Trong quan niệm văn hóa truyền thống của người Việt, “Có thờ có thiêng, có kiêng có lành” luôn là kim chỉ nam cho mọi hành động. Sau một năm làm việc và sinh sống, việc tạ ơn các vị thần linh, thổ địa cai quản mảnh đất mình đang an cư lạc nghiệp là nghi lễ quan trọng không thể bỏ qua. Trong đó, cúng ngũ phương là nghi thức đặc biệt để thể hiện lòng thành kính, cầu mong sự phù hộ độ trì cho gia đạo bình an, thịnh vượng trong năm mới. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về ý nghĩa, cách chuẩn bị lễ vật và bài khấn chuẩn nhất cho nghi lễ này.
Có thể bạn quan tâm: Văn Cúng Ra Tết: Gợi Ý Chi Tiết Và Bài Cúng Đầy Đủ Cho Ngày Tết Nguyên Đán
Cúng Ngũ Phương là gì? Ý nghĩa sâu xa của nghi lễ tạ ơn
Cúng ngũ phương hay còn gọi là lễ tạ thần linh thổ địa, là nghi thức diễn ra vào cuối năm hoặc đầu năm mới. Đây là dịp để gia chủ dâng lễ vật tạ ơn các vị thần linh, thổ công, long mạch tôn thần đã cai quản, gìn giữ và che chở cho mảnh đất nơi gia đình sinh sống trong suốt một năm qua.
Mục đích chính của việc làm này là để tạ ơn các vị thần linh trong năm qua đã gìn giữ, trông coi, cai quản đất đai nơi mình ở. Thông thường các gia đình hay làm lễ cúng rất long trọng với hy vọng bước sang năm mới các vị thần linh vẫn phù hộ độ trì cho gia đạo ấm êm, thuận hòa. Nghi lễ này không chỉ là thói quen tín ngưỡng đơn thuần mà còn là biểu hiện của lòng biết ơn – một giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Theo quan niệm tâm linh, “âm siêu thì dương phái”, tức là người âm được yên ổn thì người dương mới được hưởng phúc. Việc tạ ơn thổ địa, thần linh giúp cho khí场 (khí trường) của mảnh đất được yên lành, tránh được tà khí quấy phá, giúp gia chủ an cư lạc nghiệp, công danh thịnh vượng. Vì vậy, lễ cúng ngũ phương cuối năm và đầu năm luôn được xem là vô cùng quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Cách Cúng Ông Táo Hàng Tháng Theo Phong Tục Việt Nam
Thời gian cúng Ngũ Phương thích hợp nhất
Việc xác định thời gian cúng Ngũ Phương thường không quá khắt khe, nhưng để phù hợp với tập tục và mang lại ý nghĩa tốt đẹp, gia chủ có thể tham khảo các mốc thời gian sau:
1. Cúng cùng ngày với lễ tiễn ông Công ông Táo (23 tháng Chạp):
Trước đây, lễ cúng ngũ phương thường được làm trước lễ đưa ông Táo về Trời. Tuy nhiên, hiện nay để thuận tiện cho việc chuẩn bị, nhiều gia đình chọn làm cúng tạ đất cùng với lễ cúng ông Táo. Đây là cách làm phổ biến, giúp gia chủ tiết kiệm thời gian mà vẫn đảm bảo được ý nghĩa tâm linh.
2. Cúng vào một ngày phù hợp sau rằm tháng Chạp và trước ngày ông Công ông Táo về trời:
Gia chủ có thể chọn một ngày lành tháng tốt trong khoảng thời gian từ sau rằm tháng Chạp đến trước ngày 23 tháng Chạp để làm lễ cúng ngũ phương riêng. Việc chọn ngày này giúp gia chủ có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, không bị dồn việc vào những ngày cuối năm bận rộn.
Dù bạn chọn thời gian nào, thì ý nghĩa cốt lõi vẫn là thể hiện sự thành kính, lòng biết ơn đối với trời đất, thần linh và đón tổ tiên về nhà ăn Tết cùng con cháu. Điều quan trọng nhất là tấm lòng thành của gia chủ, không nhất thiết phải quá câu nệ vào giờ giấc nếu điều kiện không cho phép.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Lễ Cúng Rằm Tháng Giêng Theo Văn Hóa Người Việt
Cách sắm lễ vật cúng Ngũ Phương đầy đủ và chuẩn xác
Việc chuẩn bị mâm lễ cúng Ngũ Phương cần được thực hiện chu đáo, thể hiện sự thành tâm của gia chủ. Tùy theo điều kiện và tập tục vùng miền, lễ vật có thể khác nhau nhưng về cơ bản cần đảm bảo các phần lễ chay và lễ mặn sau:
Mâm cúng lễ tạ đất đai, thần linh
Đối với gia đình có ban thờ gồm 3 lư hương (Quan Đương Xứ Thổ Địa Chính Thần, Hội đồng gia tiên và Bà Cô Tổ dòng họ), sau khi lau dọn bàn thờ sạch sẽ, gia chủ cần chuẩn bị các lễ vật如下:
Phần lễ chay:
- Nhang, đèn hoặc nến: Dùng để thắp hương, tạo không gian trang nghiêm.
- Hoa tươi: Nên chọn hoa hồng hoặc hoa cúc, chia làm 2 lọ đặt ở 2 bên bàn thờ. Số hoa mỗi lọ nên là số lẻ (1, 3, 5 bông) theo quan niệm phong thủy.
- Trầu cau: 3 lá trầu và 3 quả cau mã đẹp, thể hiện sự trang trọng.
- Trái cây tươi: 2 đĩa trái cây ngũ quả hoặc theo mùa, đặt ở 2 bên bàn thờ.
- Xôi: 2 đĩa xôi trắng, tượng trưng cho sự no ấm, đủ đầy.
Phần lễ mặn:
- Thịt gà hoặc lợn: Có thể chọn gà trống tơ hoặc gà trống thiến, làm sạch rồi luộc nguyên con để nguyên con hoặc chặt bày đĩa. Hoặc thay thế bằng đùi lợn trước (thịt lợn thủ) để bày trên đĩa.
- Rượu và nước: 1 cút rượu trắng và 3 cái chén nhỏ đựng rượu; tháp bia hoặc nước ngọt bày ở 2 bên bàn thờ.
- Thuốc lá và trà: 1 bao thuốc lá (mới, còn nguyên seal) và 1 gói trà (hoặc 1 ấm trà nhỏ).
- Bánh kẹo: Một vài loại bánh kẹo hoặc trái cây bày trong đĩa, tạo sự phong phú cho mâm lễ.
- Nước, gạo, muối: Các chén nước sạch, chén gạo và chén muối để bày lên ban thờ, tượng trưng cho sự tinh khiết và no ấm.
Ngoài ra, gia chủ có thể bày lễ cúng tạ ngoài trời ở trước sân nhà để có thêm không gian cũng như để dung hòa trời đất tạ ơn thần phật, cầu bình an.
Cách bài trí ngựa cúng tạ đất
Phần bài trí ngựa không bắt buộc mà tùy theo điều kiện của mỗi gia đình. Nếu có thể, gia chủ chuẩn bị các vật phẩm sau:
- 6 con ngựa 5 màu: Đỏ, xanh, trắng, vàng, chàm tím (mỗi màu một con) cùng với 5 bộ mũ, áo, hia nhỏ đi kèm. Mỗi con ngựa nên có cờ lệnh, kiếm, roi.
- 1 con ngựa đỏ to hơn: Dành cho ban thần linh, cũng kèm theo mũ, áo, hia to hơn và cờ, roi, kiếm.
- Tiền vàng: Trên lưng mỗi con ngựa đặt 10 đồng tiền vàng.
- Hoa và vàng: Thêm 1 cây hoa đỏ, 1 cây vàng ngũ hướng, 1 đĩa đựng 50 cây vàng làm lễ vật cúng gia tiên.
Việc bài trí ngựa giúp tăng tính trang trọng và ý nghĩa tâm linh cho lễ cúng, thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần linh.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn備 Mâm Cúng Sơn Trang: Ý Nghĩa Và Các Lễ Vật Cần Thiết
Bài cúng Ngũ phương ngắn gọn, đầy đủ nhất
Dưới đây là bài văn khấn cúng Ngũ phương chuẩn nhất, gia chủ có thể tham khảo và sửa đổi cho phù hợp với gia đình mình:
Nam mô A di đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy:
– Quan đương xứ thổ địa chính thần
– Thổ địa Ngũ phương Long mạch Tôn thần,
Hôm nay là ngày… tháng… năm…(Âm Lịch), nhằm tiết… Gia chủ con là:…..
Thành tâm sắm sanh品 vật, hương hoa phù tửu lễ nghi, trình cáo Chư vị Tôn Thần về việc lễ tạ thần linh Thổ Địa.
Gia đình chúng con nhờ có duyên lành an cư lạc nghiệp nơi này. Đội ơn thần linh Thổ địa che chở, ban ân, đất này được phong thủy yên lành, khí sung, mạch vượng, bốn mùa không hạn ách tai bay, tám tiết có điềm lành tiếp ứng. Trong ngoài ấm êm, toàn gia mạnh khỏe.
Nay nhằm ngày lành tháng tốt, gia đình chúng con sắm sửa lễ tạ cúng ngũ phương mong báo đáp ân thâm, tỏ lòng tôn kính. Cúi xin Chư vị Tôn Thần lai giáng án tiền, nhận hưởng lễ vật, chứng minh tâm đức.
Cung kính nghĩ rằng thần linh Thổ địa sẽ tùy duyên ứng biến phù hộ cho gia đình chúng con được an cư, đạt được những điều mong ước, cho nhà cao cửa rộng, cho tăng tài tiến lộc, cho nhân vật hưng long.
Âm dữ dương đồng, dốc lòng cầu khấn, cúi xin soi tận, ý khẩn tâm thành.
Kính thỉnh Bản gia tiên tổ liệt vị chân linh đồng lai hâm hưởng. Cẩn cáo!
Nam mô A di đà Phật! (3 lần)
Một số lưu ý quan trọng khi thực hiện lễ cúng Ngũ phương – cúng tạ đất
Để lễ cúng ngũ phương được diễn ra suôn sẻ và trọn vẹn ý nghĩa, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
1. Tránh sát sinh trong ngày cúng:
Theo quan điểm của các sư thầy, không nên giết mổ gia súc, gia cầm trong ngày lễ cúng ngũ phương tạ đất vì như vậy là sát sinh. Chủ yếu là gia chủ thể hiện được tấm lòng thành kính của mình dành cho thần thổ công, thần linh. Nếu dùng lễ mặn, nên dùng thịt đã chế biến sẵn hoặc mua ngoài chợ.
2. Trang phục chỉnh tề, sạch sẽ:
Trước khi tiến hành cúng ngũ phương tạ đất, người thực hiện lễ cúng cần thay rửa sạch sẽ đồng thời mặc quần áo chỉn chu, lịch sự. Điều này thể hiện sự tôn trọng và lịch sự dành cho bề trên.
3. Không để bài khấn dưới đất:
Đối với Kinh Địa Tạng dù là được chép ra giấy hoặc cầm điện thoại để đọc, thì bạn cũng không nên để kinh ở dưới đất. Vì như vậy sẽ thể hiện sự thiếu tôn kính, mà nên đặt bài khấn lên một chiếc kệ hoặc mâm nhỏ vừa mang lại sự thoải mái khi đọc, vừa thể hiện sự tôn trọng.
4. Giữ thái độ thành kính khi đọc văn khấn:
Trong quá trình đọc kinh cần giữ một trạng thái tôn nghiêm, thành kính. Vì như vậy mới có nhiều lợi lạc cho gia đình của gia chủ. Gia chủ nên đọc to, rõ ràng và tập trung tư tưởng vào nội dung bài khấn.
5. Dọn dẹp bàn thờ trước khi cúng:
Trước khi đặt lễ vật lên bàn thờ, gia chủ cần lau dọn bàn thờ sạch sẽ, gọn gàng. Bàn thờ là nơi linh thiêng, cần được giữ gìn vệ sinh và trang nghiêm.
6. Chọn ngày giờ tốt:
Nếu có thể, gia chủ nên tham khảo ngày giờ tốt để tiến hành cúng, giúp lễ cúng thêm phần trang trọng và mang lại nhiều may mắn. Tuy nhiên, điều này không bắt buộc, quan trọng vẫn là tấm lòng thành.
Kết luận
Việc chuẩn bị và thực hiện cúng ngũ phương là một nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt, thể hiện lòng biết ơn và sự thành kính đối với các vị thần linh, thổ địa. Thông qua bài viết trên, chuaphatanlongthanh.com hy vọng đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin cần thiết về ý nghĩa, thời gian, cách chuẩn bị lễ vật và bài khấn chuẩn nhất cho nghi lễ này. Hãy cùng tìm hiểu và chuẩn bị một lễ cúng tạ chỉnh chu để bày tỏ lòng thành kính, cầu bình an, công danh thịnh vượng cho gia đạo bạn nhé.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
