Trong thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, truyền thông Phật giáo đang đứng trước cả cơ hội và thách thức chưa từng có. Từ một hoạt động phụ trợ, truyền thông dần trở thành một trong những trụ cột quan trọng, quyết định đến việc lan tỏa hình ảnh, giáo lý và các hoạt động từ thiện, giáo dục của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đến với cộng đồng xã hội. Tuy nhiên, để thực sự phát huy hiệu quả, ngành truyền thông Phật giáo cần có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từ tư duy đến hành động, từ nghiệp vụ đến định hướng chiến lược.
Có thể bạn quan tâm: Truyền Thuyết Phật Dược Sư: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Giá Trị Trong Đời Sống Tín Ngưỡng
Bối cảnh và thực trạng truyền thông Phật giáo hiện nay
Sự ra đời và phát triển của Ban Thông tin – Truyền thông
Ngành truyền thông Phật giáo chính thức được hình thành cách đây gần 8 năm, kể từ Đại hội VII của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Lễ ra mắt Ban Thông tin – Truyền thông (TT-TT) Trung ương được tổ chức long trọng tại chùa Quán Sứ (Hà Nội) vào ngày 15-10-2013, do Hòa thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, đảm nhiệm vai trò Trưởng ban. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt trong nhận thức và tổ chức hoạt động truyền thông của Giáo hội.
Từ đó đến nay, các Ban TT-TT cũng lần lượt được thành lập ở hầu hết các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tạo thành một mạng lưới truyền thông trải dài khắp cả nước. Mỗi ban ngành đều nỗ lực trong việc đưa tin, viết bài, chụp ảnh, quay phim và đăng tải các thông tin về Phật sự lên các nền tảng truyền thông của mình.
Những kết quả đạt được
Có thể bạn quan tâm: Truyền Thuyết Đức Phật A Di Đà: Câu Chuyện Về Lòng Từ Bi Và Cõi Cực Lạc
Có thể khẳng định rằng, trong thời gian qua, hoạt động truyền thông Phật giáo đã có những đóng góp tích cực, góp phần quan trọng trong việc:
- Tăng cường sự kết nối giữa các cấp Giáo hội, giữa Tăng Ni, Phật tử và cộng đồng xã hội.
- Tuyên truyền, phổ biến các hoạt động Phật sự, các nghi lễ, đại lễ quan trọng của Giáo hội đến đông đảo quần chúng.
- Lan tỏa hình ảnh về một Giáo hội gắn bó với dân tộc, tích cực tham gia các hoạt động từ thiện, nhân đạo, góp phần xây dựng đất nước.
- Tạo dựng một lượng lớn các sản phẩm truyền thông (bài viết, hình ảnh, video) phục vụ cho công tác thông tin, tuyên truyền.
Những hạn chế và thách thức
Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động truyền thông Phật giáo hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu của thời đại mới:
1. Thiếu định hướng chiến lược toàn diện
- Hoạt động truyền thông vẫn chủ yếu dậm chân tại chỗ ở mức độ đưa tin, viết bài, đăng tải các hoạt động thường nhật.
- Thiếu một tầm nhìn chiến lược, một kế hoạch truyền thông tổng thể, bài bản, có tính định hướng cao cho cả hệ thống Giáo hội.
- Nhiều đơn vị còn chạy theo số lượng, chạy theo thành tích, thiếu sự chọn lọc, đánh giá hiệu quả sau mỗi chiến dịch truyền thông.
2. Thiếu tính chuyên nghiệp và nghiệp vụ
- Đội ngũ làm công tác truyền thông ở nhiều nơi chưa được đào tạo bài bản về nghiệp vụ báo chí, truyền thông hiện đại.
- Việc tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ tuy có được tổ chức nhưng còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào thực tiễn, chưa tạo được chuyển biến rõ rệt về chất lượng sản phẩm.
- Thiếu sự am hiểu sâu sắc về tư tưởng cốt lõi của đạo Phật, dẫn đến việc lựa chọn, biên tập, đăng tải thông tin đôi khi chưa phù hợp, gây phản cảm hoặc hiểu lầm.
3. “Nhiễu thông tin” và thiếu kiểm duyệt
- Sự bùng nổ các trang tin điện tử, blog, fanpage của các Ban TT-TT, chùa chiền, cá nhân Tăng Ni, Phật tử trên mạng xã hội đã tạo ra một lượng lớn thông tin hỗn tạp.
- Nhiều thông tin được đăng tải một cách cảm tính, thiếu kiểm chứng, thiếu định hướng, gây “nhiễu” và làm giảm uy tín của Giáo hội.
- Việc kiểm duyệt, kiểm tra chất lượng nội dung trước khi đăng tải còn nhiều lỗ hổng, dẫn đến việc đăng tải những thông tin sai lệch, hình ảnh không phù hợp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh Phật giáo.
4. Mối quan hệ với báo chí bên ngoài còn hạn chế
- Ban TT-TT các cấp chưa chủ động, chưa có chiến lược rõ ràng trong việc kết nối, phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông bên ngoài.
- Khi xảy ra các sự cố, khủng hoảng truyền thông, phản ứng của Ban TT-TT thường chậm trễ, thiếu nhất quán, thiếu hiệu quả.
- Việc cung cấp thông tin, định hướng dư luận cho báo chí bên ngoài còn nhiều bất cập, dẫn đến việc thông tin bị bóp méo, sai lệch.
Hướng đi mới cho truyền thông Phật giáo
Để truyền thông Phật giáo thực sự trở thành một công cụ hiệu quả, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Giáo hội trong xã hội hiện đại, cần có những thay đổi căn bản trên nhiều phương diện.
Có thể bạn quan tâm: Truyền Thuyết Về Phật Di Lặc: Chân Tướng Phía Sau Hình Tượng Kỳ Bí
1. Xây dựng chiến lược truyền thông tổng thể
- Ban TT-TT Trung ương cần xây dựng và ban hành một Chiến lược Truyền thông Phật giáo toàn quốc, có tính đến đặc thù của từng vùng miền, từng đối tượng mục tiêu.
- Chiến lược cần xác định rõ tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu, định vị thương hiệu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong thời đại mới.
- Cần có kế hoạch truyền thông cho từng sự kiện lớn, từng chiến dịch cụ thể, có đo lường hiệu quả sau mỗi hoạt động.
2. Nâng cao chất lượng đội ngũ làm truyền thông
- Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác truyền thông ở các cấp một cách bài bản, chuyên sâu, thường xuyên.
- Cần có các khóa đào tạo chuyên đề về viết tin, bài, chụp ảnh, quay phim, biên tập, quản trị mạng xã hội, xử lý khủng hoảng truyền thông…
- Đào tạo đội ngũ này không chỉ về kỹ năng nghiệp vụ mà còn phải về kiến thức Phật học, đạo đức nghề nghiệp, tư duy chiến lược để họ có thể lựa chọn, xử lý thông tin một cách chính xác, phù hợp.
3. Tăng cường kiểm duyệt, kiểm soát chất lượng thông tin
- Xây dựng quy trình kiểm duyệt nội dung chặt chẽ, minh bạch, có trách nhiệm rõ ràng.
- Cần có Hội đồng thẩm định nội dung hoặc Biên tập viên trưởng có đủ năng lực, uy tín để kiểm duyệt các thông tin trước khi đăng tải.
- Cần có quy chế phát ngôn chính thức, thống nhất, tránh tình trạng “đa ngôn”, “đa phát ngôn” gây hiểu nhầm, mất kiểm soát.
4. Chủ động kết nối, hợp tác với báo chí bên ngoài
- Xây dựng mối quan hệ thân thiện, cởi mở, chuyên nghiệp với các cơ quan báo chí, truyền thông bên ngoài.
- Tổ chức các buổi giao lưu, trao đổi, cung cấp thông tin định kỳ cho các nhà báo, phóng viên để họ hiểu rõ hơn về Phật giáo, về các hoạt động của Giáo hội.
- Cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, minh bạch cho báo chí, tránh để các thông tin sai lệch, xuyên tạc lan truyền.
5. Đổi mới nội dung, hình thức truyền thông
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Hoa Sen Trong Đạo Phật: Biểu Tượng Của Sự Thanh Tịnh Và Giác Ngộ
- Đa dạng hóa nội dung: Không chỉ đưa tin về các hoạt động lễ hội, nghi lễ mà cần khai thác các khía cạnh khác như triết lý Phật giáo, văn hóa Phật giáo, giáo dục Phật giáo, từ thiện xã hội, sức khỏe tinh thần, môi trường, đạo đức, lối sống…
- Đổi mới hình thức: Tận dụng tối đa các nền tảng truyền thông hiện đại như video ngắn, podcast, livestream, infographic, thiết kế đồ họa để truyền tải thông điệp một cách sinh động, hấp dẫn, dễ tiếp cận.
- Ngôn ngữ truyền thông cần gần gũi, dễ hiểu, tránh sáo rỗng, kêu gọi, hô hào, cần có chiều sâu, có tính phản biện, có tính nhân văn.
6. Tổ chức giải thưởng “Báo chí với Phật giáo”
Một trong những sáng kiến thiết thực nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa Giáo hội và báo chí, đồng thời nâng cao chất lượng thông tin về Phật giáo trên các phương tiện truyền thông đại chúng là việc tổ chức giải thưởng “Báo chí với Phật giáo”.
- Mục đích: Ghi nhận, tôn vinh những đóng góp tích cực của các cơ quan báo chí, các nhà báo, phóng viên trong việc đưa tin, phản ánh chân thực, tích cực về Phật giáo.
- Tiêu chí: Các tác phẩm báo chí (báo in, báo điện tử, truyền hình, phát thanh, podcast…) có nội dung về Phật giáo, phản ánh các hoạt động tích cực, các nhân tố “tốt đời đẹp đạo”, các giá trị nhân văn, từ thiện, giáo dục…
- Thời gian tổ chức: Có thể tổ chức hàng năm vào dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6) hoặc Ngày thành lập GHPGVN (7/11).
- Đơn vị tổ chức: Ban TT-TT Trung ương phối hợp với các cơ quan truyền thông uy tín như Báo Giác Ngộ, Truyền hình An Viên…
Kết luận
Truyền thông Phật giáo đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Muốn vượt qua thách thức, tận dụng cơ hội của thời đại 4.0, ngành truyền thông cần có những bước chuyển mình mạnh mẽ, từ tư duy đến hành động. Cần xây dựng một chiến lược truyền thông bài bản, chuyên nghiệp, có định hướng rõ ràng. Cần nâng cao chất lượng đội ngũ làm truyền thông, tăng cường kiểm duyệt, kiểm soát chất lượng thông tin. Cần chủ động kết nối, hợp tác với báo chí bên ngoài. Và cần đổi mới nội dung, hình thức truyền thông để phù hợp với xu thế thời đại.
Chỉ khi làm được những điều này, truyền thông Phật giáo mới thực sự trở thành một công cụ hiệu quả, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo, xây dựng hình ảnh một Giáo hội gắn bó với dân tộc, tích cực đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vì sự an lạc, hạnh phúc của nhân dân.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 21, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
