Cúng giao thừa là một trong những nghi lễ truyền thống đặc biệt quan trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt Nam, đánh dấu thời khắc chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới. Đây không chỉ là phong tục lâu đời mà còn chứa đựng ý nghĩa sâu sắc về việc tiễn những điều không may, nghênh đón tài lộc và bình an. Để chuẩn bị một mâm cúng tươm tất và đúng nghi thức, gia chủ cần hiểu rõ về ý nghĩa, lễ vật cũng như bài văn khấn phù hợp cho từng không gian thờ cúng.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ông Táo Ngày Nào? Cẩm Nang Chuẩn Xác Cho Tết Nguyên Đán 2026
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Ngày 30 Tết: Ý Nghĩa, Nghi Thức Chuẩn Người Tày Và Các Lưu Ý Quan Trọng
Ý nghĩa và tổng quan về lễ cúng trừ tịch
Lễ cúng giao thừa, còn gọi là lễ trừ tịch, diễn ra vào thời khắc cuối cùng của năm cũ chuyển sang năm mới. Theo quan niệm dân gian, đây là khoảnh khắc các quan hành khiển cũ bàn giao công việc cho quan hành khiển mới. Các cụ xưa thường hình dung không khí khẩn trương của các vị thần tiên khi đổi phiên, thậm chí họ có thể không kịp ăn uống no đủ. Vì vậy, nghi lễ này mang ý nghĩa tiễn biệt những điều xấu của năm cũ và chào đón những điều tốt đẹp của năm mới. Đây cũng là cách “trừ tà”, xua đuổi ma quỷ để chuẩn bị đón một năm mới yên bình.
Thời gian diễn ra lễ cúng thường rơi vào khoảng từ 11 giờ đêm ngày 30 Tết đến rạng sáng mùng 1. Theo các chuyên gia phong thủy, giờ chính Tý (0 giờ) là thời điểm linh thiêng nhất để tiến hành nghi thức này. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện cụ thể, gia chủ có thể sắp xếp sao cho phù hợp, miễn là thành tâm và tươm tất.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thái Tuế 2026: Thời Điểm Vàng Cùng Nghi Thức Chuẩn Phong Thủy Đón Bình An
Lễ vật cần chuẩn bị cho mâm cúng giao thừa
Mâm cúng giao thừa thường được chia làm hai phần: cúng ngoài trời (cúng Thiên đình, các quan hành khiển) và cúng trong nhà (cúng gia tiên, Thổ Công). Tùy vào phong tục vùng miền và điều kiện gia đình, lễ vật có thể khác nhau, nhưng về cơ bản cần đảm bảo các items sau:
- Lễ vật chung: Hương, đèn (nến hoặc đèn dầu), chén trà, chén rượu, muối gạo, hoa quả tươi (nên chọn trái cây theo mùa, tươi ngon), trầu cau (nếu có).
- Đồ ăn mặn (cúng ngoài trời): Thịt lợn quay hoặc gà luộc nguyên con (gà trống được coi là biểu tượng của ngũ đức và mặt trời), bánh chưng/xôi. Theo quan niệm truyền thống, gà trống luộc là lựa chọn ưu tiên vì hình ảnh bông hoa hồng đỏ trên mỏ gà tượng trưng cho ánh sáng mặt trời, mang lại may mắn.
- Đồ chay (cúng chùa hoặc nhà theo đạo Phật): Các món chay thanh đạm như rau củ, xôi chay, bánh kẹo chay.
- Vàng mã: Gồm vàng tiền mã, đôi khi có thêm mũ của Đại Vương hành khiển. Lưu ý, sau khi thắp hương xong (khoảng 3 tuần hương) thì hóa vàng mã.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Ngày 5/5: Những Lễ Vật Không Thể Thiếu
Văn khấn cúng giao thừa trong nhà
Văn khấn cúng giao thừa trong nhà là bài văn tế quan trọng để cầu xin thần linh, tổ tiên phù hộ. Dưới đây là bài văn khấn tham khảo (dùng cho năm Giáp Thìn 2024, gia chủ có thể điều chỉnh năm cho phù hợp với từng năm):
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Kính lạy: Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị tôn Thần.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương.
Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Các Cụ Tổ tiên nội ngoại chư vị tiên Linh.
Nay là giờ phút Giao thừa năm [Năm hiện tại]
Chúng con là: [Họ và tên]
Ngụ tại: [Địa chỉ]
Phút Giao thừa vừa tới, nay theo Vận luật, tống cựu nghinh tân, giờ Tý đầu Xuân, đón mừng Nguyên Đán. Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cung trần, dâng lên trước Án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Ngài Phúc Đức chính Thần. Các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long mạch tài Thần. Ngài Bản Gia Táo Quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời: các cụ Tiên Linh Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, cô di Tỷ, Muội, nội ngoại Tộc chư vị Hương Linh, cúi xin giáng về Linh Sàng hâm hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời các vị Vong Linh tiền Chủ hậu Chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết Giao thừa, giáng lâm trước Án, chiêm ngưỡng Tôn Thần, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Văn khấn cúng giao thừa ngoài trời
Lễ cúng ngoài trời thường được tiến hành trước khi cúng trong nhà để “nghênh tân, tiễn cửu”. Mâm cúng ngoài trời thường đơn giản hơn, tập trung vào việc nghênh đón các quan hành khiển mới. Bài văn khấn cúng ngoài trời như sau:
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Kính lạy:
Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị tôn Thần.
Ngài Cựu niên Trịnh Vương Hành khiển, Thạch Tinh hành binh chi thần, Liễu Tào phán quan.
Ngài đương niên Sở Vương Hành khiển, Hoả Tinh hành binh chi thần, Biểu Tào phán quan.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương.
Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này.
Nay là giờ phút Giao thừa năm [Năm hiện tại]
Chúng con là: [Họ và tên]
Ngụ tại: [Địa chỉ]
Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, Tam Dương khai Thái, vạn tượng canh tân. Nay Ngài Thái tuế chí đức tôn Thần trên vâng lệnh Thượng Đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về Triều để khuyết, lưu Phúc, lưu Ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban Tài tiếp Lộc. Nhân buổi tân Xuân, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cúng trần, dâng lên trước Án. Cúng dâng佛聖, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cai Chu Vương Hành Khiển, Thiên Ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan, Ngài đương niên Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan. Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Ngài Phúc Đức chính Thần. Các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long mạch tài Thần. Ngài Bản Gia Táo Quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, Cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Các quy tắc và thứ tự cúng lễ
Thời gian và thứ tự cúng lễ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính linh thiêng của buổi cúng.
Thời gian cúng:
Theo các chuyên gia phong thủy, thời điểm đẹp nhất để cúng giao thừa là vào giờ Tý (tức 11 giờ đêm) hoặc chính xác nhất là giờ chính Tý (0 giờ đêm). Gia chủ nên kết thúc việc cúng lễ trước 1 giờ sáng để tránh lấn sang năm mới. Đây là khoảng thời gian các vị thần cũ bàn giao công việc cho vị thần mới, vì vậy lòng thành của gia chủ sẽ được chứng giám.
Thứ tự cúng:
Theo nghệ nhân dân gian Ánh Tuyết, vào thời khắc chuyển giao, gia chủ nên thực hiện cúng ngoài trời trước rồi mới đến trong nhà.
- Cúng ngoài trời: Nhằm tiễn quan hành khiển cũ và đón quan hành khiển mới. Đây là nghi lễ cao nhất, cúng trời Phật và các quan thần linh.
- Cúng trong nhà: Sau khi cúng ngoài trời xong, gia chủ tiến hành cúng gia tiên, ông bà và Thổ Công (vị thần cai quản trong nhà).
Việc cúng trong nhà trước là không đúng vì theo thứ tự từ cao đến thấp là Trời – Thần – Tổ tiên. Nếu cúng trong nhà trước, có thể coi là không tôn trọng các vị thần linh trên cao.
Trường hợp nhà chung cư:
Đối với nhà chung cư, do không gian hạn chế, gia chủ có thể cúng ngay tại ban công hoặc cửa sổ thoáng đãng. Nếu không có điều kiện, có thể cúng tập trung trong nhà nhưng nên đảm bảo có không gian thông thoáng. Tuy nhiên, nếu có thể, việc xuống sân chung cư cúng là tốt nhất vì cần có sự giao thoa giữa trời và đất.
Những tục lệ và lưu ý trong đêm giao thừa
Bên cạnh nghi thức cúng, người Việt còn có nhiều tục lệ truyền thống vào đêm giao thừa để cầu may mắn cho năm mới.
Các tục lệ truyền thống:
- Mua muối đêm giao thừa: Theo quan niệm dân gian, mua muối vào đêm giao thừa (đầu năm) mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, điềm rủi và thể hiện sự gắn kết trong gia đình. Muối thường được gói trong bao giấy màu đỏ hoặc vàng.
- Lễ chùa, đình, đền: Sau khi cúng tại nhà, nhiều người đi lễ chùa để cầu phúc, cầu may và xin quẻ thẻ đầu năm.
- Hái lộc: Tại các đình chùa, người ta thường hái một cành cây (cành lộc) mang về cắm trước bàn thờ, ngụ ý lấy lộc của Trời đất ban cho.
- Xông nhà: Người “dễ vía” (thường là người có tính cách vui vẻ, thành công) sẽ là người đầu tiên bước vào nhà sau giờ giao thừa để xông nhà, mang lại may mắn cho gia đình cả năm.
- Mừng tuổi: Phong tục lì xì bằng phong bao đỏ với ý nghĩa chúc phúc sức khỏe, học hành tấn tới.
Lưu ý quan trọng:
- Thành tâm là chính: Mâm cúng không cần quá xa hoa nhưng phải tươm tất, gọn gàng. Tránh sự sơ sài, làm qua loa.
- Gia đình hòa thuận: Đêm giao thừa là thời khắc thiêng liêng, gia đình cần giữ hòa khí, tránh cãi vã, to tiếng.
- Tránh những điều kiêng kỵ: Không nên tạo ra tiếng động lớn, làm rơi vỡ đồ đạc. Quan niệm xưa cho rằng không nên soi gương vào đêm giao thừa vì có thể nhìn thấy ma quỷ, dẫn đến điều không may.
- Mua vôi cuối năm: Câu “đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” cũng là tục lệ lâu đời, tượng trưng cho sự hoàn thiện, sạch sẽ chuẩn bị đón năm mới.
Việc chuẩn bị kỹ lưỡng các nghi thức cúng giao thừa không chỉ là cách thể hiện lòng thành với tổ tiên và thần linh mà còn là cách để mỗi người nhìn lại một năm đã qua và sẵn sàng tâm thế đón chào năm mới với nhiều hy vọng và may mắn. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn và gia đình có một đêm giao thừa trọn vẹn ý nghĩa. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều kiến thức đời sống bổ ích khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
