Việc thờ cúng tổ tiên là một phong tục đẹp, thể hiện lòng biết ơn và hiếu thảo của con cháu đối với những người đã khuất, là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt. Đây là truyền thống “uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ qua bao thế hệ. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ việc cúng gia tiên vào những ngày nào lễ tết cho đúng chuẩn mực, trọn vẹn ý nghĩa. Việc này không chỉ đơn thuần là một nghi lễ mà còn là cách để các thành viên trong gia đình sum họp, tưởng nhớ về cội nguồn. Vậy, cụ thể những ngày nào trong năm là bắt buộc phải làm mâm cơm cúng gia tiên? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Mâm Cúng 100 Ngày Ở Huế: Gợi Ý Chi Tiết & Bảng So Sánh
Tầm quan trọng của nghi lễ cúng gia tiên trong văn hóa người Việt
Nghi lễ cúng gia tiên là hoạt động tâm linh quan trọng, là sợi dây liên kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa người còn sống và người đã khuất. Mâm cơm cúng không chỉ là vật phẩm dâng lên tổ tiên mà còn là sự thể hiện tấm lòng thành kính, đạo lý “có trước có sau”. Trong mỗi dịp lễ Tết, việc chuẩn bị mâm cơm cúng gia tiên được xem là công việc thiêng liêng nhất của người phụ nữ và các thành viên trong gia đình. Đây là lúc cả nhà quây quần, cùng nhau chuẩn bị và tưởng nhớ về công lao của ông bà, cha mẹ. Việc xác định đúng thời gian cúng bái giúp cho nghi lễ diễn ra suôn sẻ, đúng với truyền thống và mang lại giá trị tinh thần sâu sắc cho mọi người.
Các ngày lễ Tết bắt buộc phải cúng gia tiên
Dưới đây là danh sách chi tiết các ngày lễ, Tết trong năm mà gia đình Việt thường làm cơm cúng gia tiên. Đây là những thời điểm đặc biệt quan trọng, đánh dấu các mốc thời gian đặc biệt trong năm và trong đời sống tâm linh.
1. Các ngày cúng gia tiên quan trọng trong năm
Tết Nguyên Đán (Tết Cổ truyền)
Đây là dịp lễ lớn nhất trong năm, không thể không nhắc đến việc cúng gia tiên. Vào chiều 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu năm thiếu), gia đình sẽ làm cúng Giao Thừa (cúng Đất, cúng Trời) và cúng gia tiên để tiễn năm cũ, đón năm mới. Mâm cúng gia tiên thường được chuẩn bị rất tươm tất, đầy đặn, thể hiện sự thành kính và mong muốn một năm mới an lành, thịnh vượng. Vào ngày mùng 1, mùng 2, mùng 3 Tết, sau khi đã cúng mùng 1 (cúng Chạp, cúng Giao Thừa), gia đình cũng sẽ thắp hương gia tiên hàng ngày để tưởng nhớ.
Có thể bạn quan tâm: Những Ngày Nào Nên Cúng Gia Tiên? Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ý Nghĩa
Tết Thanh Minh (mùng 3 tháng 3 Âm lịch)
Tết Thanh Minh là ngày để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo với tổ tiên, thường là đi tảo mộ. Vào ngày này, các gia đình sẽ làm cúng gia tiên tại nhà và chuẩn bị mâm cơm cúng hoặc đi tảo mộ. Đây là ngày con cháu báo hiếu, mời tổ tiên về thụ lộc. Mâm cúng không cần quá lớn nhưng phải tươm tất, thành tâm.
Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 Âm lịch)
Còn gọi là Tết Đoan Dương, đây là ngày Tết truyền thống để trừ tà, diệt sâu bọ. Vào ngày này, người Việt cũng làm cúng gia tiên để cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình. Mâm cúng thường có các món đặc trưng như rượu nếp, bánh ú, trái cây.
Tết Trung Thu (Rằm tháng 8 Âm lịch)
Tết Trung Thu là Tết Thiếu nhi, nhưng cũng là dịp để tạ ơn tổ tiên và cầu mong một vụ mùa bội thu. Vào ngày này, ngoài việc cúng Trăng, các gia đình cũng làm cúng gia tiên để cảm tạ trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho gia đình một năm mưa thuận gió hòa. Mâm cúng thường có bánh trung thu, hoa quả, trà.
Tết冬至 (Tết Đông Chí – khoảng ngày 21-22 tháng 12 Dương lịch, nhưng thường tính theo Âm lịch)
Tết冬至 là ngày Tết đặc biệt của người Á Đông, đánh dấu ngày mặt trời lùi về phương Nam, đêm dài nhất trong năm. Ở Việt Nam, Tết冬至 còn gọi là Tết “Hạ nguyên”. Vào ngày này, người ta làm cúng gia tiên và thường ăn bánh chay, bánh trôi nước. Đây là ngày để con cháu tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên.
Tết Nhà Tông (Tết Họ)
Tùy từng dòng họ, từng vùng miền mà Tết Họ có thể được tổ chức vào các ngày khác nhau (thường là sau Tết Nguyên Đán). Đây là ngày con cháu trong họ tộc tụ tập, làm cúng gia tiên để tạ ơn và cầu mong một năm mới an khang.
Tổng kết lại, các ngày lễ Tết quan trọng mà gia đình Việt thường làm cúng gia tiên bao gồm: Tết Nguyên Đán, Tết Thanh Minh, Tết Đoan Ngọ, Tết Trung Thu, Tết冬至, và Tết Họ.
2. Các ngày cúng gia tiên theo tháng
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Viết Sớ Cúng Ở Bàn Thờ Tổ Tiên Chuẩn Nhất
Bên cạnh các ngày lễ lớn, người Việt còn có tục lệ cúng gia tiên vào ngày mùng 1, ngày Rằm hàng tháng. Đây là những ngày mà người ta tin rằng âm dương giao hòa, là thời điểm tốt để con cháu thể hiện lòng thành.
- Cúng mùng 1: Thường là cúng Chạp (cúng Giao Thừa) vào mùng 1 Tết, nhưng nhiều gia đình cũng làm cúng mùng 1 hàng tháng để cầu mong một tháng mới an lành.
- Cúng Rằm (ngày 15 Âm lịch): Đây là ngày quan trọng, người ta tin rằng đây là ngày “mở” để con cháu dâng lễ vật lên tổ tiên, thần linh. Mâm cúng Rằm thường không cần quá lớn nhưng phải tươm tất, thành tâm.
Ngoài ra, tùy vào từng vùng miền, từng gia đình mà còn có các ngày cúng gia tiên khác như cúng giỗ, cúng Mụ, cúng Táo Quân,…
3. Các ngày cúng gia tiên đặc biệt theo gia đình
Bên cạnh các ngày lễ Tết chung, mỗi gia đình còn có những ngày cúng gia tiên riêng, đó là:
Ngày giỗ (kỵ nhật)
Đây là ngày con cháu tưởng nhớ đến người đã khuất. Tùy vào từng người mà ngày giỗ được tổ chức vào ngày mất hoặc ngày được chọn (thường là ngày mất). Đây là ngày gia đình sum họp, làm mâm cơm cúng gia tiên để tưởng nhớ công lao của người đã khuất. Mâm cúng giỗ thường được chuẩn bị rất kỹ lưỡng, đầy đủ các món ăn mà người đã khuất thích.
Tân gia (nhập trạch)
Khi dọn về nhà mới, người Việt thường làm lễ tân gia và cúng gia tiên để báo cáo với tổ tiên, cầu mong gia tiên phù hộ cho gia đình mới an khang, thịnh vượng. Đây là ngày quan trọng, đánh dấu một bước ngoặt mới trong đời sống gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Giao Thừa: Cẩm Nang Toàn Tập Về Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Nghi Thức
Tất niên (cuối năm)
Tất niên là ngày cuối cùng của năm cũ, người ta làm cúng gia tiên để tạ ơn tổ tiên đã phù hộ cho gia đình một năm qua bình an, đồng thời cầu mong một năm mới tốt đẹp hơn. Mâm cúng tất niên thường được chuẩn bị tươm tất, ấm cúng.
Tân niên (đầu năm mới)
Sau khi đã cúng Giao Thừa, nhiều gia đình cũng làm cúng gia tiên vào ngày mùng 1 Tết để khai xuân, cầu mong một năm mới tấn tài tấn lộc.
Chuẩn bị mâm cúng gia tiên như thế nào cho đúng?
Việc chuẩn bị mâm cúng gia tiên không chỉ là vật chất mà còn là sự thành tâm. Mâm cúng gia tiên thường bao gồm:
- Bát nhang, đèn: Đèn cầy (nến), nhang, hoa tươi (hoa cúc, hoa huệ,…).
- Trầu cau: Trầu têm cánh phượng, cau bổ múi.
- Rượu, nước: Nước sạch, rượu trắng.
- Trái cây: Ngũ quả (năm loại quả khác nhau, tùy theo từng vùng miền).
- Mâm cơm: Các món ăn mặn (thịt kho, canh, cá,…) hoặc chay tùy theo từng gia đình và từng ngày cúng.
- Vàng mã: Vàng mã (tùy theo từng gia đình, từng vùng miền).
Lời kết
Qua bài viết trên, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu chi tiết việc cúng gia tiên vào những ngày nào lễ tết để có thể chuẩn bị một cách chu đáo nhất. Đây là một phong tục đẹp, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Hy vọng rằng những thông tin này sẽ giúp bạn và gia đình có thể chuẩn bị mâm cơm cúng gia tiên một cách trọn vẹn, đúng đắn, mang lại nhiều may mắn và an lành cho gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
