Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên mỗi độ Tết đến, xuân về. Nó không chỉ là vật phẩm trang trí mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên và ước vọng về một năm mới sung túc, bình an. Tuy nhiên, giữa rất nhiều công việc chuẩn bị đón Tết, nhiều người vẫn băn khoăn về trình tự thực hiện: nên bày mâm ngũ quả trước hay sau khi cúng tất niên? Bài viết này sẽ giải đáp thắc mắc đó và cung cấp những kiến thức tổng hợp chi tiết về phong tục này.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Trọn Gói: Lập Bàn Thờ Và Cúng Cơm Cho Người Mới Mất Chuẩn Phong Tục
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Đêm 30 Giao Thừa: Ý Nghĩa, Văn Khấn Và Nghi Thức Chuẩn
Thời điểm bày mâm ngũ quả thích hợp nhất
Trong phong tục truyền thống của người Việt, việc chuẩn bị mâm ngũ quả thường được thực hiện vào khoảng thời gian cuối năm, khi gia đình đã hoàn tất việc lau dọn bàn thờ. Theo đó, mâm ngũ quả thường được bày trước lễ cúng tất niên. Cụ thể, vào ngày cúng tất niên (chiều 30 Tết hoặc 29 Tết đối với những năm không có 30), các gia đình sẽ chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên và đặt mâm ngũ quả lên bàn thờ cùng lúc đó. Mâm ngũ quả này sẽ được thờ cúng suốt những ngày Tết Nguyên Đán.
Việc bày mâm ngũ quả trước cúng tất niên nhằm mục đích để bàn thờ gia tiên được trang hoàng sẵn sàng, tươm tất đón nhận lễ vật và sự thành tâm của con cháu. Mâm ngũ quả cùng với hương hoa sẽ là điểm nhấn trang trọng trên bàn thờ trong suốt kỳ nghỉ lễ.
Có thể bạn quan tâm: Bàn Thờ Cúng 30 Tết: Những Điều Cần Chuẩn Bị Và Ý Nghĩa Phong Tục
Ý nghĩa sâu xa của mâm ngũ quả ngày Tết
Mâm ngũ quả không chỉ là một tập hợp các loại trái cây đẹp mắt mà còn ẩn chứa nhiều triết lý văn hóa và tâm linh. Theo quan niệm truyền thống, năm loại quả đại diện cho Ngũ hành: Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Đây là năm yếu tố cơ bản cấu thành nên vạn vật trong vũ trụ theo thuyết duy vật cổ đại của phương Đông.
Việc sắp xếp năm loại quả này trên bàn thờ còn tượng trưng cho mong ước Ngũ phúc lâm môn của mỗi gia đình: Phú (giàu có), Quý (sang trọng), Thọ (sống lâu), Khang (khỏe mạnh), Ninh (bình yên). Do đó, mâm ngũ quả là biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy và sự hòa hợp giữa con người với tự nhiên, vũ trụ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Cúng Khai Xuân Đầu Năm: Nghi Thức Chuẩn Xác Cho Công Việc Hanh Thông
Phân biệt cách bày mâm ngũ quả theo vùng miền
Mỗi vùng miền trên Tổ quốc lại có cách chọn lựa và bày biện mâm ngũ quả khác nhau, phản ánh đặc điểm tự nhiên và tập quán văn hóa riêng.
Mâm ngũ quả miền Bắc
Miền Bắc thường chuộng các loại quả có màu sắc rực rỡ, đa dạng và mang ý nghĩa may mắn. Một mâm ngũ quả điển hình thường bao gồm:
- Chuối xanh: Nải chuối cong lên ôm lấy các loại quả khác, tượng trưng cho sự đùm bọc, che chở (hành Mộc). Nải chuối thường được đặt ở dưới cùng.
- Bưởi hoặc Phật thủ: Quả có màu vàng, hình dáng đẹp, tượng trưng cho phúc lộc, tài lộc (hành Thổ). Thường được đặt ở vị trí trung tâm.
- Các loại quả màu đỏ: Như hồng, thanh long (hành Hỏa), mang ý nghĩa may mắn, tài lộc.
- Các loại quả màu vàng: Cam, quýt (hành Kim).
- Các loại quả màu sẫm: Mận, hồng xiêm, nho (hành Thủy).
Người miền Bắc thường không quá kiêng kỵ các loại quả, miễn là chúng đẹp và mang ý nghĩa tốt lành.
Mâm ngũ quả miền Nam
Người miền Nam có cách bày biện tinh tế hơn và kiêng kỵ nhiều hơn so với miền Bắc. Mâm ngũ quả miền Nam thường mang ý nghĩa cầu mong sự sung túc về vật chất. Các loại quả thường thấy bao gồm:
- Mãng cầu Xiêm (Na): Cầu mong sự may mắn.
- Dừa (hoặc Dưa): Cầu mong sự sung túc.
- Đu đủ: Cầu mong sự đầy đủ.
- Xoài: Cầu mong sự sung túc (hoặc “xài” như ý).
- Sung: Cầu mong sự sung mãn.
- Dưa hấu: Thường được đặt riêng hai bên hoặc sau mâm ngũ quả, với ý nghĩa tròn trịa, viên mãn.
Người miền Nam kiêng kỵ các loại quả có tên gọi hoặc ý nghĩa xấu như chuối (nghe như “chúi nhủi” – thất bại), cam (“quýt làm cam chịu”), lê (“lê lết”), táo (người Nam gọi là “bom”), lựu (“lựu đạn”), sầu riêng (vì có vị đắng).
Mâm ngũ quả miền Trung
Miền Trung thường chịu nhiều thiên tai, bão lũ nên hoa quả không đa dạng bằng hai miền Bắc, Nam. Do đó, cách bày biện mâm ngũ quả miền Trung đơn giản, không câu nệ hình thức, có gì cúng nấy. Các loại quả thường thấy là thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, sung, cam, quýt… Mâm ngũ quả thường được xếp hình tháp hoặc hình long phụng với cặp dưa đặt hai bên, dứa đặt cao nhất.
Nguyên tắc bày mâm ngũ quả theo phong thủy
Ngày nay, nhiều gia đình áp dụng nguyên tắc phong thủy vào việc bày mâm ngũ quả để đón thêm tài lộc. Nguyên tắc này dựa trên việc chọn 5 loại quả tương ứng với 5 màu sắc của Ngũ hành:
- Hành Hỏa (màu đỏ): Hồng, táo tây, thanh long…
- Hành Kim (màu trắng): Mận, lê…
- Hành Mộc (màu xanh): Chuối xanh, đu đủ xanh, mãng cầu, na, sung, dừa, dưa hấu…
- Hành Thổ (màu nâu, vàng): Xoài chín, bưởi, quýt vàng, cam vàng…
- Hành Thủy (màu đen): Nho đen hoặc các quả có màu tối, sậm.
Việc sắp xếp các màu sắc này một cách hài hòa không chỉ tạo nên một mâm ngũ quả đẹp mắt mà còn giúp cân bằng năng lượng, mang lại sự may mắn cho gia chủ.
Cách bày mâm ngũ quả đẹp và đúng cách
Cách bày mâm ngũ quả miền Bắc
Trong mâm ngũ quả miền Bắc, nải chuối xanh luôn là nền tảng, được đặt ở dưới cùng như bàn tay nâng đỡ. Tiếp đến là quả bưởi hoặc Phật thủ đặt ở giữa nải chuối. Các loại quả khác như cam, quýt, táo… được bày trí xung quanh sao cho cân đối, hài hòa.
Khi chọn chuối, nên chọn chuối tiêu già quả nhưng vẫn còn xanh, nải chuối có nhiều quả (trên 20 quả) và cong đều nhau. Không nên chọn chuối sắp chín vì sức nóng của hương nhang sẽ làm chuối chín nhanh và dễ rụng quả.
Cách bày mâm ngũ quả miền Nam
Cách bày biện phổ biến là đặt đu đủ, dừa, xoài lên mâm trước để tạo thế do ba loại quả này có hình dáng to và trọng lượng nặng. Sau đó, bày những loại quả nhỏ hơn lên trên để tạo thành hình dáng ngọn tháp. Mãng cầu thường được đặt ở vị trí trung tâm, sung ở các góc.
Cách bày mâm ngũ quả miền Trung
Cách bày biện mâm ngũ quả miền Trung thường đơn giản, tạo hình tháp hoặc long phụng. Các loại quả to như dưa hấu, dứa thường đặt ở vị trí cao nhất hoặc hai bên, xung quanh là xoài, thanh long, táo, nho và quýt.
Hình ảnh mâm ngũ quả ngày Tết đẹp
Tết hiện đại, ngoài những mâm ngũ quả được trang trí theo truyền thống, nhiều gia chủ cũng chọn cách bày biện cách điệu, bài trí sống động và độc đáo. Để có một mâm ngũ quả đẹp, bạn có thể tham khảo các mẫu trên mạng hoặc sáng tạo theo phong cách riêng, miễn sao vẫn giữ được ý nghĩa tâm linh và sự tươm tất.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn giải đáp được thắc mắc “Bày mâm ngũ quả trước hay sau cúng tất niên?” và có thêm kiến thức để chuẩn bị cho một cái Tết trọn vẹn. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các phong tục Tết khác hoặc các mẹo vặt gia đình, hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật những bài viết hữu ích nhất.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
