Khi một người thân yêu ra đi, ngoài nỗi đau mất mát, gia đình còn phải đối mặt với hàng loạt thủ tục tang lễ theo phong tục tập quán của người Việt. Trong đó, việc lập bàn thờ và cúng cơm cho người mới mất là những nghi thức quan trọng, thể hiện lòng thành kính và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ từng chi tiết để thực hiện đúng, giúp linh người đã khuất sớm siêu thoát. Bài viết này sẽ tổng hợp và hướng dẫn chi tiết nhất về quy trình này, từ khâu chuẩn bị đến các mốc cúng quan trọng.
Có thể bạn quan tâm: Bàn Thờ Cúng 30 Tết: Những Điều Cần Chuẩn Bị Và Ý Nghĩa Phong Tục
Những lưu ý quan trọng trước khi lập bàn thờ cho người mới mất
Theo quan niệm dân gian, người mới khuất thường chưa được thờ chung lập tức với bàn thờ tổ tiên. Thay vào đó, họ sẽ được lập một bàn thờ riêng tại gian thờ hoặc gian nhà ngang. Mục đích của việc này là để thuận tiện cho việc thờ cúng, cầu nguyện và làm các lễ giỗ như cúng 49 ngày, 100 ngày. Bàn thờ này có thể là bàn thờ đứng hoặc bàn thờ treo tường tùy vào không gian của mỗi gia đình.
Việc lập bàn thờ riêng giúp linh hồn người quá cố có một “nơi cư ngụ” cụ thể, tránh lang thang quẩn quanh dương thế. Gia đình lập bàn thờ để cầu khấn cho họ sớm được siêu thoát, được tái sinh vào cảnh lành, không còn vướng bận trần gian.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Cúng Khai Xuân Đầu Năm: Nghi Thức Chuẩn Xác Cho Công Việc Hanh Thông
Hướng dẫn chi tiết cách lập bàn thờ cho người mới mất
Để lập bàn thờ cho người mới mất một cách tươm tất và đúng phong tục, bạn cần chuẩn bị kỹ lưỡng các bước sau:
1. Chuẩn bị bàn thờ
Bàn thờ người mới mất không cần quá lớn hay cầu kỳ, chỉ cần một kích thước vừa đủ để bày trí các vật phẩm cần thiết. Bạn có thể sử dụng một chiếc bàn đơn giản hoặc một chiếc tủ nhỏ.
- Vị trí đặt: Nên đặt ở nơi tôn nghiêm, yên tĩnh, tránh những nơi ồn ào hoặc có người thường xuyên đi lại phía sau bàn thờ.
- Phong cách: Tùy vào điều kiện nhà cửa, có thể dùng bàn thờ đứng hoặc bàn thờ treo tường. Quan trọng là đảm bảo sự trang trọng.
2. Chuẩn bị các vật phẩm thờ cúng cơ bản
Một bàn thờ cho người mới mất cần có đầy đủ các vật phẩm sau để tiến hành thờ cúng:
- Di ảnh: Chọn một bức ảnh chân dung rõ nét, trang nghiêm của người đã khuất.
- Bát hương: Dùng bát hương sứ trắng hoặc vàng (không nên dùng bát hương có hoa văn rồng phượng dành cho tổ tiên).
- Đèn dầu hoặc nến: Dùng để thắp sáng, tượng trưng cho ánh sáng soi đường cho linh hồn.
- Nhang (nhang vòng hoặc nhang que): Dùng để hương khói mỗi ngày.
- Bình hoa và trái cây: Nên dùng hoa cúc trắng, hoa huệ (màu trắng hoặc vàng nhạt). Trái cây nên chọn các loại quả tròn, đẹp, tươi ngon (như táo, cam, bưởi, chuối).
- Chén nước: Nước sạch đổ đầy chén, thay thường xuyên.
- Bánh kẹo, trầu cau: Dùng trong các mâm cúng.
3. Nghi thức nhập vị cho người mới mất
Đây là bước tâm linh quan trọng để “khai sáng” cho bàn thờ, giúp linh hồn người quá cố nhập vào di ảnh và an trú tại đó.
- Cách thực hiện: Gia chủ thắp nhang, khấn vái xin phép thần linh, thổ địa và tổ tiên cho người mới mất được về an cư tại bàn thờ này.
- Lời khấn nhập vị: Cần thành tâm cầu nguyện: “Hương linh [Tên người đã mất] hãy về an trú tại đây, đừng đi lang thang trong nhà. Khi nào gia đình thỉnh mời hãy ra nhận lễ.”
- Sau 49 ngày: Cần làm lễ nhập vị lại một lần nữa để vong linh thực sự an định tại bàn thờ.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Đêm 30 Giao Thừa: Ý Nghĩa, Văn Khấn Và Nghi Thức Chuẩn
Các hình thức cúng cơm cho người mới mất
Cúng cơm cho người mới mất là nghi thức diễn ra liên tục trong thời gian tang chế. Tùy vào từng giai đoạn mà lễ cúng có tên gọi và ý nghĩa khác nhau. Dưới đây là các mốc cúng cơm quan trọng bạn cần nhớ:
Cúng an sàng (An vị linh vị)
Đây là lễ cúng diễn ra ngay sau khi hạ huyệt chôn cất xong và đưa vong linh về nhà.
- Thời điểm: Sau khi từ nghĩa trang trở về nhà.
- Nội dung: Gia đình thiết lập bàn thờ vong, tiến hành cúng cơm để “an vị” linh vị. Đây là mốc đánh dấu việc vong linh chính thức trở về nhà và bắt đầu quá trình thờ cúng tại gia.
- Thời gian: Lễ cúng này sẽ kéo dài cho đến khi mãn tang (thường là 3 năm), sau đó sẽ thỉnh vong linh về thờ chung với bàn thờ cửu huyền (thờ cúng ông bà).
Cúng mở cửa mộ (Khai mộ)
Lễ này còn gọi là mở cửa mả, diễn ra sau lễ an sàng khoảng 3 ngày (tức là ngày thứ 3 sau khi chôn cất).
- Thời điểm: Ngày thứ 3 (theo quan niệm nam 7, nữ 9).
- Lễ vật: Gồm chè xôi, tam sên (thịt luộc, tôm luộc, trứng luộc), trái cây, rượu trà, gạo muối, tiền vàng, trầu cau.
- Ý nghĩa: Giúp vong linh thức tỉnh, biết đường lên khỏi mộ, không bị tù túng dưới âm ty.
Cúng thất (Cúng tuần thất)
Lễ cúng thất là nghi thức quan trọng được tổ chức vào các ngày 7, 14, 21, 28, 35, 42, 49, 100 ngày sau khi mất.
- Cúng 7 ngày (Thất đầu): Bắt đầu từ ngày còn sống đến ngày thứ 7. Đây là lần cúng đầu tiên, gia đình thường mời thầy về tụng kinh khai mạc.
- Cúng 21 ngày (Tam thất): Tính từ ngày mất đến ngày thứ 21 (3 tuần).
- Cúng 49 ngày (Chung thất): Đây là lễ lớn, đánh dấu linh hồn người mất đã đi qua 7 lần cửa âm (7×7=49 ngày). Gia đình chuẩn bị mâm cúng tươm tất để tiễn vong linh đi đầu thai hoặc siêu thoát.
- Cúng 100 ngày: Sau 49 ngày, linh hồn vẫn còn vương vấn dương gian, gia đình tiếp tục cúng cơm để cầu mong họ sớm an lành.
Quy trình cúng cơm hàng ngày trong vòng 100 ngày
Trong vòng 100 ngày tính từ ngày an táng xong, người nhà đều thắp hương với cơm canh trước khi gia đình ăn cơm để mời người mới mất thụ hưởng.
- Cách làm: Trước mỗi bữa ăn (trưa và chiều), gia đình để lại một bát cơm đầy, một đôi đũa trên bàn ăn, hoặc chuẩn bị một mâm cơm nhỏ đặt trước bàn thờ.
- Lời mời: “Kính mời [Tên người đã mất] về dùng cơm.”
- Lý do: Theo quan niệm, thời gian này linh hồn người chết “hồn vía còn nặng” chưa thể siêu thoát được, còn quyến lưỡng quanh quẩn gần người thân. Việc cúng cơm giúp vong linh không bị đói và cảm thấy ấm áp tình cảm gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ông Táo Rằm Tháng Giêng: Chi Tiết Nghi Lễ Và Bài Văn Khấn Chuẩn Nhất
Những lưu ý sau khi mãn tang
Sau 27 tháng (hoặc theo phong tục từng địa phương), gia đình sẽ làm lễ mãn tang.
- Lễ mãn tang: Đây là lễ báo hiệu kết thúc thời gian tang chế. Gia đình sẽ chuẩn bị mâm lễ tạ cáo cùng tổ tiên.
- Nâng bát nhang: Sau lễ mãn tang, di ảnh và bát nhang của người quá cố sẽ được đưa lên bàn thờ tổ tiên (bàn thờ chung của gia đình) để thờ cúng chung. Nếu không có bàn thờ tổ tiên, gia đình có thể giữ nguyên bàn thờ cũ nhưng cần yết cáo tổ tiên.
- Loại bỏ bàn thờ cũ: Các vật dụng tang chế, bàn thờ riêng sẽ được hóa vàng hoặc cất giữ cẩn thận.
Kết luận
Việc lập bàn thờ và cúng cơm cho người mới mất là một quá trình dài, đòi hỏi sự thành tâm và tỉ mỉ. Những nghi thức này không chỉ là thủ tục phong tục mà còn là cách để người ở lại thể hiện lòng hiếu thảo, cầu mong cho người thân đã khuất sớm được siêu thoát. Hy vọng với những hướng dẫn chi tiết trên đây, bạn đọc có thể thực hiện đúng các nghi lễ, giúp linh hồn người thân sớm an lành.
Để tìm hiểu thêm về các kiến thức văn hóa, tâm linh và đời sống khác, bạn có thể truy cập website chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết bổ ích.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
