Tết Nguyên Đán là dịp lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt, không chỉ là thời điểm giao mùa mà còn là khoảnh khắc thiêng liêng để tri ân tổ tiên và cầu mong những điều tốt đẹp cho năm mới. Nhiều người thường thắc mắc không biết nên chuẩn bị tết nguyên đán cúng gì để đảm bảo đầy đủ, thành tâm và rước lộc vào nhà. Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Tết không chỉ là nghi thức truyền thống mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và mong ước một năm mới an khang, thịnh vượng. Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết các lễ vật cúng Tết Nguyên Đán theo phong tục truyền thống, giúp bạn chuẩn bị chu đáo để đón một năm mới trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Tết Dương Lịch Ở Việt Nam Cúng Gì? Ý Nghĩa Và Các Nghi Thức Chuẩn Nhất
Các Mâm Cỗ Cúng Quan Trọng Vào Dịp Tết Nguyên Đán
Theo phong tục lâu đời của người Việt, vào dịp Tết Nguyên Đán, gia chủ cần chuẩn bị ít nhất ba mâm cỗ chính để dâng lên các bậc thần linh và tổ tiên. Các lễ vật này không cần quá xa hoa nhưng phải thể hiện được sự thành kính và tươm tất. Dưới đây là những gợi ý chi tiết về tết nguyên đán cúng gì cho từng bàn thờ.
Mâm Cỗ Cúng Gia Tiên (Bàn Thờ Trong Nhà)
Mâm cỗ này là quan trọng nhất, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, ông bà đã phù hộ cho gia đình trong suốt một năm qua. Lễ vật cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, tươi ngon.
- Một con gà trống luộc: Gà trống luộc nguyên con là lễ vật không thể thiếu trong mâm cỗ cúng Tết. Gà luộc phải để nguyên con, đặt hướng đầu ra ngoài hoặc úp vào bụng, ngay ngắn trên đĩa lớn. Gà trống biểu tượng cho sự dương khí, sự đủ đầy và mạnh mẽ. Khi luộc, người ta thường cho vào miệng gà một bông hoa hồng đỏ để tạo điểm nhấn may mắn.
- Bánh chưng / Bánh tét: Dù là vùng miền nào, bánh chưng (miền Bắc) hay bánh tét (miền Nam, miền Trung) đều là linh hồn của mâm cỗ Tết. Bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất, thể hiện sự biết ơn đối với công lao sinh thành và dưỡng dục của cha mẹ. Bánh phải được gói ghém cẩn thận, luộc kỹ, khi dâng lên giữ nguyên hình dạng đẹp.
- Nén hương và hoa tươi: Lư hương cần được lau chùi sạch sẽ trước khi thắp nén hương đầu năm. Hoa tươi dâng cúng thường là hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đồng tiền, hoa mai, hoa đào… tùy theo vùng miền. Hoa phải tươi, không bị héo úa, mang ý nghĩa cho sự sinh sôi nảy nở.
- Trái cây: Mâm ngũ quả là không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên ngày Tết. Tùy theo phong tục từng vùng mà cách bày trí và loại quả khác nhau, nhưng chung quy lại đều mang ý nghĩa cầu mong sung túc. Một số loại quả phổ biến: Bưởi (cầu sung túc), Cam (thể hiện sự ngọt ngào, may mắn), Táo (phú quý), Lê (thể hiện sự trọn vẹn), Chuối (chân thành, che chở), Xoài (cầu mong tài lộc).
- Xôi và Chè: Xôi được đồ từ nếp dẻo, trắng, có thể tạo hình hoặc để nguyên. Chè là một bát chè trôi nước (miền Bắc) hoặc chè đậu (miền Nam). Hai món này thể hiện mong muốn mọi việc trôi chảy, thuận buồm xuôi gió trong năm mới.
- Nước uống và Rượu: Chuẩn bị 3 hoặc 5 chén nước lọc sạch trong veo, và một chai rượu trắng để dâng cúng. Nước象征 cho sự trong sạch, lòng thành. Rượu dùng để tế lễ, thể hiện sự linh thiêng.
Mâm Cỗ Cúng Thổ Công (Ông Táo)
Vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân đã về trời để báo cáo việc làm ăn của gia chủ. Tuy nhiên, đến đêm Giao Thừa, Táo quân trở lại trần gian để tiếp tục nhiệm vụ cai quản bếp núc. Vì vậy, gia chủ cần chuẩn bị mâm cỗ cúng để欢迎 Táo quân trở về.
- Lễ vật: Mâm cỗ cúng Táo quân không cần quá lớn nhưng phải tươm tất. Gia chủ có thể cúng hoa quả, xôi chè, bánh kẹo. Quan trọng nhất là bộ “áo mũ” của Táo quân (gồm 2 áo, 2 mũ, 1 đôi hài) và một con cá chép sống (hoặc cá chép giấy).
- Ý nghĩa: Cá chép là phương tiện để Táo quân cưỡi về trời. Sau khi thắp hương, gia chủ sẽ phóng sinh cá chép ở ao, hồ hoặc sông để cầu may. Mâm cỗ cúng Táo quân thường được đặt ở bếp hoặc bàn thờ nhỏ dưới bếp.
Mâm Cỗ Cúng Thổ Địa và Thần Tài
Đối với các gia đình kinh doanh, buôn bán, mâm cỗ cúng Thổ Địa và Thần Tài vào ngày mùng Một Tết là cực kỳ quan trọng, cầu mong một năm làm ăn tấn tài tấn lộc.
Có thể bạn quan tâm: Tết Nguyên Đán Cúng Gì? Những Mâm Cỗ Truyền Thống Và Ý Nghĩa Đằng Sau
- Lễ vật: Mâm cỗ cúng thường bao gồm:
- Một con gà trống luộc: Gà trống cúng Thần Tài nên chọn gà trống tơ, vàng óng, luộc nguyên con.
- Heo quay hoặc thịt quay: Biểu tượng cho sự giàu có, thịnh vượng.
- Mâm ngũ quả: Chọn các loại quả đẹp, tươi, mang ý nghĩa tài lộc như bưởi, cam, táo, quýt, dưa hấu…
- Hoa và Nhang: Hoa cúc, hoa đồng tiền. Nhang thơm, đèn cầy.
- Rượu và Nước: Rượu trắng, nước lọc, nước ngọt (bò, xá xị).
- Bánh kẹo, Trà: Tùy theo điều kiện gia đình.
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Thần Tài phải sạch sẽ, gọn gàng, bàn thờ phải được lau dọn thường xuyên.
Các Mâm Cỗ Cúng Khác Vào Dịp Tết
Bên cạnh các mâm cỗ chính, người Việt còn có tục cúng các mâm cỗ nhỏ khác vào những thời điểm đặc biệt trong những ngày Tết.
Mâm Cỗ Cúng Mùng Một Tết
Mùng Một Tết là ngày đầu năm, việc cúng tế diễn ra rất quan trọng. Mâm cỗ cúng mùng Một thường được chuẩn bị tươm tất hơn ngày thường.
- Lễ vật: Tương tự như mâm cỗ cúng Gia tiên, nhưng có thể đầy đủ và thịnh soạn hơn. Gà luộc, xôi, chè, bánh chưng, hoa quả, hương hoa là không thể thiếu. Một số gia đình còn cúng thêm các món ăn truyền thống như nem rán, giò lụa, canh măng…
- Lưu ý: Vào mùng Một Tết, sau khi cúng gia tiên, người lớn sẽ lì xì cho trẻ em và chúc Tết nhau.
Mâm Cỗ Cúng Mùng Hai và Mùng Ba
Theo tục lệ, mùng Hai Tết thường là ngày con gái và con rể về chúc Tết bố mẹ đẻ. Mùng Ba Tết là ngày tiễn Táo quân về lại thiên đình sau khi đã ở lại với gia đình một thời gian ngắn.
- Mùng Hai: Cúng gia tiên như thường lệ, không cần quá lớn nhưng phải thành tâm.
- Mùng Ba: Có thể làm một mâm cỗ nhỏ để cúng Táo quân trước khi họ chính thức bắt đầu công việc lại.
Những Lưu Ý Quan Trọng Khi Chuẩn Bị Mâm Cỗ Cúng Tết
Để việc chuẩn bị tết nguyên đán cúng gì được trọn vẹn, bạn cần lưu ý những điểm sau:
Chọn Lọc và Sơ Chế Nguyên Liệu
Có thể bạn quan tâm: Tết Không Cúng Trái Nho: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Các Mâm Ngũ Quả Đẹp Dịp Xuân Về
Tất cả các nguyên liệu dùng để chế biến mâm cỗ cúng đều phải tươi ngon, sạch sẽ. Thịt gà, heo, các loại rau củ quả phải được rửa sạch, không dính bụi bẩn. Tránh chọn các nguyên liệu đã bị dập nát, héo úa hay có mùi lạ. Điều này không chỉ đảm bảo vệ sinh mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với các bậc thần linh và tổ tiên.
Cách Bày Trí Mâm Cỗ
Cách bày trí mâm cỗ cúng Tết cũng là một nghệ thuật. Các món ăn phải được sắp xếp ngay ngắn, đẹp mắt. Mâm cơm cúng gia tiên thường được đặt theo thứ tự: Bánh chưng ở giữa, gà luộc ở bên cạnh, các món ăn khác như xôi, chè, hoa quả được sắp xung quanh. Không nên để các món ăn lung tung, không đúng vị trí. Mâm cúng phải có sự cân đối về màu sắc, không nên quá tối tăm hay lòe loẹt.
Thành Tâm Là Điều Quan Trọng Nhất
Dù mâm cỗ có thịnh soạn đến đâu, nếu không có lòng thành tâm thì cũng không được chấp nhận. Khi thắp hương, gia chủ nên ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ, tâm trạng vui vẻ, thành khẩn khấn vái. Lời khấn nên được chuẩn bị trước, đọc rõ ràng, rành mạch. Đây là lúc để gia chủ bày tỏ lòng biết ơn và cầu xin những điều tốt đẹp cho gia đình.
Không Nên Cúng Quá Muộn
Thời gian cúng mùng Một, mùng Hai, mùng Ba Tết nên được thực hiện vào sáng sớm hoặc trưa. Không nên cúng quá muộn vào buổi chiều tà. Theo quan niệm dân gian, cúng vào thời gian dương khí thịnh vượng sẽ mang lại nhiều may mắn hơn.
Giải Đáp Một Số Thắc Mắc Phổ Biến
Bên cạnh câu hỏi tết nguyên đán cúng gì, nhiều người còn có những thắc mắc liên quan mà chúng ta có thể giải đáp ngay sau đây.
Có thể bạn quan tâm: Tết Gì Thường Cúng Chè Bánh Trôi?
Có Thể Cúng Chay Thay Vì Cúng Mặn Không?
Câu trả lời là CÓ. Nếu gia đình theo đạo Phật hoặc ăn chay trường, hoàn toàn có thể chuẩn bị mâm cỗ chay để cúng Tết. Mâm cỗ chay cần được chế biến cầu kỳ, đa dạng các món như: Xôi chay, giò chay, nem chay, canh chay, các món xào chay… và không thể thiếu hoa quả, hương hoa. Điều này vẫn đảm bảo được sự thành tâm và theo đúng tín ngưỡng của gia đình.
Vào Ngày Tết, Có Cần Cúng Quá Đêm Giao Thừa Không?
Giao Thừa là thời điểm thiêng liêng, chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Vào thời điểm này, gia chủ cần làm hai mâm cỗ: một mâm cúng tiễn Táo quân và một mâm cúng rước Táo quân trở về (hoặc cúng gia tiên). Tuy nhiên, sau Giao Thừa, các mâm cỗ cúng ngày Tết chỉ cần diễn ra vào ban ngày, không cần cúng đêm khuya.
Mâm Cỗ Cúng Tết Có Khác Nhau Giữa Các Miền Bắc, Trung, Nam Không?
Có sự khác biệt nhất định. Miền Bắc thường chuộng bánh chưng, gà luộc, giò, xôi, chè. Miền Trung cũng có bánh chưng nhưng thường có thêm bánh tét, các món ăn cay nồng. Miền Nam thì bánh tét là chủ yếu, mâm cỗ có thể có thêm các món như thịt kho tàu, canh khổ qua… Tuy nhiên, về cơ bản, các món chính như gà, bánh chưng/bánh tét, xôi, chè, hoa quả là không thể thiếu ở cả ba miền.
Kết Luận
Việc chuẩn bị tết nguyên đán cúng gì là một phần không thể thiếu trong văn hóa người Việt. Qua bài viết này, hy vọng bạn đã có những thông tin chi tiết và bổ ích để chuẩn bị một mâm cỗ Tết tươm tất, đúng phong tục. Dù là cúng gia tiên, cúng Táo quân hay cúng Thần Tài, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính và mong ước một năm mới an khang, thịnh vượng cho gia đình. Chúc bạn và gia đình có một mùa Tết Nguyên Đán ấm no, hạnh phúc và tràn ngập tiếng cười.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
