Từ lâu, tục lệ cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp đã trở thành một nét đẹp văn hóa không thể thiếu của người Việt Nam mỗi khi Tết đến Xuân về. Đây không chỉ là nghi thức đơn thuần mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và mong ước về một năm mới an khang, thịnh vượng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về ý nghĩa cúng ông táo ngày 23 tháng chạp cũng như những quy tắc, nghi lễ cần chuẩn bị. Bài viết này sẽ hệ thống hóa toàn bộ những thông tin cần thiết, từ nguồn gốc tích truyện, ý nghĩa văn hóa đến các nghi lễ cúng bái theo phong tục ba miền Bắc, Trung, Nam để bạn đọc có cái nhìn cận cảnh và đầy đủ nhất.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Thờ Cúng Ông Bà Trong Đời Sống Tâm Linh Người Việt
Nguồn Gốc và Tích Truyện Ông Táo Công Đồng
Để hiểu được ý nghĩa cúng ông táo ngày 23 tháng chạp, trước hết chúng ta cần tìm hiểu về nguồn gốc của các vị thần này. Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Táo Quân không đơn thuần là ba vị thần riêng biệt mà là một tập thể thần linh cai quản bếp núc, nhà cửa.
Thần Táo Quân trong lịch sử và văn hóa
Thần Táo Quân trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc. Tuy nhiên, khi du nhập vào Việt Nam, tín ngưỡng này đã được “Việt hóa” một cách sinh động thành sự tích “2 ông 1 bà” – vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Người dân vẫn quen gọi chung là Táo quân hoặc ông Táo. Tuy chỉ là tích truyện dân gian nhưng nó phản ánh sâu sắc quan niệm về sự hòa hợp trong gia đình.
Câu chuyện cảm động về tình người
Tích của người Việt kể rằng, Thị Nhi có chồng là Trọng Cao. Tuy ăn ở mặn nồng tha thiết với nhau, nhưng mãi không có con. Vì vậy, Trọng Cao hay kiếm chuyện xô xát dằn vặt vợ. Một hôm, chỉ vì một chuyện nhỏ, Cao gây thành chuyện lớn, đánh Thị Nhi và đuổi đi. Nhi bỏ nhà, lang thang đến một xứ khác và sau đó gặp Phạm Lang. Phải lòng nhau, hai người kết thành vợ chồng. Trọng Cao khi nguôi giận thì quá ân hận, nên lên đường tìm vợ.
Ngày này qua tháng nọ, hết gạo hết tiền, Cao phải làm kẻ ăn xin dọc đường. Cuối cùng, tình cờ xin ăn đúng nhà Nhi, nhằm lúc Phạm Lang đi vắng. Nhi sớm nhận ra người chồng cũ. Nàng mời vào nhà, nấu cơm mời Cao. Đúng lúc Phạm Lang trở về, Nhi sợ chồng nghi oan nên giấu Cao dưới đống rạ sau vườn. Đêm ấy, Phạm Lang nổi lửa đống rạ để lấy tro bón ruộng. Thấy lửa cháy, Nhi lao mình vào cứu Cao ra. Thấy Nhi nhảy vào đống lửa, Phạm Lang thương vợ cũng nhảy theo. Cả ba đều chết trong đám lửa.
Thượng đế thương tình thấy 3 người sống có nghĩa có tình nên phong cho làm vua bếp hay còn gọi là Định phúc Táo Quân. Thượng đế giao cho người chồng mới là Thổ Công trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa trông coi việc trong nhà, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Cúng Tạ Lễ Cuối Năm: Nguồn Cội Của Sự Biết Ơn Và Khởi Đầu Mới
Ý Nghĩa Tinh Thần Của Ngày Cúng Ông Táo
Việc cúng tiễn Táo Quân về trời không chỉ là một nghi lễ mang tính hình thức. Ý nghĩa cúng ông táo ngày 23 tháng chạp ẩn chứa những triết lý nhân văn sâu sắc.
Táo Quân về trời báo cáo công tội
Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Quân lên chầu trời báo cáo tất cả việc làm tốt và chưa tốt của con người trong một năm để Thiên đình định đoạt công tội, thưởng phạt phân minh cho tất cả loài người. Vì vậy, đây là ngày quan trọng để các gia đình thể hiện sự thành tâm, sửa đổi lỗi lầm và cầu mong những điều tốt đẹp.
Gìn giữ bình yên cho tổ ấm
Không những định đoạt may, rủi, phúc họa của gia chủ, các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà. Đây là lý do tại sao bàn thờ Táo Quân thường được đặt ở vị trí trang trọng trong bếp.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Cúng Tuần 49 Thầy Phước Tiến
Mâm Cúng Ông Táo: Lễ Vật và Ý Nghĩa
Chuẩn bị mâm cúng đúng chuẩn là cách để thể hiện lòng thành kính. Dù mỗi vùng miền có sự khác biệt, nhưng về cơ bản lễ vật cúng ông Táo truyền thống gồm có:
- Mũ ông Công ba cỗ hay ba chiếc: Hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Nhiều người chỉ cúng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) để tượng trưng.
- Cá chép: Tượng trưng cho phương tiện di chuyển của ông Công, ông Táo. Bạn có thể sử dụng cá chép giấy hoặc cá chép thật đều được. Thường ở miền Bắc người ta còn cúng một con cá chép sống thả trong chậu nước ngụ ý “cá chép hóa rồng” nhưng tại Nam Bộ thường dùng cá chép giấy nhiều hơn.
- Tiền vàng, 1 chiếc áo, 1 đôi hia bằng giấy: Các vật phẩm này đều mang ý nghĩa cung cấp quần áo, phương tiện cho các vị thần sử dụng khi lên trời.
- 1 mâm cúng: Tùy theo vùng miền và văn hóa địa phương.
Mâm cúng ông Táo cơ bản bao gồm:
- Thịt heo luộc.
- Gà luộc hoặc quay.
- Đĩa rau xào.
- Hành muối.
- Xôi gấc.
- Giò heo.
- Canh mọc.
- Cá chép nướng (ở miền Nam thường cúng cá lóc nướng).
- Trái cây tươi, trà, rượu, cau trầu,…
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Cúng Trả Lẽ Cuối Năm: Giải Đáp Chi Tiết Cho Tín Ngưỡng Người Việt
Phong Tục Cúng Ông Táo Ở Các Miền
Văn hóa Việt Nam đa dạng, chính vì thế mà nghi lễ cúng Táo Quân cũng có những điểm khác nhau rõ rệt giữa ba miền Bắc, Trung, Nam.
Miền Bắc: Tôn nghiêm và đầy đủ
Ở miền Bắc, người dân thường cúng ông Công, ông Táo khá sớm, bắt đầu từ 20 và muộn nhất là trưa 23 tháng Chạp. Bởi người dân quan niệm sau giờ đó thì ông Công, ông Táo phải bay về trời, không còn ở dương gian nữa.
Lễ vật để cúng ông Công ông Táo ngoài vàng mã, cá chép thì nhiều nơi còn dùng cả xôi chè, thường là chè bà cốt. Khi nấu chè, người ta sẽ cố ý để chè vương lên ông đầu rau, hay bôi chè lên ông đầu rau để Táo Quân lên Trời báo cáo cho “ngọt” giọng.
Bàn thờ Táo Quân của người miền Bắc thường bày cao hơn bàn thờ tổ tiên, trên đó gồm bộ mũ, hia. Khi đã cúng xong, họ đốt vàng mã và tiễn ba ông đầu rau trong bếp bằng cách thả xuống ao, sau đó thay ba ông đầu rau mới vào bếp và cả bộ mũ trên bàn thờ.
Ngoài ra, người dân còn cúng một con cá chép còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý cá sẽ biến thành rồng đưa ông Táo về trời. Con cá chép này sẽ được “phóng sinh” (thả ra ao hồ hay ra sông) sau khi cúng.
Miền Trung: Trang trọng và đặc sắc
Ở Huế và một số tỉnh lân cận, người dân vừa thờ ông Táo trên Trang Ông, vừa thờ trên bàn thờ. Người miền Trung thường làm lễ tiễn Táo Quân sẽ lên thiên đình vào ngày 23 tháng Chạp rất trọng thể.
Việc đầu tiên là phải thay cát mới trong lư hương và lau dọn bàn thờ ông Táo sạch sẽ. Sau khi cúng xong, tượng ba ông Táo cũ bằng đất nung được tiễn khỏi bàn thờ bếp và đặt cạnh các am miếu ở đầu xóm hay ở dưới gốc cây cổ thụ ngã ba đường.
Tiếp đó, họ sẽ rước tượng ba ông Táo mới lên bàn thờ để bắt đầu một năm làm việc tiếp theo. Ngoài ra, người dân Huế còn có tục dựng cây nêu trước sân nhà hay sân đình trong sáng ngày 23.
Miền Nam: Dịp và đơn giản
Ngoài những lễ vật giống người Bắc, người miền Nam còn có thêm một đĩa đậu phộng, kẹo vừng đen và một bộ “cò bay, ngựa chạy” – hình con cò và con ngựa làm bằng giấy, không có khung tre cầu kỳ như miền Bắc.
Điểm khác biệt so với những vùng miền khác trong lễ cúng ông Công ông Táo của người miền Nam là không có tục trút lư để thay cọng nhang, không mua cá chép, không thờ áo mũ, một số nơi còn nấu thêm chè xôi hoặc nếu không thì chỉ là một mâm trái cây hết sức đơn giản.
Người dân mền Nam thường cúng ông Công ông Táo về buổi đêm, trong khoảng thời gian từ 20h đến 23h. Người Sài Gòn quan niệm rằng vào thời điểm cuối ngày, sau khi cả gia đình đã dùng xong bữa tối, không còn nấu nướng và dùng đến bếp nữa thì mới được tiễn ông Táo lên đường gặp Ngọc Hoàng.
Bài Khấn Cúng Ông Táo Chuẩn Tâm Linh
Việc khấn vái cần phải xuất phát từ sự thành tâm. Dưới đây là hai bài khấn phổ biến được nhiều người sử dụng:
Bài cúng số 1 (Dẫn theo cuốn Văn khấn cổ truyền Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin):
Nam mô a di đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương
Con kính lạy Ngài đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là:……………
Ngụ tại:……………
Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp tín chủ chúng con thành tâm sắp sửa hương hoa phẩm luật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.
Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm.
Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.
Nam mô A di đà Phật! (3 lần)
Bài cúng số 2:
Nam Mô A Di Đà Phật!
Kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân!
Tín chủ con là:……………
Ngụ tại:……………
Nhằm ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm Hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời:
Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Phỏng theo lệ cũ, Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, soi xét lòng trần, Táo Quân chứng giám.
Trong năm sai phạm, các tội lỗi lầm, cúi xin Tôn Thần, gia ân châm chước. Ban lộc, ban phước, phù hộ toàn gia, trai gái trẻ già, an ninh khang thái.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Những Lưu Ý Quan Trọng Khi Cúng Ông Táo
Chuẩn bị đầy đủ lễ vật, bài cúng ông Táo chuẩn thôi chưa đủ, khi cúng Táo quân, bạn còn cần lưu ý những điều sau:
- Nên thực hiện trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp: Quan niệm xưa cho rằng sau 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, các Táo Quân sẽ về trời. Vì thế, lễ cúng cần phải được tiến hành trước thời điểm này. Bạn có thể làm lễ cúng tối ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng ngày 23 tháng Chạp (trước 12 giờ trưa) đều được nhé!
- Không đặt mâm lễ cúng dưới bếp: Táo Quân là những vị cai quản chuyện nhà cửa, bếp núc nên nhiều gia đình đã đặt mâm cỗ cúng dưới bếp. Tuy nhiên, để phù hợp với phong tục và quy tắc thờ cúng của dân ta, các vị Táo Quân cần được thờ phụng trên bàn thờ chính trong nhà thay vì ở bếp.
- Không xin tài lộc, sung túc: Táo Quân lên chầu trời là để báo cáo với Ngọc Hoàng chuyện lớn, việc nhỏ diễn ra năm ở dưới hạ giới. Vì vậy, bạn chỉ nên cầu xin các Táo Quân báo cáo điều tốt với Ngọc Hoàng.
- Không nên thả cá chép từ trên cao xuống: Nhiều người chọn phóng sinh cá chép từ trên cầu hoặc ném cá chém ra xa, để chúng đi nhanh hơn. Điều này bị xem là mạo phạm, làm mất ý nghĩa tâm linh và đồng thời cũng khiến cá chết. Bạn nên ra mép sông, mép hồ để thả cá chép và cũng đừng quên vứt túi nilon đựng cá đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường bạn nhé.
Hy vọng rằng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa cúng ông táo ngày 23 tháng chạp. Đây là một phong tục đẹp, thể hiện sự biết ơn và niềm tin vào những giá trị tốt đẹp. Để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức văn hóa, phong tục tập quán truyền thống và các mẹo vặt gia đình hay khác, bạn có thể truy cập vào website chuaphatanlongthanh.com để đón đọc thêm nhiều bài viết bổ ích.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
