Núi Cấm, một trong Bảy Núi huyền thoại của vùng đất An Giang, đã trở thành nơi hội tụ của nhiều truyền thuyết, dấu tích lịch sử và những công trình tâm linh độc đáo. Trong số đó, Chùa Phật Lớn nổi bật như một biểu tượng, không chỉ bởi kích thước ấn tượng của tượng Phật mà còn bởi những câu chuyện lịch sử đầy xúc động về lòng dũng cảm, đức tin kiên cường và tinh thần phản kháng của người dân Nam Bộ.
Có thể bạn quan tâm: 5 Điều Phật Dạy Vợ Chồng Để Hạnh Phúc Trọn Đời
Núi Cấm: Một biểu tượng thiêng liêng
Từ núi Đoài Tốn đến Thiên Cẩm Sơn
Núi Cấm, tên gọi chính thức bằng văn tự đầu tiên xuất hiện trong Đại Nam nhất thống chí (ĐNNTC) được biên soạn vào cuối thế kỷ XIX, trước đó được gọi là núi Đoài Tốn theo Gia Định thành thông chí (đầu thế kỷ XIX). Theo mô tả trong ĐNNTC, ngọn núi này “cao ngất, cây cối tươi tốt”, là một trong Bảy Núi, và do “núi cao nên ít người lên đến chót”.
Dưới cái nhìn thi vị hóa của các văn nhân, núi Cấm còn có tên gọi khác là Thiên Cẩm sơn, nghĩa là núi như dải gấm của trời, bởi cảnh sắc hoa cỏ, cây lá tuyệt đẹp. Tuy nhiên, tên gọi phổ biến nhất vẫn là “núi Cấm”, được hiểu là vùng cấm người lai vãng. Đây là một tập quán phổ biến trong văn hóa Việt Nam, nơi các ngọn núi thiêng được coi là trục thiêng trung tâm của cộng đồng, như núi Nghĩa Lĩnh (nơi đặt đền thờ các Vua Hùng) ở Phú Thọ.
Núi Cấm trong tín ngưỡng Bửu Sơn Kỳ Hương
Núi Cấm không chỉ là một thực thể tự nhiên mà còn là một biểu tượng tâm linh sâu sắc. Trong tín ngưỡng Bửu Sơn Kỳ Hương, Bảy Núi được tôn xưng là Bửu Sơn, và núi Cấm, ngọn núi cao nhất trong Thất Sơn, được xác tín là địa điểm Phật Di Lặc mở Hội Long Hoa, cuộc phán xét cuối cùng, kết thúc thời hạ ngươn/mạt pháp và khai mở kiếp đời thượng ngươn mới hạnh phúc và an lạc. Dấu hiệu chỉ báo là đến lúc đó, từ núi báu (Bửu sơn) sẽ tỏa ra mùi hương thơm kỳ diệu (Kỳ hương).
Chùa Phật Lớn: Câu chuyện về một am tranh
Có thể bạn quan tâm: Nơi Đức Phật Nhập Niết Bàn: Hành Trình Về Với Cõi Tĩnh Lặng
Ông Bảy Do và công cuộc xây dựng chùa
Chùa Phật Lớn được tạo dựng bởi ông Bảy Do (tên thật là Cao Văn Long, quê ở Bến Tre). Ông là một trong những người lãnh đạo cuộc nổi dậy đánh chiếm Khám Lớn Sài Gòn năm 1916. Trước đó, ông thường lui tới hầu hết các tỉnh Nam Kỳ và đến núi Cấm xây chùa năm 1912, lấy đó làm trụ sở cho hội kín Thiên Địa hội.
Theo bài viết “Đức Trung Tôn trên núi Cấm (Châu Đốc) hết cái nạn dầm mưa dang nắng” trên báo Từ Bi Âm (số 92, 15 Oct., 1935), ông Bảy Do “lên choán chỗ đó ma cất một cảnh chùa bằng ngói rất nguy nga. Trong chùa ấy, ông lại mướn thợ lên cốt một vị Phật bằng xi măng rất to, tục kêu ‘Đức Trung Tôn’, bề cao được một thước tám tây, ngồi kiết già trên cái bàn cũng bằng xi măng và cao trên hai thước.”
Những năm tháng hoang tàn
Sau khi ông Bảy Do bị giặc bắt ngày 17-3-1917, chùa Phật Lớn trở nên hoang tàn. Người có tâm đạo lấy cây làm cái trại lá để tạm che mưa nắng cho Phật tượng. Họ nhiều lần xin phép cất cái trại thì nhà cầm quyền thời đó cũng nhất quyết không cho.
Cuộc đấu tranh để bảo vệ di tích
Mãi đến năm 1914, ông Trần Văn Lầu (cựu Hương quản làng An Khánh, tổng Hòa Quới, quận An Hóa, tỉnh Mỹ Tho) đến núi Cấm thấy cảnh chùa hoang phế bèn lên chùa Linh Sơn (Sài Gòn) nhờ Cò mi Chấn (Phó nhì Hội trưởng Hội Nam Kỳ Nghiên cứu Phật học) đứng ra xin phép tái thiết chùa Phật Lớn.
Có thể bạn quan tâm: Mặt Dây Chuyền Phật Quan Âm Bằng Vàng: Ý Nghĩa, Cách Lựa Chọn Và Top Mẫu Đẹp
Cò mi Chấn tính đủ cách cũng không được cấp phép làm lại chùa nên cuối cùng, ông bảo ông Lầu dỡ trại, cất liều cái am lợp lá. Lại có kẻ cáo quan chủ tỉnh. Sở Mật thám liền vào núi Cấm xem xét và rồi Chủ tỉnh Châu Đốc đòi ông Lầu đến tra vấn. Chủ tỉnh Châu Đốc gởi công văn buộc Cò mi Chấn phải dỡ bỏ cái am mới cất ngay lập tức.
Nhưng Cò mi Chấn trả lời qua thư rằng: “Theo tục lệ An Nam, không để Phật ngồi giữa trời dầm mưa, dang nắng như thế…”. Chủ tỉnh Châu Đốc lại gởi thư buộc Cò mi Chấn phải “dỡ am đi liền”. Lần này Cò mi Chấn lại đáp: “Cái am cất lỡ rồi, ông là người đạo Phật sợ phạm tội nên không dám dỡ!”.
Chính nhờ sự khôn khéo và lòng dũng cảm của Cò mi Chấn mà cái am không bị phá dỡ, che chở tượng Phật Lớn còn đến nay.
Các bài thơ lưu dấu tích cũ
Tại chùa Phật Lớn bây giờ có hai bài thơ: một bài chữ Hán và một bài Quốc ngữ.
Bài thơ chữ Hán:
Hà xứ tiên tiên ngã mộng hồn, Cấm sơn triêu tịch, Trắc Quang thôn. Mô hồ cựu tích thiên niên khứ, Cô lộ di dung nhứt Phật tồn. Tằng thác lương nhơn thành tiểu cái, Nguyên tương vi thiện chưởng lai côn. Chứng minh tự hữu Không vương tại, Đa thiểu nhân nhơn vị hứa lôn.
Bài thơ Quốc ngữ:
Núi Cấm trèo chơi hãn biết rồi, Có gì là cảnh gọi rằng vui Xa xa hóc trảng nghe người nói, Trùi trụi đầu non thấy Phật ngồi. Nóng ruột vì cưu ơn tế độ, Ra tay thề giúp lực tài bồi. Am mây vững đặt ngôi Tam bảo, Cúi nguyện mười phương chứng dạ tôi. Trần Nguyên Chấn
Ý nghĩa văn hóa và lịch sử
Một biểu tượng của tinh thần phản kháng
Chùa Phật Lớn không chỉ là một công trình tâm linh mà còn là một biểu tượng của tinh thần phản kháng và lòng dũng cảm của người dân Nam Bộ trong thời kỳ thực dân Pháp đô hộ. Việc xây dựng và bảo vệ chùa là một hành động thể hiện lòng yêu nước, đức tin kiên cường và tinh thần đoàn kết.
Có thể bạn quan tâm: 100 Câu Đối Phật Giáo Hay, Ý Nghĩa, Gợi Mở Tâm Hồn
Một di tích lịch sử-văn hóa độc đáo
Chùa Phật Lớn là một di tích lịch sử-văn hóa độc đáo, gắn liền với nhiều câu chuyện lịch sử và truyền thuyết. Nó là nơi hội tụ của nhiều yếu tố: tự nhiên, tâm linh, lịch sử và văn hóa. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của chùa Phật Lớn là một trách nhiệm quan trọng đối với thế hệ hiện tại và tương lai.
Thách thức bảo tồn
Hiện nay, chùa Phật Lớn đang đối mặt với nhiều thách thức bảo tồn. Việc xây dựng các công trình mới, như thiền viện quy mô lớn, có thể làm lu mờ di tích này. Việc cân bằng giữa phát triển và bảo tồn là một bài toán khó, đòi hỏi sự quan tâm và nỗ lực của nhiều bên.
Kết luận
Chùa Phật Lớn trên núi Cấm là một biểu tượng văn hóa và lịch sử độc đáo của vùng đất An Giang. Từ một am tranh nhỏ bé, chùa đã trở thành nơi lưu giữ những câu chuyện lịch sử đầy xúc động về lòng dũng cảm, đức tin kiên cường và tinh thần phản kháng của người dân Nam Bộ. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của chùa Phật Lớn không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng địa phương mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Hãy cùng nhau gìn giữ những di sản văn hóa quý báu này để chúng mãi trường tồn với thời gian.
Để tìm hiểu thêm về các di tích lịch sử và văn hóa khác của An Giang, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 31, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
