Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích là một trong những bảo vật quốc gia được Thủ tướng công nhận. Pho tượng được đánh giá là đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc khi mang nhiều giá trị về tôn giáo, lịch sử, văn hoá và nghệ thuật. Chính bởi những giá trị đó, pho tượng Phật A Di Đà tại chùa Phật Tích còn được lấy làm hình mẫu cho rất nhiều các chế tác sau này. Hãy cùng tìm hiểu về pho tượng này trong bài viết sau đây nhé!
Có thể bạn quan tâm: Cách Lập Bàn Thờ Phật Tại Gia: Hướng Dẫn Từ A Đến Z
Tổng quan về pho tượng cổ kính
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích là một tuyệt tác điêu khắc thời Lý, hiện đang được lưu giữ tại chùa Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Đây là một trong những pho tượng Phật bằng đá cổ nhất và có giá trị nghệ thuật cao nhất trong kho tàng điêu khắc Việt Nam. Với hơn 1000 năm tồn tại, pho tượng không chỉ là hiện vật tôn giáo quý giá mà còn là minh chứng cho sự phát triển rực rỡ của nghệ thuật Phật giáo thời Lý.
Hành trình lịch sử: Từ thời Lý đến hiện đại
Giai đoạn xây dựng thời Lý
Chùa Phật Tích có tên chữ là Vạn Phúc tự, được dựng trên sườn núi Lạn Kha (núi Tiên Du). Thời vua Lý Thánh Tông (1054-1072), ngôi chùa vừa là nơi thờ Phật để cầu chúc cho Hoàng gia, vừa là hành cung để vua nghỉ lại mỗi khi du ngoạn về quê hương. Khoảng năm 1057-1065, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng tháp gạch trang trí bằng đá và khởi công tạc pho tượng Đức Phật A Di Đà.
Những biến cố thăng trầm
Thế kỷ XV, tháp gạch bị đổ, pho tượng bị vùi trong đống gạch vụn. Mãi đến cuối thế kỷ XVII, thời Hậu Lê (1676-1705), chùa Phật Tích được dựng lại trên núi Tiên Du, người ta mới tìm thấy pho tượng Phật. Năm 1816, dưới thời vua Thiệu Trị, chùa được trùng tu lần nữa.
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa Phật Tích bị đốt phá, toàn bộ kiến trúc thời Hậu Lê bị huỷ hoại hoàn toàn. Pho tượng cũng bị hư hại do súng đạn, gãy phần đầu và cổ. May mắn thay, một người dân trong làng đã gìn giữ phần đầu tượng. Sau khi đất nước hòa bình, phần đầu được gắn lại với thân tượng.
Giá trị nghệ thuật vượt thời gian
Đặc điểm tạo hình độc đáo
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích được tạo tác bằng đá, ban đầu được thếp vàng bên ngoài. Theo thời gian và qua nhiều lần chiến loạn, lớp vàng đã mất hết, chỉ còn lại lõi đá bên trong. Tuy nhiên, vẻ đẹp nghệ thuật của pho tượng vẫn không hề suy giảm.
Pho tượng cao 1,86m, nếu tính cả bệ thì đạt chiều cao 2,69m. Tượng được tạc với mặt hình trái xoan, mắt hé mở, tóc xoăn, tai dài, cổ cao ba ngấn. Tạo hình cân đối giữa phần thân và đầu tượng theo tỉ lệ “tọa tứ lập thất” (đầu chiếm 1/4 thân ngồi và 1/7 thân đứng).
Phong cách nghệ thuật đặc sắc
Tượng Phật mặc áo giao lĩnh, bụng quấn thường, bên ngoài khoác một lớp áo nữa, xếp thành nhiều nếp nhẹ nhàng buông xõa theo phong cách điêu khắc trường phái “Gandhara”. Kiểu thức tạo nếp áo với những dải song song chạy lan tỏa mang đậm ảnh hưởng của phong cách tạo tượng truyền thống Ấn Độ, nhưng lại phản ánh những dấu ấn tạo hình gần gũi với phong cách tạc tượng thời Đường.
Có thể bạn quan tâm: 5 Câu Chuyện Phật Giáo Hay Nhất Giúp Bạn Thức Tỉnh Trí Tuệ
Tạo hình tổng thể toát lên vẻ đẹp nữ tính đầy viên mãn và huyền bí, có nét tương đồng với phong cách tạo tượng Chăm Pa đương thời. Đây chính là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa và nghệ thuật Đông – Tây trong thời kỳ phát triển rực rỡ của Phật giáo Đại Việt.
Ý nghĩa văn hóa và lịch sử
Đại diện cho thời kỳ hoàng kim
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích không chỉ là một hiện vật tôn giáo mà còn là biểu tượng cho thời kỳ hoàng kim của Phật giáo tại Việt Nam. Thời Lý, Phật giáo được coi là quốc giáo, ảnh hưởng sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội và văn hóa.
Di sản nghệ thuật vô giá
Theo các chuyên gia nghiên cứu mỹ thuật, pho tượng chùa Phật Tích là chuẩn mực về điêu khắc tượng tại Việt Nam. Nhiều nhà nghiên cứu thường lấy điểm rơi cho phong cách điêu khắc thời Lý là phong cách Phật Tích. Đây là tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo, thể hiện trình độ tinh xảo của nghệ nhân thời Lý.
Có thể bạn quan tâm: Thuyết Giảng Phật Giáo Hòa Hảo: Lịch Sử, Giáo Lý Và Thực Hành
Pho tượng hiện đại: Sự kế thừa và phát triển
Đại tượng Phật A Di Đà 2010
Nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, ngoài các công trình tu bổ tại chùa Phật Tích, còn có công trình chế tác pho Đại tượng Phật A Di Đà. Pho tượng được tạc bằng đá xanh, cao trên 27m, nặng 3000 tấn, đặt trên đỉnh núi Phật Tích ở độ cao 108 mét so với mặt nước biển.
Đây là một trong những pho tượng bằng đá lớn nhất Đông Nam Á và là công trình tượng đài bằng đá hoành tráng đầu tiên ở Việt Nam. Điều đặc biệt là pho tượng này được mô phỏng theo nguyên mẫu pho tượng A Di Đà chùa Phật Tích cổ.
Thông điệp bảo tồn và phát huy
Việc tái hiện pho tượng cổ không chỉ nhằm bảo tồn di sản văn hóa mà còn thể hiện tâm nguyện thức dậy tiềm năng của thiên cổ. Đây là ngọn núi đánh dấu nơi đầu tiên phát tích đạo Phật ở Việt Nam. Đồng thời, công trình cũng góp phần bảo tồn và phát huy nét nghệ thuật điêu khắc độc đáo của thời Lý – triều đại phát triển rực rỡ trong lịch sử Việt Nam.
Hướng dẫn tham quan
Thời gian lý tưởng
Chùa Phật Tích mở cửa quanh năm cho du khách tham quan. Thời điểm lý tưởng nhất để ghé thăm là vào mùa xuân (tháng 2-4) hoặc mùa thu (tháng 9-11), khi thời tiết mát mẻ, thuận tiện cho việc di chuyển và tham quan.
Đường đi và phương tiện
Có thể bạn quan tâm: Phật Tổ Như Lai Và Phật Thích Ca: Một Hay Hai – Giải Đáp Chi Tiết Theo Giáo Lý Và Truyền Thống
Từ Hà Nội, du khách có thể đi theo hướng quốc lộ 1A về Bắc Ninh, sau đó rẽ vào huyện Tiên Du. Chùa cách trung tâm thành phố Bắc Ninh khoảng 30km. Du khách có thể đi bằng xe máy, ô tô riêng hoặc xe khách.
Lưu ý khi tham quan
- Mặc trang phục kín đáo, lịch sự khi vào chùa
- Giữ trật tự, nói chuyện nhỏ nhẹ
- Không chụp ảnh khi có biển cấm
- Tuân thủ các quy định về bảo vệ di tích
- Dành thời gian tìm hiểu kỹ về giá trị lịch sử và nghệ thuật của pho tượng
Kết luận
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích không chỉ là một bảo vật quốc gia mà còn là biểu tượng của sự kết tinh nghệ thuật điêu khắc Việt Nam thời Lý. Với hơn 1000 năm tồn tại, pho tượng đã trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử, nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ và giá trị nghệ thuật vượt thời gian.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của pho tượng không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc mà còn góp phần gìn giữ bản sắc nghệ thuật truyền thống. Đến với chùa Phật Tích, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng một tuyệt tác nghệ thuật mà còn được sống lại những giá trị văn hóa, lịch sử của một thời kỳ hoàng kim trong lịch sử Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 31, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
