Tết nguyên đán cúng gì là câu hỏi mà nhiều người, đặc biệt là thế hệ trẻ, vẫn thường băn khoăn mỗi khi xuân về. Đây không chỉ là nghi thức đơn thuần mà còn là nét đẹp văn hóa tâm linh được lưu truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và các đấng bề trên. Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng tết không chỉ là công việc bếp núc mà còn là cách để mỗi người hiểu rõ hơn về truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu chi tiết về các mâm cỗ cúng trong ngày tết, từ đó chuẩn bị một cách tươm tất và trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Tết Dương Lịch Ở Việt Nam Chuẩn Bị Cúng Gì?
Tổng quan về nghi lễ cúng tết
Việc cúng tết nguyên đán là một phong tục lâu đời của người Việt, có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đây là lúc để gia chủ thể hiện sự hiếu thảo, tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên, thần linh và cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Nghi lễ này thường được diễn ra vào những thời điểm khác nhau, tùy thuộc vào từng gia đình và phong tục tập quán ở từng vùng miền. Mâm cỗ cúng tết thường được chuẩn bị rất công phu, tỉ mỉ, mỗi món ăn đều mang một ý nghĩa riêng. Dù là ở miền Bắc, miền Trung hay miền Nam, thì mâm cỗ cúng vẫn luôn là sự kết tinh của những tinh hoa ẩm thực và lòng thành của người dâng lễ. Hiểu được tết nguyên đán cúng gì sẽ giúp bạn chuẩn bị chu đáo hơn cho ngày lễ quan trọng nhất trong năm.
Các mâm cỗ cúng quan trọng trong ngày tết
Để trả lời cho câu hỏi “tết nguyên đán cúng gì”, chúng ta cần phân chia thành các mâm cỗ cúng riêng cho từng đối tượng, thời gian. Dưới đây là các mâm cỗ cúng cơ bản mà bất kỳ gia đình nào cũng cần lưu ý.
Mâm cỗ cúng Giao thừa
Giao thừa là thời điểm thiêng liêng, chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Mâm cỗ cúng Giao thừa thường được chuẩn bị rất tươm tất, bao gồm hai mâm: một mâm cúng trong nhà và một mâm cúng ngoài trời.
Có thể bạn quan tâm: Tết Không Cúng Trái Nho: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Các Mâm Ngũ Quả Đẹp Dịp Xuân Về
Mâm cúng trong nhà (cúng Táo Quân):
Mâm cỗ này thường được bày biện trang trọng trên bàn thờ gia tiên. Các món ăn không thể thiếu là:
- Xôi gấc: Màu đỏ象征 (tượng trưng) cho sự may mắn, tài lộc.
- Gà luộc: Gà trống thiến luộc nguyên con, biểu tượng cho sự đủ đầy, no ấm.
- Bánh chưng/bánh tét: Món ăn không thể thiếu trong ngày tết, thể hiện sự hàm ơn của con cháu đối với tổ tiên.
- Nem rán (hoặc chả giò): Món ăn truyền thống, thể hiện sự khéo léo của người nội trợ.
- Canh măng (hoặc canh bóng): Món canh ngày tết, mang ý nghĩa sum vầy.
- Rau xào: Các loại rau như su hào, cà rốt, súp lơ được xào chín, tạo nên màu sắc tươi mới.
- Đĩa hoa quả và ấm trà, chén rượu.
Mâm cúng ngoài trời (cúng Thiên thần, Hành Khiển):
Mâm cúng này thường được đặt ở khoảng sân trước nhà hoặc trước cửa. Bao gồm:
- Một con gà luộc.
- Một bát cháo trắng.
- Một bát nước lã.
- Một đĩa muối.
- Một đĩa gạo.
- Một miếng vàng mã.
- Rượu, thuốc lá (hoặc chè, thuốc).
Mâm cỗ cúng mùng Một Tết
Sau Giao thừa, mùng Một tết là ngày đầu tiên của năm mới, mâm cỗ cúng thể hiện sự thành kính với tổ tiên và các vị thần linh. Mâm cỗ này thường đầy đặn và thịnh soạn hơn ngày thường.
- Bánh chưng/bánh tét: Luôn là linh hồn của mâm cỗ.
- Gà luộc: Gà trống thiến hoặc gà mái tơ, luộc chín tới, để nguyên con.
- Xôi: Xôi gấc, xôi đỗ xanh hoặc xôi trắng.
- Nem rán (chả giò).
- Món canh: Canh măng, canh móng giò hầm măng, canh bóng.
- Món xào: Xào thập cẩm, xào rau củ.
- Món nộm (gỏi): Nộm hoa chuối, nộm rau muống, gỏi cá.
- Đĩa giò (chả lụa).
- Chén nước chấm, bát cơm, đũa, thìa.
- Trầu cau, vàng mã, chè, rượu, thuốc.
Mâm cỗ cúng mùng Hai và mùng Ba
Vào các ngày này, mâm cỗ cúng có thể đơn giản hơn một chút so với mùng Một, nhưng vẫn phải đảm bảo các món cơ bản. Tùy vào phong tục từng gia đình, mâm cỗ có thể thay đổi.
Có thể bạn quan tâm: Tết Gì Thường Cúng Chè Bánh Trôi?
- Mùng Hai: Thường cúng tổ tiên và thần tài. Mâm cỗ có thể bao gồm bánh chưng, gà luộc, xôi, nem rán, canh măng, hoa quả. Nếu gia đình có làm cỗ chay thì có thể chuẩn bị các món chay như nem chay, giò chay, xôi chay…
- Mùng Ba: Mâm cỗ có thể đơn giản hơn, nhưng vẫn cần có đầy đủ các món chính: bánh chưng, gà luộc, xôi, nem rán, canh măng. Đây cũng là ngày mà nhiều gia đình làm cỗ cúng tiễn ông bà, thần linh.
Mâm cỗ cúng Thổ Công (Ông Táo)
Ngoài các mâm cỗ cúng lớn, thì mâm cúng Thổ Công (Ông Táo) vào ngày 23 tháng Chạp cũng rất quan trọng, là tiền đề để chuẩn bị cho việc cúng tết nguyên đán. Mâm cỗ cúng Táo Quân thường bao gồm:
- Một con cá chép: Cúng cá chép là để Táo Quân cưỡi về trời. Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ hóa vàng và phóng sinh cá.
- Một con gà trống luộc.
- Một bát cháo trắng.
- Một đĩa xôi.
- Một đĩa hoa quả.
- Trầu cau, vàng mã, chè, thuốc, rượu.
Ý nghĩa của các món ăn trong mâm cỗ tết
Việc hiểu rõ tết nguyên đán cúng gì không chỉ nằm ở tên gọi các món mà còn ở ý nghĩa sâu xa đằng sau chúng.
- Bánh chưng, bánh tét: Món ăn này tượng trưng cho Trời Đất, là sản vật của con cháu dâng lên tổ tiên, thần linh. Bánh chưng hình vuông (đất), bánh tét hình tròn (trời), thể hiện triết lý âm dương, vũ trụ.
- Gà luộc: Gà trống thiến là con vật dâng cúng quan trọng nhất, tượng trưng cho sự oai linh, dũng cảm. Gà luộc nguyên con thể hiện sự trọn vẹn, viên mãn.
- Xôi gấc: Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc, mang lại điềm tốt cho năm mới.
- Nem rán (chả giò): Món ăn này có hình dạng thuôn dài, tròn, tượng trưng cho sự sum vầy, quây quần. Nem rán cũng thể hiện sự khéo léo, tinh tế của người nội trợ.
- Canh măng: Măng là biểu tượng cho sự sinh sôi nảy nở, mong muốn gia đình thêm đông con nhiều cháu.
- Giò (chả lụa): Giò là món ăn quan trọng, thể hiện sự tinh túy của thịt heo. Giò có màu trắng, hình tròn, tượng trưng cho sự trong sáng, trọn vẹn.
Các lưu ý khi chuẩn bị mâm cỗ cúng tết
Để trả lời cho câu hỏi “tết nguyên đán cúng gì” một cách trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
Có thể bạn quan tâm: Tết Dương Lịch Ở Việt Nam Cúng Gì? Ý Nghĩa Và Các Nghi Thức Chuẩn Nhất
- Nguyên liệu tươi ngon: Mâm cỗ cúng phải được chuẩn bị từ nguyên liệu tươi ngon, sạch sẽ. Đây là cách thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và các đấng bề trên.
- Cách trình bày: Mâm cỗ cần được trình bày đẹp mắt, cân đối, các món ăn được sắp xếp hài hòa. Món ăn phải được chín kỹ, không bị sống hoặc cháy.
- Thời gian cúng: Tùy vào từng gia đình và phong tục tập quán, thời gian cúng có thể khác nhau. Tuy nhiên, thông thường mâm cỗ cúng Giao thừa sẽ được cúng vào đúng thời điểm giao mùa, mâm cỗ cúng mùng Một sẽ được cúng vào sáng mùng Một hoặc chiều 30 tết.
- Văn khấn: Khi cúng, gia chủ cần đọc văn khấn một cách trang nghiêm, thành tâm. Văn khấn cần đúng, đủ, rõ ràng.
- Tùy theo phong tục vùng miền: Miền Bắc, miền Trung, miền Nam có sự khác nhau trong cách chuẩn bị mâm cỗ. Miền Bắc thường có nhiều món ăn hơn, trong khi miền Nam có thể đơn giản hơn nhưng vẫn đảm bảo các món chính. Bạn cần tìm hiểu kỹ phong tục của gia đình mình.
Cách bài trí bàn thờ ngày tết
Ngoài việc chuẩn bị mâm cỗ, việc bài trí bàn thờ cũng là một phần quan trọng để trả lời cho câu hỏi “tết nguyên đán cúng gì”. Bàn thờ ngày tết cần được lau dọn sạch sẽ, tươm tất. Các vật dụng cần có trên bàn thờ bao gồm:
- Bát hương: Cần được lau chùi sạch sẽ, thay bát hương mới hoặc nếu để bát hương cũ thì cần làm vệ sinh, rút chân nhang.
- Lọ hoa: Hoa cúng thường là hoa lay ơn, hoa cúc, hoa mai, hoa đào… tùy theo vùng miền.
- Đĩa hoa quả: Chọn quả chín, đẹp, không bị dập.
- Bánh kẹo, trầu cau.
- Bài vị: Ghi rõ tên họ của tổ tiên.
- Nước sạch, chén rượu, chén trà.
Phong tục cúng tết ở các vùng miền
Như đã đề cập, tết nguyên đán cúng gì còn phụ thuộc vào văn hóa vùng miền.
- Miền Bắc: Mâm cỗ cúng thường rất thịnh soạn, đầy đủ các món như bánh chưng, gà luộc, nem rán, giò lụa, canh măng, xôi gấc, hoa quả… Món ăn được trình bày cẩn thận, đẹp mắt.
- Miền Trung: Mâm cỗ cúng có phần đơn giản hơn, nhưng vẫn đầy đủ các món chính. Người miền Trung thường có thêm các món như bánh tét, thịt heo kho tộ, cá chiên…
- Miền Nam: Mâm cỗ cúng thường có bánh tét, thịt kho tộ (thịt heo kho với trứng), canh khổ qua, cá chiên, gỏi… Món ăn có phần đơn giản nhưng mang đậm hương vị Nam Bộ.
Kết luận
Việc tìm hiểu tết nguyên đán cúng gì không chỉ giúp bạn chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất mà còn là cách để bạn thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên. Dù là ở miền nào, vùng nào, thì mâm cỗ cúng tết cũng đều mang những ý nghĩa sâu sắc, là sợi dây liên kết giữa các thế hệ và là mong ước về một năm mới an khang, thịnh vượng. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin bổ ích, giúp bạn có một cái tết trọn vẹn, ấm cúng và ý nghĩa bên gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
