Có thể bạn quan tâm: Tượng Phật Óc Eo: Tinh Hoa Điêu Khắc Gỗ Cổ Đại Trên Đất Cửu Long
Giới thiệu về hiện tượng khảo cổ học đầy thú vị
Tỉnh Quảng Nam không chỉ nổi tiếng với những di sản văn hóa thế giới như Hội An, Mỹ Sơn mà còn ẩn chứa biết bao điều bí ẩn chưa được lý giải. Một trong những bí ẩn đó là những mảnh tượng Phật đất nung được phát hiện tại hang Đá Chùa, thuộc thôn An Long, xã Quế Phong, huyện Quế Sơn. Những hiện vật này không chỉ mang giá trị khảo cổ học mà còn gợi mở nhiều câu hỏi về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của vùng đất này.
Khám phá hang Đá Chùa: Địa điểm kỳ bí trên núi
Vị trí và đặc điểm địa lý
Hang Đá Chùa nằm trên lưng chừng một ngọn núi thuộc thôn An Long, xã Quế Phong, huyện Quế Sơn, Quảng Nam. Để đến được đây, du khách phải đi bộ gần 2 giờ đồng hồ qua các triền đồi trồng keo lá tràm, vượt qua những con đường mòn nhỏ hẹp.
Hang được hình thành tự nhiên từ một khối đá núi lửa lớn, nằm gác chồng lên một khối đá nhỏ như một chiếc trụ chống. Khoảng trống bên trong hang rộng hơn 10 mét vuông, cao từ 1 – 2 mét, bên trong có những tảng đá nhỏ bằng phẳng tựa như những chiếc bàn nhỏ.
Dấu vết của quá khứ
Khi đặt chân vào hang, người ta có thể dễ dàng nhận thấy những dấu vết của quá khứ: xương động vật, phân thú, thậm chí cả bom mìn còn sót lại từ chiến tranh. Những dấu vết này chứng minh rằng hang Đá Chùa từng là nơi nghỉ chân của cả người và động vật qua nhiều thời kỳ lịch sử.
Những mảnh tượng đất nung: Bằng chứng khảo cổ quan trọng
Hành trình tìm kiếm hiện vật
Bà Phạm Thị Hà, một người dân địa phương, là người đầu tiên nhặt được những mảnh tượng đất nung từ hang Đá Chùa. Bà kể rằng cha mình – ông Phạm Văn Hoa (sinh năm 1956) – từng kể về những cụm tượng Phật được đặt ngay ngắn trong hang.
Năm ngoái, khi lên lại hang, bà Hà chỉ còn thấy những mảnh đất nung bị vùi lấp theo từng cụm. Bà đã nhặt được 114 mảnh tượng với các kích thước khác nhau, trong đó có những mảnh lớn vẫn còn giữ được các chi tiết như mắt, mũi, tai, tóc, tay, chân…
Đặc điểm kỹ thuật của các mảnh tượng
Những mảnh tượng được nặn từ đất sét mịn, nung ở nhiệt độ khá cao nên rất chắc chắn và nặng tay. Một số mảnh có màu xám, một mặt được miết láng, mặt còn lại để thô. Có những mảnh được trang trí bằng các hoa văn đắp nổi, trong khi đa số các mảnh còn lại không có trang trí.
Có thể bạn quan tâm: Tượng Phật Đản Sanh Nhỏ: Ý Nghĩa, Cách Chọn Mua Và Trưng Bày Trong Nhà
Qua quan sát, có thể nhận biết rõ các bộ phận của tượng qua dấu vết khắc vạch: mắt, mũi, tai, đầu tóc, chân, tay… Điều này cho thấy những tượng Phật này được nặn rất công phu và có kỹ thuật cao.
Câu chuyện lịch sử phía sau những mảnh tượng
Miễu An Long và địa danh Dốc Chùa
Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng như ông Nguyễn Khoa Toàn (90 tuổi) và bà Nguyễn Thị Dũng (81 tuổi), trước đây cách đình An Long khoảng 50 mét có một miễu nhỏ được xây bằng gạch, lợp ngói. Trong miễu có thờ một số tượng Phật, bên cạnh là một cây sựa (hoa sữa) rất lớn.
Miễu này từng là nơi mọi người đến cúng tế trước khi xuống đình An Long sinh hoạt. Hiện nay, trên địa bàn thôn An Long vẫn còn có địa danh Dốc Chùa, nằm gần đình An Long, như một minh chứng cho quá khứ.
Sự biến mất của tượng Phật
Theo lời kể, ban đầu miễu thờ tượng Phật bằng đồng, sau đó đổi sang tượng Phật đất nung. Trong thời kỳ chiến tranh, miễu bị tàn phá, các tượng Phật thất lạc. Không ai biết chắc liệu những tượng Phật trong hang Đá Chùa có phải là những tượng đã được chuyển từ miễu lên đây để bảo quản hay không.
Truyền thuyết về sự phá hủy tượng
Ông Toàn kể rằng, sau giải phóng, do không có đất sản xuất, người làng lên khu vực hang Đá Chùa phát cây trồng sắn, chuối… và làm chòi ở lại buổi trưa. Khi nghỉ ngơi, họ vào hang và phát hiện các tượng Phật được đặt ngay ngắn theo từng cụm, bên cạnh còn có cả chiếc xe đạp thời Pháp.
Do nghĩ rằng trong tượng có chứa đồ quý, một số người đã thách đố nhau đập vỡ các tượng. Hành động này đã khiến những tượng Phật cổ xưa bị phá hủy, chỉ còn lại những mảnh vỡ được vùi lấp trong hang.
Giá trị khảo cổ học và niên đại
Đánh giá chuyên gia
Qua quá trình điều tra, khảo sát tại hang Đá Chùa và đối sánh hiện vật, các chuyên gia khảo cổ học nhận định rằng những mảnh tượng đất nung này có niên đại khoảng thế kỷ 18 – 19. Đây là một phát hiện quan trọng, góp phần làm sáng tỏ lịch sử văn hóa, tín ngưỡng của vùng đất Quế Phong, Quế Sơn nói riêng và Quảng Nam nói chung.
Có thể bạn quan tâm: Tượng Phật Đại Thế Chí Bồ Tát Bằng Gỗ: Ý Nghĩa, Cách Thờ Cúng Và Chọn Mua
Ý nghĩa văn hóa – lịch sử
Sự xuất hiện của tượng Phật đất nung tại hang Đá Chùa cho thấy:
- Vùng đất này đã có sự hiện diện của Phật giáo từ rất sớm
- Người dân địa phương có đời sống tâm linh phong phú
- Có kỹ thuật nặn, nung gốm đất sét khá phát triển vào thời kỳ đó
- Hang đá có thể đã từng là nơi thờ tự hoặc là nơi cất giấu tượng Phật trong thời kỳ bất ổn
Những bí ẩn chưa được giải đáp
Có thể bạn quan tâm: Tượng Phật Ôm Cô Gái: Ý Nghĩa, Biểu Tượng Và Góc Nhìn Văn Hóa
Mối liên hệ giữa các địa điểm
Cho đến nay, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải:
- Những mảnh tượng hiện nay ở hang Đá Chùa có phải được mang đến từ miễu An Long hay từ nơi khác?
- Vì sao có địa danh Dốc Chùa?
- Hang Đá Chùa là nơi thờ tự hay chỉ là nơi cất giấu tượng trong thời kỳ chiến tranh?
- Mối liên hệ giữa hang Đá Chùa, Dốc Chùa và những mảnh tượng là gì?
Cần thêm nghiên cứu chuyên sâu
Để trả lời những câu hỏi trên, cần có thời gian nghiên cứu, kiểm chứng thông tin chuyên sâu hơn. Có thể cần tiến hành khai quật khảo cổ học tại khu vực hang Đá Chùa để tìm thêm các hiện vật liên quan, hoặc nghiên cứu các tài liệu lịch sử, gia phả của các dòng họ lâu đời trong vùng.
Bảo tồn và phát huy giá trị
Lưu giữ hiện vật
Hiện nay, Bảo tàng Quảng Nam đã tiếp nhận những mảnh tượng đất nung để chỉnh lý, bảo quản phục vụ nghiên cứu và trưng bày. Việc bảo quản đúng cách sẽ giúp các hiện vật này được lưu giữ lâu dài, trở thành tư liệu quý giá cho công tác nghiên cứu lịch sử, văn hóa.
Phát triển du lịch văn hóa
Hang Đá Chùa và những mảnh tượng Phật đất nung có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho du lịch văn hóa, khảo cổ. Tuy nhiên, cần có quy hoạch phát triển du lịch một cách bài bản, kết hợp bảo tồn di tích với phát triển kinh tế địa phương.
Các hoạt động có thể triển khai:
- Tổ chức các tour khảo cổ học cho học sinh, sinh viên
- Xây dựng bảng giải thích, chỉ dẫn tại khu vực hang
- Kết hợp với các điểm du lịch khác trong khu vực như đình An Long, các di tích lịch sử khác
Kết luận
Bí ẩn hang Đá Chùa và những mảnh tượng Phật đất nung là một minh chứng sinh động cho bề dày lịch sử, văn hóa của vùng đất Quảng Nam. Những hiện vật này không chỉ có giá trị khảo cổ học mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp chúng ta hiểu hơn về đời sống tâm linh, văn hóa của cha ông.
Dù còn nhiều bí ẩn chưa được giải đáp, nhưng chính điều đó lại làm cho hang Đá Chùa trở nên hấp dẫn và thú vị hơn. Việc tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của di tích này sẽ góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa của Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 29, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
