Chúng ta, những người con Phật, ai cũng từng nghe nói về nơi đức phật nhập niết bàn – một địa điểm linh thiêng, đánh dấu cột mốc trọng đại nhất trong cuộc đời của bậc Đạo Sư. Đó không chỉ là một chấm trên bản đồ du lịch tâm linh, mà còn là biểu tượng cho sự viên mãn, cho hành trình giác ngộ đã kết thúc trọn vẹn. Kushinagar, vùng đất cổ kính nằm ở bang Uttar Pradesh, Ấn Độ, chính là nơi thiêng liêng ấy, nơi mà mọi bước chân hành hương đều muốn một lần đặt đến để cảm nhận hơi thở cuối cùng của một vị Thầy vĩ đại.
Có thể bạn quan tâm: Vô Thiên Phật Tổ: Cốt Truyện, Nhân Vật, Điểm Đặc Sắc & Đánh Giá Toàn Diện
Những điều bạn cần biết về Kushinagar
Kushinagar không phải là một thành phố lớn hay một trung tâm thương mại sầm uất. Thời đức Phật, đây là một thị trấn nhỏ, nằm trong vùng lãnh thổ của bộ tộc Malla, một trong 16 tiểu quốc (Mahajanapadas) hùng mạnh thời ấy. Tên gọi của nơi này trải qua nhiều biến chuyển theo dòng chảy thời gian: từ Kusavati thời tiền Phật giáo, đến Kushinara thời đức Phật, và ngày nay là Kushinagar hay Kasia.
Đây là một vùng đất đã chứng kiến biết bao thăng trầm của lịch sử. Dưới triều đại của đại đế Asoka, một vị vua từng gây ra bao chiến tranh nhưng sau này trở thành một Phật tử mộ đạo, nơi đây đã được chiêm bái vào năm 260 Trước Công Nguyên. Asoka không chỉ đến để tỏ lòng thành kính mà còn cho xây dựng nhiều tháp thờ (caityas, stupas) để ghi dấu nơi trọng đại này. Sự hưng thịnh của Kushinagar tiếp tục được nối dài dưới thời đế chế Kushan (50-241) và đặc biệt rực rỡ dưới triều đại Gupta (320-647), khi nghệ thuật và kiến trúc Phật giáo đạt đến đỉnh cao.
Sự “hồi sinh” của Kushinagar trong thời hiện đại bắt đầu từ những cuộc khai quật khảo cổ học. Nhà khảo cổ học người Anh Alexander Cunningham là người tiên phong, mở đầu cho hành trình tìm lại di tích thiêng liêng này vào thế kỷ XIX. Những khám phá tiếp theo của C.L. Carlleyle vào năm 1876 và J. Ph. Vogel trong những năm 1904-1907 đã lần lượt hé lộ ra những công trình kiến trúc, những bức tượng và các hiện vật vô giá, giúp thế giới một lần nữa nhìn thấy được hình hài của nơi đức phật nhập niết bàn.
Câu chuyện về khoảnh khắc viên mãn: Đức Phật nhập Niết Bàn
Hành trình dẫn đến nơi đức phật nhập niết bàn bắt đầu từ một lời tuyên bố đầy xúc động. Vào mùa an cư kiết hạ cuối cùng tại Vaishali, khi đã bước sang tuổi 80, đức Phật đã nhẹ nhàng thông báo với các đệ tử rằng ngài sắp nhập Niết Bàn. Đây không phải là một lời từ biệt đầy nuối tiếc, mà là lời khẳng định về sự viên mãn của một sứ mệnh đã hoàn thành. Ngài đã truyền bá chân lý, khai mở trí tuệ, giúp biết bao người thoát khỏi khổ đau và hướng đến giác ngộ.
Từ Vaishali, đức Phật cùng các đệ tử tiếp tục hành trình, dừng chân tại nhiều nơi, giảng dạy và khai thị cho mọi người. Cuối cùng, đoàn người đến Kushinagar, dừng lại bên bờ sông Hiranyavati (còn được gọi là sông Gandak), trong một khu rừng nhỏ có những cây Ta-la (cây Sala).
Theo kinh điển ghi lại, đức Phật chọn một nơi đất bằng phẳng, trải tọa cụ, nằm nghiêng về bên phải, chân trái đặt lên chân phải, tư thế “Như Sư tử nằm” (Sinh hổ cụ túc). Trong tư thế chánh niệm, làm chủ toàn thân, Ngài nhẹ nhàng dặn dò các đệ tử những lời cuối cùng: “Này các đệ tử, tất cả pháp hữu vi đều vô thường. Hãy tinh tấn, chớ đừng buông lung.” Nói xong, bậc Đạo Sư từ từ nhập vào thiền định sâu xa, rồi lặng lẽ nhập vô dư niết bàn.
Khoảnh khắc ấy không phải là sự chấm dứt, mà là sự giải thoát hoàn toàn khỏi mọi trói buộc, là sự chứng nghiệm tối thượng của Niết Bàn – cõi tịch tĩnh, an lạc tuyệt đối.
Lễ hỏa táng và sự phân chia Xá Lợi
Sau khi đức Phật nhập Niết Bàn, các đệ tử cùng người dân trong vùng đã tổ chức lễ hỏa táng trọng đại tại Mukut Bandhan (còn gọi là Rambhar), một địa điểm nằm cách nơi ngài nhập diệt khoảng 1,5km về phía đông. Lễ hỏa táng được cử hành với sự hiện diện của các vua chúa, các bộ tộc và đông đảo quần chúng.
Sau lễ hỏa táng, tro cốt và xá lợi (các mảnh xương còn sót lại) của đức Phật được thu thập. Dưới sự điều phối của vị Bà-la-môn tên Dona, toàn bộ xá lợi được chia thành 8 phần, phân phát cho 8 vương quốc để xây tháp thờ phụng. Tám vương quốc may mắn được vinh dự nhận xá lợi gồm:
Có thể bạn quan tâm: Mặt Dây Chuyền Phật Quan Âm Bằng Vàng: Ý Nghĩa, Cách Lựa Chọn Và Top Mẫu Đẹp
- Vua A-xà-thế (Ajatasattu) của nước Ma-kiệt-đà (Magadha)
- Bộ tộc Licchavi của vương quốc Tỳ-xá-ly (Vaishali)
- Bộ tộc Thích-ca (Sakya) của vương quốc Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavatthu)
- Bộ tộc Bulias của vương quốc Allakappa
- Bộ tộc Koliyans của vương quốc Ramagama
- Các Bà-la-môn ở Vethadipa
- Bộ tộc Malla ở Pava
- Bộ tộc Malla ở Kushinagar (nơi ngài nhập Niết Bàn)
Sự kiện phân chia xá lợi không chỉ thể hiện lòng tôn kính của các vương quốc đối với đức Phật mà còn là minh chứng cho sự lan tỏa mạnh mẽ của Phật giáo trong thời kỳ đầu. Theo thời gian, dưới triều đại của đại đế Asoka, các xá lợi này tiếp tục được phân chia và tôn thờ trong hàng ngàn tháp do ông cho xây dựng khắp Ấn Độ và vùng lân cận. Ngày nay, những xá lợi của đức Phật vẫn được tôn thờ trong nhiều ngôi chùa, bảo tháp trên khắp thế giới, trở thành biểu tượng cho sự hiện diện bất diệt của Ngài.
Chùa Đại Niết Bàn (Parinirvana Temple): Trái tim của hành hương
Nếu nói Kushinagar là địa danh thiêng liêng, thì Chùa Đại Niết Bàn (Parinirvana Temple, hay còn gọi là chùa Niết Bàn) chính là trái tim của nơi này. Đây là công trình kiến trúc nổi bật nhất, là nơi tưởng niệm trực tiếp nơi đức phật nhập niết bàn.
Lịch sử hình thành và kiến trúc độc đáo
Chùa Đại Niết Bàn được đại đế Asoka cho xây dựng vào thế kỷ thứ III Trước Công Nguyên, ngay tại địa điểm mà đức Phật đã trút hơi thở cuối cùng. Đây là một minh chứng rõ ràng cho lòng thành kính của vị vua huyền thoại này đối với Phật giáo. Tuy nhiên, ngôi chùa mà chúng ta thấy ngày nay đã trải qua nhiều lần trùng tu, mở rộng và phục dựng.
Các vua Ấn giáo thuộc triều đại Gupta (thế kỷ IV-VII) đã có công mở rộng chùa và khu vực xung quanh, biến nơi đây thành một trung tâm Phật giáo sầm uất. Tuy nhiên, vào khoảng năm 1200, khi quân đội Hồi giáo xâm lược, chùa Đại Niết Bàn cùng nhiều công trình Phật giáo khác đã bị tàn phá và bỏ hoang trong nhiều thế kỷ.
Ngôi chùa hiện nay có diện mạo chủ yếu là kết quả của công cuộc trùng tu lớn do Chính phủ Ấn Độ thực hiện vào năm 1956, nhân dịp kỷ niệm 2.500 năm ngày đức Phật nhập Niết Bàn theo Phật lịch. Công trình trùng tu này đã giữ được những nét kiến trúc cổ kính nhưng cũng mang tính hiện đại, tạo nên một không gian trang nghiêm, tĩnh lặng.
Tượng Phật nhập Niết Bàn: Bức tượng kỳ vĩ
Điểm nhấn tuyệt đối của Chùa Đại Niết Bàn là tượng Phật nhập Niết Bàn bằng đá sa thạch đỏ, dài tới 6,1 mét. Tượng được phát hiện bởi nhà khảo cổ C.L. Carlleyle vào năm 1876, sau nhiều năm bị vùi lấp dưới lớp đất đá. Tượng có tuổi đời khoảng 1.500 năm, được cho là tác phẩm điêu khắc tiêu biểu cho nghệ thuật Phật giáo thời kỳ Gupta.
Tượng Phật nằm nghiêng bên tay phải, mắt khép hờ, gương mặt an nhiên, thanh thản, biểu tượng cho sự giải thoát hoàn toàn khỏi mọi phiền não. Dáng vẻ của Ngài toát lên một vẻ đẹp trang nghiêm, siêu thoát, khiến bất kỳ ai chiêm bái cũng không khỏi xúc động và kính ngưỡng.
Không gian xung quanh và những điểm đến phụ cận
Xung quanh Chùa Đại Niết Bàn là một khuôn viên rộng lớn, được chăm sóc kỹ lưỡng, trồng nhiều cây xanh và hoa. Có đại hồng chung do cộng đồng Phật giáo Tây Tạng hiến cúng, âm thanh vang vọng như lời nhắc nhở về sự vô thường. Ngoài ra, còn có tăng xá dành cho các vị sư tu tập, các tháp nhỏ hình vuông, hình tròn xen kẽ nhau, tạo nên một quần thể kiến trúc hài hòa.
Một điểm đặc biệt là những cây sa-la (cây Sala) được trồng lại tại đây. Dù không còn là những cây cổ thụ như thời đức Phật, nhưng bóng dáng của chúng vẫn gợi nhớ về khoảnh khắc lịch sử khi các vị thần đã mang những cành hoa sa-la bay từ khắp nơi trên thế giới về rải lên thân ngài.
Có thể bạn quan tâm: 100 Câu Đối Phật Giáo Hay, Ý Nghĩa, Gợi Mở Tâm Hồn
Những công trình tâm linh quan trọng khác tại Kushinagar
Tháp Niết Bàn (Nirvana Chaitya/Stupa)
Ngay phía sau Chùa Đại Niết Bàn là Tháp Niết Bàn (còn gọi là Tháp chính – Main Stupa). Đây là công trình được khai quật bởi C.L. Carlleyle vào năm 1876. Trong quá trình khai quật, ông đã tìm thấy một bảng đồng ghi tên Kinh Nidana (Nidana-Sutra), trong đó ghi nhận Haribala là người đã tôn trí tượng Phật nhập Niết Bàn trong chùa. Một bình bằng đồng chứa các đồng tiền bạc thời vua Kumar Gupta (thế kỷ V) cũng được tìm thấy, giúp các nhà khảo cổ xác định niên đại chính xác của công trình.
Tháp Niết Bàn là một công trình kiến trúc cổ kính, thể hiện sự tôn kính của các thế hệ Phật tử đối với nơi mà bậc Đạo Sư đã viên tịch.
Tháp Hỏa Thiêu (Ramabhar Stupa)
Cách Chùa Đại Niết Bàn khoảng 1,5km về phía đông, dọc theo đường Kushinagar-Deoria, là Tháp Hỏa Thiêu (Ramabhar Stupa), còn được gọi là Mukutbandhan Chaitya. Đây là nơi diễn ra lễ hỏa táng thân xác của đức Phật.
Tháp được xây bằng gạch đỏ, cao 15,24 mét, với đường kính gần 30 mét. Kiến trúc tháp có hình bầu dục, tuy đã bị thời gian và chiến tranh tàn phá, khiến đỉnh tháp và một phần kiến trúc xung quanh không còn nguyên vẹn, nhưng vẫn toát lên vẻ uy nghi, trang nghiêm.
Đối với các phái đoàn hành hương, Tháp Hỏa Thiêu là một điểm đến không thể bỏ qua. Nhiều người thường đi kinh hành, niệm Phật, mặc niệm xung quanh tháp từ 3 đến 7 vòng. Có người ngồi thiền tĩnh tâm, có người lễ bái chí thành, cũng có người thắp nến và cầu siêu cho người thân và các vong hồn.
Đền Matha Kuar (Matha Kuar Shrine)
Cách Chùa Đại Niết Bàn khoảng 600 mét, nằm dọc theo bờ sông Gandak (còn gọi là sông Hiranyavati), là Đền Matha Kuar (hay Mathakuar). Đây là nơi được cho là đức Phật đã giảng bài kinh cuối cùng, Kinh Di giáo (Mahaparinibbana Sutta), trong đó ngài dặn dò các đệ tử tinh tấn tu hành và tiếp tục sứ mệnh hoằng dương chánh pháp.
Diện tích đền khá nhỏ, khoảng 16 mét vuông. Trong đền có thờ một tượng Phật bằng sa thạch, có niên đại khoảng thế kỷ X-XI, trong tư thế ấn tướng xúc địa (Bhumi Sparsh Mudra) dưới cội bồ đề, biểu tượng cho khoảnh khắc đức Phật chứng ngộ.
Các phái đoàn hành hương thường dừng chân tại đây để tụng kinh ngắn, niệm danh hiệu Phật Thích-ca, hoặc chụp hình lưu niệm trước khi đến Tháp Hỏa Thiêu.
Có thể bạn quan tâm: 5 Điều Phật Dạy Vợ Chồng Để Hạnh Phúc Trọn Đời
Những ngôi chùa của các quốc gia Phật giáo
Sự linh thiêng của Kushinagar đã thu hút sự quan tâm, xây dựng và trùng tu của các cộng đồng Phật giáo trên khắp thế giới. Dọc theo con đường chính dẫn vào khu di tích, bạn sẽ bắt gặp những ngôi chùa mang đậm bản sắc văn hóa của các quốc gia:
- Chùa Miến Điện (Burma): Một trong những ngôi chùa đầu tiên được xây dựng tại Kushinagar (năm 1903) bởi Hòa thượng Chandra Swami người Miến Điện. Việc xây dựng chùa Miến Điện đã góp phần làm cho Chùa Đại Niết Bàn trở nên sống động, là nơi có các vị sư thường xuyên tu tập và tụng kinh.
- Chùa Thái Lan (Thailand): Với kiến trúc mái cong đặc trưng, ngôi chùa Thái Lan mang đến một không gian trang nghiêm và thanh tịnh.
- Chùa Việt Nam: Ngôi chùa của Phật giáo Việt Nam, thể hiện tấm lòng thành kính của tăng ni, phật tử Việt Nam đối với nơi đức phật nhập niết bàn.
- Chùa Trung Hoa (China): Với kiến trúc mang đậm phong cách Trung Hoa.
- Chùa Hàn Quốc (Korea): Thể hiện sự giao lưu văn hóa Phật giáo giữa các nước.
- Chùa Nhật Bản (Japan): Với kiến trúc tinh tế, thanh nhã.
- Chùa Sri Lanka (Sri Lanka): Cùng với các chùa khác của các nước Nam Á, tạo nên một quần thể chùa chiền đa sắc màu.
Sự hiện diện của các ngôi chùa này không chỉ làm phong phú thêm kiến trúc của khu di tích mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, hòa hợp của Phật giáo trên toàn thế giới, cùng hướng về một điểm chung: nơi đức phật nhập niết bàn.
Bảo tàng Kushinagar: Kho tàng kiến thức Phật giáo
Nằm trong khuôn viên khu di tích là Bảo tàng Kushinagar (Kushinagar Museum). Đây là nơi lưu giữ và trưng bày những hiện vật khảo cổ được khai quật tại khu vực này, bao gồm các tượng Phật, tượng Bồ-tát, tượng các vị thần, các mảnh gạch ngói, đồ gốm, bảng đồng, bình đựng xá lợi và nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa khác.
Bảo tàng là nơi giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về lịch sử phát triển của Phật giáo tại Kushinagar, về nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc và đời sống tâm linh của người dân nơi đây trong các thời kỳ khác nhau.
Lời kết: Ý nghĩa thiêng liêng của nơi đức phật nhập niết bàn
Nơi đức phật nhập niết bàn không chỉ là một điểm đến du lịch, mà là một địa điểm hành hương tâm linh vô cùng thiêng liêng. Đến với Kushinagar, mỗi bước chân đi trên con đường rợp bóng cây sa-la, mỗi ánh mắt hướng về tượng Phật nhập Niết Bàn, mỗi hơi thở trong không gian tĩnh lặng của chùa Đại Niết Bàn, đều là một cơ hội để lắng nghe lại chính mình, để chiêm nghiệm về vô thường, về giác ngộ và về giải thoát.
Đức Phật đã từng dạy rằng: “Tất cả pháp hữu vi đều vô thường”. Việc Ngài nhập Niết Bàn chính là minh chứng sống động nhất cho lời dạy ấy. Nhưng Niết Bàn không phải là sự chấm dứt, mà là sự viên mãn, là sự giải thoát hoàn toàn khỏi mọi khổ đau, là cõi tịch tĩnh tuyệt đối.
Chuyến hành hương về Kushinagar không chỉ để chiêm bái di tích, mà còn để tìm lại niềm tin, để tái khẳng định con đường tu tập, để hồi hướng công đức cho cha mẹ, tổ tiên và tất cả chúng sanh. Dù bạn là một Phật tử thuần thành hay chỉ là một người yêu thích văn hóa, lịch sử, thì Kushinagar cũng sẽ để lại trong lòng bạn những ấn tượng sâu sắc, những cảm xúc thiêng liêng và một sự tĩnh lặng khó tả.
Nếu một ngày nào đó, bạn có cơ hội đặt chân đến Ấn Độ, thì hãy dành một ngày để đến với Kushinagar, để cảm nhận hơi thở cuối cùng của một vị Thầy vĩ đại, để tìm lại sự bình an trong tâm hồn, và để hiểu rằng Niết Bàn không xa, nó hiện hữu ngay trong từng chánh niệm, trong từng hơi thở của cuộc sống này.
Hãy khám phá thêm các bài viết sâu sắc về văn hóa, tâm linh và tri thức nhân sinh tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 31, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
