Ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm là một trong những thời điểm quan trọng nhất trong tín ngưỡng tâm linh của người Việt. Đây là ngày Táo Quân lên chầu trời để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong gia đình với Ngọc Hoàng. Vì vậy, chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất, đúng nghi thức không chỉ là thể hiện lòng thành kính mà còn mong muốn những điều may mắn, sung túc sẽ đến với gia đình trong năm mới. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về cách bày biện cũng như những lễ vật cần thiết. Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết nhất về cách bày mâm cỗ cúng Ông Táo để bạn đọc tham khảo và thực hiện.
Có thể bạn quan tâm: Nghệ Thuật Bày Mâm Cơm Cúng Gia Tiên: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A-z Cho Người Việt Hiện Đại
Những quy tắc và lễ vật không thể thiếu
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Táo Quân không chỉ đơn thuần là một bữa ăn thịnh soạn mà còn ẩn chứa những ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Tùy vào điều kiện và tập quán vùng miền, mâm cỗ có thể khác nhau nhưng vẫn giữ lại những nét đặc trưng cơ bản.
Lễ vật cúng Táo Quân gồm những gì?
Mâm cỗ cúng Táo Quân thường được chia thành hai phần chính: phần lễ vật cúng thần linh (mũ, áo, hia) và phần cỗ mặn hoặc chay để thiết đãi các vị thần. Dưới đây là những thành phần cơ bản mà gia đình nào cũng cần chuẩn bị:
- Mũ ông Công và Táo Bà: Đây là lễ vật đặc trưng không thể thiếu. Mũ ông Công thường có hai cánh chuồn, trong khi mũ Táo Bà không có. Ngày nay, để tiện lợi, nhiều gia đình chỉ cúng một cỗ mũ ông Công kèm theo áo và hia bằng giấy. Màu sắc của các vật phẩm này sẽ thay đổi theo từng năm dựa trên ngũ hành.
- Tiền vàng mã: Bao gồm các thoi vàng, quần áo tiền để đốt sau khi cúng, tượng trưng cho việc cung cấp chi phí cho chuyến đi của Táo Quân.
- 3 con cá chép sống: Đây là lễ vật đặc biệt quan trọng ở miền Bắc. “Cá hóa long” mang ý nghĩa cá sẽ biến thành rồng đưa Táo Quân về trời. Sau khi cúng xong, cá sẽ được phóng sinh ở ao, hồ, sông suối.
- Hương, hoa, quả: Gồm 1 lọ hoa tươi (thường là hoa cúc, hoa lay ơn), 1 đĩa ngũ quả tươi, nến hoặc đèn.
- Trầu cau, rượu: Các vật phẩm không thể thiếu trong mâm cỗ cúng truyền thống.
- Mâm cỗ mặn: Tùy theo gia cảnh, gia đình có thể làm cỗ mặn hoặc cỗ chay. Mâm cỗ mặn thường bao gồm xôi, gà, giò, nem, các món ninh, kho…
Ý nghĩa của cá chép trong ngày cúng Ông Táo
Theo tục xưa, ở miền Bắc người ta cúng một con cá chép còn sống thả trong chậu nước. Con cá chép này sau đó sẽ được “phóng sinh” (thả ra ao hồ hay ra sông) sau khi cúng. Ý nghĩa của hành động này là ngụ ý “cá hóa long”, tức cá sẽ biến thành Rồng đưa ông Táo về trời. Ở Hà Nội, nơi tập trung nhiều mặt hàng này nhất là phố Hàng Mã. Trong khi đó, ở miền Trung, người ta cúng một con ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ. Riêng ở miền Nam thì đơn giản hơn, chỉ cúng mũ, áo và đôi hia bằng giấy là đủ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Trang Trí Mâm Ngũ Quả Cúng Rằm Tháng Giêng Đón Tài Lộc Và Những Kiêng Kỵ Cần Nhớ
Cách bày mâm cỗ cúng ông Táo đầy đủ nhất
Việc sắp xếp mâm cỗ không chỉ đẹp mắt mà còn phải thể hiện được sự trang nghiêm. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từ các chuyên gia văn hóa.
Mâm cỗ mặn cúng ông Táo
Đối với mâm cỗ mặn, các bà nội trợ có thể thay đổi linh hoạt các món ăn nhưng vẫn giữ được tính truyền thống. Một mâm cỗ đầy đủ thường có:
- 1 đĩa gạo, 1 đĩa muối: Tượng trưng cho sự no ấm, đủ đầy.
- Thịt vai luộc hoặc gà luộc: Gà luộc nên chọn loại gà cồ mới tập gáy để ngụ ý mong muốn trẻ em trong nhà có nhiều nghị lực và sinh khí hiên ngang.
- Cá chép rán hoặc cá chép sống: Là phương tiện để Ông Táo đi lên trời.
- Các món canh: Canh măng, canh mọc, canh bóng…
- Các món xào, nem rán, giò xào: Tạo thêm sự phong phú cho mâm cỗ.
- Xôi gấc, chè kho: Mang ý nghĩa về sự may mắn, ngọt ngào.
- Rau củ, gia vị: Hành muối, dưa hành, mắm, muối.
- Trà, rượu, trầu cau, hoa quả.
Ngày nay, các bà nội trợ bận rộn cũng không phải lo nghĩ nhiều và mất công làm tất cả các món ăn trên. Đa số các món trong mâm cúng như bánh chưng, giò, nem thì đã có bán sẵn. Thịt đông, cá kho, hành muối có thể làm từ trước hoặc mua sẵn. Đến đúng hôm đó, chỉ cần luộc gà, nấu canh, làm món xào nóng là xong.
Mâm cỗ chay cúng ông Táo
Ngoài cỗ mặn, nhiều gia đình chọn cúng cỗ chay để thể hiện lòng từ bi và thanh tịnh. Mâm cỗ chay cũng được chuẩn bị công phu không kém, bao gồm các món như: Xôi chay (xôi dừa, xôi gấc), các món chả chay (chả lươn, chả giò chay), nem chay, giò chay, canh nấm chay, các món xào chay, rau củ luộc, nộm chay, bánh phu thê, chè, hoa quả, trầu cau, rượu chay… Tùy theo điều kiện, gia đình có thể sắm sửa đầy đủ hoặc lược bớt cho phù hợp.
Có thể bạn quan tâm: Các Ngày Cúng Trước Tết: Những Mốc Thời Gian Quan Trọng Và Ý Nghĩa Truyền Thống
Thời điểm và không gian cúng Ông Táo
Việc cúng lễ vào thời gian nào và ở đâu cũng là một vấn đề được nhiều người quan tâm. Theo chuyên gia phong thủy, cần lưu ý những điểm sau:
- Thời gian cúng: Lễ cúng ông Táo cần phải được tiến hành trước khi ông Táo bay về trời báo cáo Ngọc Hoàng, tức là trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp. Vì vậy, tùy theo điều kiện thời gian của từng nhà có thể cúng ông Táo vào trưa, tối ngày 22 tháng Chạp hoặc sáng ngày 23 tháng Chạp.
- Vị trí đặt mâm cúng: Nếu nhà bạn có ban thờ Táo quân (thường đặt gần bếp) thì thắp hương ở ban thờ này. Nếu không có ban thờ Táo quân riêng thì phải thắp hương ở ban thờ thần linh hoặc gia tiên. Tuyệt đối không nên cúng lễ ở bếp vì từ xưa đến nay, ban thờ luôn được coi là ăng-ten để giao tiếp giữa hai thế giới âm dương, giữa người trần thế và thần linh. Cá chép được coi là linh vật đưa Táo quân lên trời, vì vậy khi cúng lễ nên đặt cá chép ở gần khu vực thờ cúng.
Có thể bạn quan tâm: Các Ngày Cúng Trong Tháng Giêng: Danh Sách Chi Tiết Và Ý Nghĩa
Văn khấn lễ Ông Táo chầu trời
Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ lễ vật và bày biện tươm tất, gia chủ cần đọc văn khấn để trình bày lòng thành. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn được nhiều người sử dụng:
Nam-Mô A-Di-Đà Phật! (3 lần) Kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân! Tín chủ con là: [Tên của gia chủ] Ngụ tại: [Địa chỉ nhà] Nhằm ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm Hương dốc lòng bái thỉnh. Chúng con kính mời: Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật. Phỏng theo lệ cũ, Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, soi xét lòng trần, Táo Quân chứng giám. Trong năm sai phạm, các tội lỗi lầm, cúi xin Tôn Thần, gia ân châm chước. Ban lộc, ban phước, phù hộ toàn gia, trai gái trẻ già, an ninh khang thái. Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám. Phục duy cẩn cáo.
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Ông Táo là một nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ và phát huy. Hy vọng những thông tin trên đây đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về cách bày mâm cỗ cúng ông táo để có một buổi lễ trang nghiêm và ấm cúng. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều kiến thức văn hóa và mẹo vặt đời sống bổ ích khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
