Phần mở đầu
Rằm tháng 7 (hay còn gọi là Tết Trung Nguyên) là một trong những ngày lễ quan trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt. Đây không chỉ là ngày Vu Lan báo hiếu mà còn là thời điểm cúng thí cơm chay cho các vong linh chưa có người thờ cúng. Trong mâm lễ cúng ngày này, bên cạnh hương hoa quả phẩm, xôi và chè là hai món ăn không thể thiếu, thể hiện sự thành kính và lòng biết vọng của con cháu đối với tổ tiên và các linh hồn lang thang. Việc chuẩn bị những món xôi chè cúng Rằm tháng 7 không chỉ đòi hỏi sự khéo léo mà còn cần nắm rõ ý nghĩa tâm linh. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ chi tiết về ý nghĩa cũng như hướng dẫn cách nấu những món xôi chè truyền thống, giúp bạn chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất nhất.
Tổng quan về xôi chè cúng Rằm tháng 7
Xôi chè trong ngày Rằm tháng 7 không đơn thuần là món ăn thông thường mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Trong quan niệm dân gian, xôi chè dâng cúng tổ tiên thể hiện mong muốn một cuộc sống ấm no, sung túc cho những người thân đã khuất ở thế giới bên kia. Hơn nữa, các nguyên liệu làm xôi chè đều là các sản phẩm từ thiên nhiên (gạo nếp, đậu, đường, dừa) và được chế biến theo phương thức chay, giúp người làm lẫn người nhận không phạm phải nghiệp sát sinh trong những ngày lễ trọng đại. Việc chuẩn bị các món xôi chè đa dạng màu sắc và hương vị còn thể hiện sự chu đáo, thành tâm của gia chủ.
Những lợi ích cốt lõi khi chuẩn bị xôi chè cúng Rằm
Việc tự tay nấu những nồi xôi chè thơm ngon để dâng cúng vào ngày Rằm tháng 7 mang lại nhiều giá trị tinh thần và văn hóa. Thứ nhất, đây là cách để con cháu thể hiện lòng hiếu kính với ông bà tổ tiên, tưởng nhớ công ơn sinh thành. Thứ hai, các món ăn này thường được chế biến từ những nguyên liệu lành tính, tốt cho sức khỏe như gạo nếp, các loại đậu, khoai lang và nước cốt dừa. Việc chuẩn bị mâm cỗ chay tịnh giúp không gian thờ cúng trở nên trang nghiêm, thanh tịnh hơn. Cuối cùng, đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau vào bếp, gìn giữ và truyền lại những giá trị ẩm thực truyền thống.
Có thể bạn quan tâm: Vàng Mã Cúng Thôi Nôi: Ý Nghĩa, Cách Chuẩn Bị Và Những Điều Cần Biết
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Hình Ảnh Về Thờ Cúng Tổ Tiên Trong Văn Hóa Tâm Linh Việt Nam
Các món chè cúng Rằm tháng 7 truyền thống
Chè là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng Rằm, thường được nấu ngọt thanh, bùi béo từ các loại đậu và khoai. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách nấu 4 món chè phổ biến nhất.
Chè trôi nước
Chè trôi nước tượng trưng cho sự trôi chảy, suôn sẻ trong công việc và cuộc sống. Món chè với lớp vỏ dẻo thơm, nhân đậu xanh bùi béo và nước đường gừng ấm nóng rất phù hợp để dâng cúng vào ngày rằm.
Nguyên liệu:
- 500g bột nếp.
- 200g đậu xanh (còn vỏ hoặc đã tách vỏ tùy ý).
- Hành tím, gừng tươi.
- Vừng rang.
- Gia vị: Đường, muối.
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Đậu xanh vo sạch, ngâm nước khoảng 5-6 tiếng cho nở mềm, sau đó vớt ra để ráo. Hấp chín đậu xanh, để nguội rồi giã nhuyễn. Hành tím thái nhỏ, phi thơm vàng giòn.
- Bước 2: Trộn đều phần đậu xanh giã nhuyễn với phi hành, 1 thìa muối và 100g đường. Vo thành những viên tròn nhỏ làm nhân, để vào tủ lạnh cho nhân se lại.
- Bước 3: Hòa tan 200g đường với 500ml nước, đun sôi. Gừng cạo vỏ, thái lát mỏng cho vào nồi nước đường, đun thêm 2 phút cho dậy mùi gừng rồi tắt bếp.
- Bước 4: Nhào bột nếp với nước ấm (nên thêm một chút muối để bột có vị) đến khi bột mịn, không dính tay. Chia bột thành các viên tròn nhỏ bằng nhân đậu.
- Bước 5: Dùng tay ấn dẹp viên bột, cho nhân đậu xanh vào giữa rồi vo tròn lại cẩn thận sao cho nhân không bị hở.
- Bước 6: Đun sôi một nồi nước khác, thả những viên bánh trôi vào. Khi bánh chín, bánh sẽ nổi lên trên mặt nước, bạn vớt bánh ra ngay vào bát nước lạnh (để bánh không bị dính vào nhau).
- Bước 7: Cho bánh trôi đã luộc vào nồi nước đường gừng, đun lửa nhỏ khoảng 5 phút thì tắt bếp. Múc chè ra bát, rắc vừng rang lên trên và thưởng thức.
Chè đậu trắng
Chè đậu trắng là món chè truyền thống, thanh mát, thường xuất hiện trong mâm cỗ cúng ngày Rằm. Món chè này có vị thơm béo của nước cốt dừa, vị bùi của đậu trắng và độ sánh mịn của bột năng.
Nguyên liệu:
- 300g đậu trắng (hoặc đậu gà).
- 150g gạo nếp.
- 400ml nước cốt dừa đóng lon.
- 30g bột năng.
- Gia vị: Đường, muối.
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Đậu trắng và gạo nếp vo sạch, ngâm nước khoảng 4-6 tiếng (hoặc ngâm qua đêm) cho nở mềm. Sau đó, vớt ra để ráo.
- Bước 2: Cho đậu trắng vào nồi áp suất cùng 1 lít nước, ninh đến khi đậu chín nhừ (khoảng 40 phút sau khi nồi xì hơi). Sau khi ninh xong, chắt bỏ nước luộc đậu.
- Bước 3: Trong một nồi khác, cho gạo nếp đã ngâm vào cùng 1 lít nước, 1/2 muỗng cà phê muối. Nấu trên lửa lớn, khi sôi thì hạ lửa vừa, nấu thêm khoảng 5 phút và khuấy đều để tránh gạo bị khét.
- Bước 4: Cho phần đậu trắng đã ninh nhừ và 200g đường cát trắng vào nồi gạo, khuấy đều. Hạ lửa nhỏ nấu thêm khoảng 15 phút cho gạo và đậu thấm đường.
- Bước 5: Hòa tan 10g bột năng với 20ml nước lạnh, từ từ đổ vào nồi chè trong khi khuấy đều tay để tạo độ sánh. Nấu thêm 5 phút, nêm nếm lại độ ngọt cho vừa miệng rồi tắt bếp.
- Bước 6: Nước cốt dừa: Cho 400ml nước cốt dừa, 20g đường, 1/4 muỗng cà phê muối và 300ml nước lọc vào nồi. Đun trên lửa vừa đến khi hỗn hợp sôi nhẹ và sánh lại thì tắt bếp.
- Thành phẩm: Múc chè ra bát, chan nước cốt dừa lên trên. Chè đậu trắng có vị thơm béo, sánh mịn, rất phù hợp để dâng cúng.
Chè đậu xanh đánh
Chè đậu xanh đánh là món ăn quen thuộc, dễ thực hiện nhưng hương vị lại rất thơm ngon. Món chè này có màu vàng đặc trưng của đậu xanh, hòa quyện với vị béo của nước cốt dừa và hương thơm của lá dứa.
Nguyên liệu:
- 400g đậu xanh không vỏ.
- 600ml nước lọc.
- 250g đường cát.
- 1 nhánh lá dứa.
- 1 muỗng bột năng.
- 200ml nước cốt dừa.
- 1 muỗng cà phê vani (tùy chọn).
- 50g đậu phộng rang, 50g dừa bào sợi.
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Đậu xanh vo sạch, ngâm trong thau nước sạch khoảng 2 tiếng cho nở mềm, sau đó vớt ra để ráo.
- Bước 2: Bắc nồi lên bếp, cho 600ml nước lọc và đậu xanh vào nấu. Khi nước sôi, hạ lửa nhỏ, nấu khoảng 20 phút và đảo đều tay để đậu không dính đáy. Đến khi đậu nhuyễn, cho 200g đường, 1 muỗng vani vào, khuấy đều và đun thêm 10 phút đến khi đậu sánh lại. Mẹo hay: Trong quá trình nấu, liên tục đánh đậu xanh bằng vá để đậu được mịn.
- Bước 3: Nước cốt dừa: Bắc chảo lên bếp, cho 200ml nước cốt dừa, 50g đường, 1 nhánh lá dứa vào đun đến khi sôi thì vớt lá dứa ra. Hòa tan 1 muỗng bột năng với 50ml nước, đổ từ từ vào nồi nước cốt dừa, khuấy đều đến khi sôi bùng lại thì tắt bếp.
- Thành phẩm: Múc đậu xanh đánh ra bát, thêm dừa bào sợi, đậu phộng rang giã nhuyễn và chan nước cốt dừa lên trên. Món chè này có thể ăn nóng hoặc lạnh đều ngon.
Chè khoai lang dẻo
Chè khoai lang dẻo mang màu sắc tự nhiên bắt mắt, vị ngọt thanh từ khoai và nước cốt dừa. Đây là món chè đơn giản nhưng rất được ưa chuộng trong ngày Rằm.
Nguyên liệu:
- 200g khoai lang tím, 200g khoai lang vàng.
- 340g bột năng (chia làm 2 phần: 160g để trộn khoai, 20g để làm sánh chè).
- 150g đường.
- 170ml nước cốt dừa.
- Vừng rang, lá dứa, muối.
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Khoai lang gọt vỏ, rửa sạch, cắt khúc và ngâm nước muối loãng khoảng 10 phút để tránh thâm. Vớt ra để ráo.
- Bước 2: Hấp khoai trong khoảng 15 phút đến khi chín mềm. Dùng thìa nghiền nhuyễn khoai (hoặc dùng máy xay). Chia khoai ra 2 phần tương ứng với khoai tím và khoai vàng.
- Bước 3: Trộn 160g bột năng vào phần khoai đã nghiền, nhào đều tay đến khi bột kết dính, không dính tay. Ủ bột khoảng 10 phút.
- Bước 4: Phủ một lớp bột áo mỏng lên mặt phẳng. Lấy phần bột khoai ra, nhồi sơ 5 phút rồi vo dài thành từng dải. Dùng dao cắt thành những khúc nhỏ dài khoảng 2cm.
- Bước 5: Đun sôi một nồi nước lớn, thả các viên khoai lang dẻo vào luộc. Khi các viên khoai nổi lên bề mặt nước thì vớt ra ngay vào bát nước đá lạnh ngâm 2 phút (để khoai giữ được độ dẻo dai), sau đó vớt ra để ráo.
- Bước 6: Nấu nước cốt: Cho 170ml nước cốt dừa và 1 lít nước lọc vào nồi, thêm 150g đường, khuấy đều và đun sôi.
- Bước 7: Hòa tan 20g bột năng với một ít nước, đổ từ từ vào nồi nước cốt dừa đang sôi, khuấy đều để tạo độ sánh. Sau đó, cho phần khoai lang dẻo vào nồi, thêm 1 nhánh lá dứa, đun lửa nhỏ thêm 10 phút thì tắt bếp.
- Thành phẩm: Chè khoai lang dẻo có màu sắc tự nhiên, khoai dẻo thơm, nước cốt béo ngậy.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Thần Tài: Các Lựa Chọn Từ Truyền Thống Đến Hiện Đại
Các món xôi cúng Rằm tháng 7
Xôi là món ăn thể hiện sự trọn vẹn, no ấm. Mâm cỗ cúng Rằm thường có các loại xôi với màu sắc khác nhau, được làm từ nguyên liệu tự nhiên như lá dứa, gấc, dành dành, lá cẩm.
Xôi tam sắc
Xôi tam sắc bao gồm 3 màu: xanh (lá dứa), đỏ/cam (gấc), vàng (đậu xanh). Món xôi này không chỉ đẹp mắt mà còn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự hòa hợp, cân bằng.
Nguyên liệu:
- 250gr gạo nếp.
- Thịt gấc (từ 1 quả gấc nhỏ).
- 125gr thịt gấc, 2 muỗng cà phê rượu trắng (để thịt gấc không bị vón cục).
- Gạo nếp ngâm với nước cốt lá dứa.
- Đậu xanh không vỏ (đã hấp chín, nghiền nhuyễn với đường).
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Gạo nếp vo sạch, ngâm ít nhất 2 tiếng hoặc qua đêm. Chia gạo nếp thành 2 phần bằng nhau.
- Bước 2: Phần thịt gấc trộn đều với 2 muỗng cà phê rượu trắng. Dùng bao tay nhồi và chà xát để thịt gấc tách khỏi hạt, loại bỏ hạt gấc. Cho phần gạo nếp thứ 1 vào trộn đều với thịt gấc.
- Bước 3: Phần gạo nếp thứ 2 ngâm với nước cốt lá dứa từ 3-4 tiếng.
- Bước 4: Đậu xanh không vỏ ngâm nở trong 2 tiếng, hấp chín, nghiền nhuyễn với đường.
- Bước 5: Hấp chín riêng từng loại xôi (xôi gấc, xôi lá dứa) trong xửng. Khi hấp nên lót giấy nến hoặc lá chuối dưới đáy xửng để xôi không bị rơi xuống nước, và chừa một lỗ ở giữa cho hơi nước bốc lên đều.
- Bước 6: Xôi chín, múc lần lượt vào khuôn: lớp dưới cùng là xôi gấc, giữa là đậu xanh nghiền, trên cùng là xôi lá dứa. Ép nhẹ để tạo thành 3 lớp màu sắc rõ ràng.
- Thành phẩm: Xôi tam sắc dẻo thơm, có vị ngọt béo của nước cốt dừa (nếu bạn rưới thêm), hương thơm đặc trưng của gấc và lá dứa.
Xôi ngũ sắc
Xôi ngũ sắc là món xôi cao cấp, thường thấy trong các mâm cỗ lớn. Năm màu sắc đại diện cho ngũ hành, mang ý nghĩa tốt lành.
Nguyên liệu:
- 1kg gạo nếp.
- 200ml nước cốt dừa.
- Nước cốt màu tự nhiên: lá dứa (xanh), dành dành (vàng), lá cẩm (tím), cơm gấc (đỏ/cam), và một phần để nguyên màu trắng tự nhiên của nếp.
- Rượu trắng (trộn với gấc).
- Muối mè, gia vị: đường, muối.
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Vo sạch gạo nếp 2-3 lần nước, ngâm trong 6 tiếng hoặc qua đêm cho gạo nở. Vớt gạo ra để ráo.
- Bước 2: Chia phần gạo nếp đã ngâm làm 5 phần bằng nhau. Trộn đều cơm gấc với 1 muỗng canh rượu trắng để màu gấc đẹp và không bị vón.
- Bước 3: Ngâm riêng từng phần gạo với các loại nước cốt:
- Phần 1: Nước cốt lá cẩm (màu tím).
- Phần 2: Nước cốt lá dứa (màu xanh).
- Phần 3: Nước cốt dành dành (màu vàng).
- Phần 4: Cơm gấc trộn rượu (màu đỏ/cam).
- Phần 5: Nước lạnh (màu trắng tự nhiên).
- Ngâm khoảng 2 giờ cho gạo thấm màu.
- Bước 4: Pha hỗn hợp nước cốt dừa: 200ml nước cốt dừa + 3 muỗng canh đường + 1/2 muỗng cà phê muối, khuấy đều cho tan.
- Bước 5: Xửng hấp lót giấy nến, chia ranh giới giữa các màu bằng giấy nến hoặc lá chuối để tránh lem màu. Cho gạo vào xửng.
- Bước 6: Đun sôi nồi nước hấp, cho xửng lên trên, đậy nắp và hấp 30-40 phút. Cứ sau 10 phút mở nắp lau khô hơi nước trên nắp xửng. Khi xôi gần chín, chan đều hỗn hợp nước cốt dừa lên các mặt xôi, xới nhẹ để nước cốt thấm, hấp thêm 1-2 phút nữa là được.
- Thành phẩm: Xôi ngũ sắc có vẻ ngoài bắt mắt, hương thơm nức mũi, vị béo ngậy của nước cốt dừa thấm đẫm trong từng hạt nếp dẻo.
Xôi đậu đen
Xôi đậu đen là món ăn dân dã, thơm bùi và rất tốt cho sức khỏe. Món xôi này có màu sắc đen tuyền huyền bí, thường được dùng trong các dịp cúng kiếng.
Nguyên liệu:
- 300g gạo nếp.
- 100g đậu đen.
- 150g dừa nạo.
- Gia vị: Đường, muối.
Cách làm chi tiết:
- Bước 1: Đậu đen và gạo nếp vo sạch, cho vào mỗi chén một chút muối, ngâm qua đêm hoặc ít nhất 8 tiếng cho nở mềm.
- Bước 2: Vắt dừa: Cho 50ml nước vào 150g dừa nạo, vắt lấy nước cốt đặc. Sau đó cho thêm 150ml nước vào bã dừa, vắt tiếp để lấy nước dão. Chúng ta sẽ có khoảng 60ml nước cốt dừa đặc và 180ml nước dão.
- Bước 3: Cho 30g đường vào nước cốt dừa đặc, khuấy đều cho tan đường.
- Bước 4: Đậu đen sau khi ngâm, rửa sạch lại một lần nữa. Cho đậu đen vào nồi cơm điện cùng 500ml nước, nấu chín nhừ.
- Bước 5: Gạo nếp sau khi ngâm, vớt ra để ráo. Trộn đều gạo nếp với 1/2 muỗng cà phê muối.
- Bước 6: Xếp lớp: Cho phần đậu đen đã nấu chín xuống đáy nồi cơm điện. Đổ gạo nếp lên trên bề mặt đậu. Rưới đều phần nước dão (180ml) lên trên lớp gạo, dùng muỗng nhấn nhẹ để nước thấm xuống lớp đậu.
- Bước 7: Bấm nút “Cook” (Nấu) khoảng 10 phút (hoặc đến khi nồi nhảy nấc). Sau đó, dùng đũa xới đều phần gạo và đậu lên. Tiếp tục rưới từ từ phần nước cốt dừa đã pha đường lên trên mặt xôi. Đậy nắp và bấm nút “Cook” lần nữa đến khi xôi chín mềm, nước cốt dừa cạn và thấm đều vào xôi.
- Thành phẩm: Xôi đậu đen có màu đen tuyền óng ả, vị bùi béo của đậu và dừa, rất thơm ngon khi ăn kèm với muối mè.
Có thể bạn quan tâm: Khoa Cúng Thần Tài: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z Cho Người Mới Bắt Đầu
Lưu ý khi nấu xôi chè cúng Rằm tháng 7
Để mâm cỗ cúng Rằm tháng 7 được trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:
- Số lượng và cách bài trí: Theo quan niệm dân gian, số lượng chè cúng thường là số lẻ (1, 3, 5 bát) tùy theo quy mô mâm cỗ và tập quán từng gia đình. Bạn nên cân nhắc kỹ số lượng trước khi nấu để tránh dư thừa hoặc thiếu sót. Việc trình bày mâm cỗ cần sạch sẽ, tươm tất; không nên để đồ đựng bẩn hoặc sắp xếp lộn xộn, đây là điều kiêng kị trong thờ cúng.
- Thời gian cúng: Cần ước tính thời gian nấu xôi chè để chuẩn bị đúng giờ đẹp cúng, tránh để thức ăn bị hư hỏng hoặc không kịp giờ. Xôi chè cúng Rằm thường để được khoảng 1-2 ngày (với điều kiện thời tiết mát mẻ), nhưng tốt nhất vẫn là nấu trước khi cúng 1-2 tiếng để giữ được độ nóng và hương vị thơm ngon.
- Nguyên liệu tươi ngon: Nên chọn gạo nếp loại ngon, hạt tròn đều; các loại đậu không bị mọt, sâu; khoai lang chọn củ chắc, không bị dập. Việc sử dụng nguyên liệu tươi ngon sẽ giúp món xôi chè có hương vị đậm đà và dâng cúng tổ tiên được tươm nhất.
- Màu sắc tự nhiên: Ưu tiên sử dụng màu sắc từ nguyên liệu tự nhiên như lá dứa, gấc, lá cẩm, dành dành. Hạn chế sử dụng màu hóa học tổng hợp trong các món cúng để đảm bảo sự thanh tịnh và sức khỏe cho gia đình.
Hy vọng những chia sẻ về cách nấu xôi chè cúng Rằm tháng 7 trên đây sẽ giúp bạn chuẩn bị được một mâm cỗ tươm tất, ấm cúng để thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và các vong linh. Đây là website chia sẻ kiến thức tổng hợp chuaphatanlongthanh.com, hy vọng những thông tin này thực sự hữu ích cho bạn trong việc chăm sóc gia đình và gìn giữ văn hóa truyền thống.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
