Trong đời sống văn hóa dân gian Việt Nam, đặc biệt là trong các nghi lễ truyền thống, việc chuẩn bị và sắp xếp các vật dụng thờ cúng là một phần không thể thiếu. Trong số đó, ghế ngồi – một vật dụng tưởng chừng đơn giản – lại mang nhiều ý nghĩa sâu sắc và được phân biệt rõ ràng theo từng hoàn cảnh sử dụng. Hai loại ghế thường được nhắc đến là “ghế ngồi mêm” và “ghế ngồi cúng”. Nhiều người thắc mắc, hai loại ghế này khác nhau ở điểm nào? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về đặc điểm, công dụng, ý nghĩa và cách sử dụng của từng loại ghế, từ đó có thể phân biệt và lựa chọn đúng trong các dịp lễ, cúng bái.
Có thể bạn quan tâm: Ghi Phong Bì Cúng 100 Ngày: Hướng Dẫn Chi Tiết & Những Điều Cần Biết
Điểm khác biệt cơ bản giữa ghế ngồi mêm và ghế ngồi cúng
Khái niệm và định nghĩa
Ghế ngồi mêm là một loại ghế nhỏ, thường được làm từ gỗ, tre, nứa hoặc các vật liệu tự nhiên khác. Tên gọi “mêm” xuất phát từ tiếng địa phương, ám chỉ sự nhỏ bé, giản dị và phù hợp để ngồi trong không gian hẹp hoặc khiêm tốn. Ghế mêm thường có chiều cao thấp, không có tựa lưng hoặc chỉ có tựa lưng thấp, thiết kế đơn giản, không cầu kỳ.
Ghế ngồi cúng, còn được gọi là ghế cúng, ghế lễ hay ghế thờ, là loại ghế được sử dụng trong các nghi lễ cúng bái, lễ tạ, giỗ chạp, đám cưới, đám tang… Ghế cúng thường có thiết kế trang trọng hơn, kích thước lớn hơn ghế mêm, thường có tựa lưng, tay vịn và được chạm khắc hoa văn tinh tế. Chất liệu phổ biến là gỗ quý, sơn mài, hoặc được bọc vải, nỉ sang trọng.
Kích thước và hình dáng
- Ghế ngồi mêm: Chiều cao thường từ 25-35cm, chiều rộng khoảng 30-40cm, chiều sâu từ 30-45cm. Thiết kế nhỏ gọn, dễ di chuyển, có thể xếp chồng lên nhau.
- Ghế ngồi cúng: Chiều cao từ 40-50cm, chiều rộng từ 45-60cm, chiều sâu từ 45-60cm. Thiết kế to lớn, vững chãi, tạo cảm giác trang trọng, uy nghi.
Chất liệu và màu sắc
Có thể bạn quan tâm: Ghi Thức Cúng Vái Bốc Dỡ Mồ Mả: Hướng Dẫn Chi Tiết, Đầy Đủ Và Tôn Trọng
- Ghế ngồi mêm: Thường làm từ gỗ mít, gỗ thông, tre, nứa, trúc. Màu sắc tự nhiên, không sơn bóng, giữ nguyên màu gỗ hoặc được phủ một lớp dầu bóng nhẹ.
- Ghế ngồi cúng: Thường làm từ gỗ gụ, gỗ lim, gỗ hương, gỗ sưa… được sơn mài, phủ bóng, hoặc bọc vải, nỉ màu đỏ, vàng, nâu sẫm. Màu sắc rực rỡ, tượng trưng cho sự thiêng liêng, tôn kính.
Công dụng và mục đích sử dụng
- Ghế ngồi mêm: Dùng để ngồi trong các buổi họp mặt gia đình, dùng trong không gian nhỏ, hoặc khi cần tiết kiệm diện tích. Có thể dùng trong các buổi cúng nhỏ, nhưng không phải là ghế chính.
- Ghế ngồi cúng: Dùng để ngồi trong các buổi lễ cúng lớn, đám giỗ, đám cưới, đám tang, lễ tạ ơn, lễ cúng tổ tiên… Là ghế chính, dành cho người chủ trì lễ, người lớn tuổi, hoặc khách quý.
Ý nghĩa văn hóa và tâm linh
Ghế ngồi mêm – biểu tượng của sự giản dị, gần gũi
Ghế mêm gắn liền với đời sống thường nhật của người Việt. Nó là biểu tượng của sự giản dị, mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên. Trong các buổi họp mặt gia đình, ngồi trên ghế mêm tạo cảm giác ấm cúng, thân mật, không gò bó. Ghế mêm cũng thể hiện tinh thần tiết kiệm, không phô trương, phù hợp với văn hóa “ăn chắc mặc bền” của người Việt.
Ghế ngồi cúng – biểu tượng của sự trang trọng, tôn kính
Ghế cúng là một phần quan trọng trong nghi lễ truyền thống. Nó không chỉ là vật dụng để ngồi mà còn là biểu tượng của sự trang trọng, tôn kính đối với tổ tiên, thần linh. Việc sử dụng ghế cúng trong các buổi lễ thể hiện lòng thành, sự kính trọng và mong muốn được phù hộ, che chở. Ghế cúng thường được đặt ở vị trí trung tâm, nơi dễ nhìn thấy nhất, thể hiện vị thế cao quý của người ngồi trên đó.
Vai trò trong nghi lễ
Có thể bạn quan tâm: Ghi Sớ Cúng Ôn Mệ Nội: Hướng Dẫn Chi Tiết, Bài Văn Khấn & Ý Nghĩa
- Ghế ngồi mêm: Thường được đặt ở các vị trí phụ, dành cho người tham dự, trẻ em, hoặc khi không đủ ghế cúng. Trong các buổi cúng nhỏ, gia đình có thể dùng ghế mêm để tiết kiệm chi phí và không gian.
- Ghế ngồi cúng: Là ghế chính, thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất, dành cho người chủ trì lễ, người lớn tuổi, hoặc khách quý. Trong các buổi lễ lớn, số lượng ghế cúng thường nhiều hơn ghế mêm, tạo nên không gian trang nghiêm.
Cách lựa chọn và sử dụng ghế phù hợp
Dựa vào quy mô và tính chất của buổi lễ
- Buổi lễ nhỏ, gia đình: Có thể sử dụng ghế mêm để tiết kiệm chi phí và không gian. Tuy nhiên, nếu có điều kiện, nên chuẩn bị một chiếc ghế cúng để thể hiện sự tôn kính.
- Buổi lễ lớn, có nhiều khách: Nên chuẩn bị nhiều ghế cúng, đặc biệt là cho người chủ trì lễ, người lớn tuổi, và khách quý. Ghế mêm có thể dùng để bổ sung, nhưng không nên thay thế hoàn toàn ghế cúng.
Dựa vào không gian tổ chức
- Không gian nhỏ, hẹp: Ghế mêm là lựa chọn phù hợp vì kích thước nhỏ, dễ di chuyển, có thể xếp chồng lên nhau.
- Không gian rộng, trang trọng: Nên sử dụng ghế cúng để tạo không gian trang nghiêm, uy nghi. Ghế cúng thường được đặt thành hàng, tạo thành một không gian lễ nghi rõ ràng.
Dựa vào điều kiện kinh tế
- Gia đình có điều kiện: Nên đầu tư mua ghế cúng để sử dụng lâu dài. Ghế cúng thường bền, đẹp, có thể dùng trong nhiều dịp khác nhau.
- Gia đình có điều kiện hạn chế: Có thể thuê ghế cúng hoặc sử dụng ghế mêm. Tuy nhiên, nên cố gắng chuẩn bị một chiếc ghế cúng để thể hiện lòng thành.
Một số lưu ý khi sử dụng ghế trong nghi lễ
Vị trí đặt ghế
Có thể bạn quan tâm: Ghi Sớ Cúng Sao Thai Bạch Năm 2026: Hướng Dẫn Chi Tiết, Văn Khấn & Ngày Tốt
- Ghế cúng: Nên đặt ở vị trí trung tâm, hướng về bàn thờ, hoặc hướng về phía đông (theo phong thủy). Không nên đặt ghế cúng ở vị trí thấp, tối tăm.
- Ghế mêm: Có thể đặt ở các vị trí phụ, nhưng nên sắp xếp gọn gàng, không để lộn xộn.
Số lượng ghế
- Ghế cúng: Nên chuẩn bị đủ số lượng cho người chủ trì lễ, người lớn tuổi, và khách quý. Không nên để thiếu ghế cúng.
- Ghế mêm: Có thể chuẩn bị thêm để phục vụ người tham dự, nhưng không nên thay thế ghế cúng.
Vệ sinh và bảo quản
- Ghế cúng: Nên lau chùi sạch sẽ, bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm mốc. Trước mỗi buổi lễ, nên kiểm tra lại ghế để đảm bảo an toàn.
- Ghế mêm: Cũng cần lau chùi sạch sẽ, nhưng có thể bảo quản đơn giản hơn do chất liệu thường là gỗ, tre, nứa.
Tóm tắt các điểm khác biệt chính
| Tiêu chí | Ghế ngồi mêm | Ghế ngồi cúng |
|---|---|---|
| Kích thước | Nhỏ, chiều cao 25-35cm | Lớn, chiều cao 40-50cm |
| Chất liệu | Gỗ, tre, nứa, trúc | Gỗ quý, sơn mài, bọc vải |
| Thiết kế | Đơn giản, không tựa lưng hoặc tựa lưng thấp | Trang trọng, có tựa lưng, tay vịn, chạm khắc |
| Màu sắc | Tự nhiên, không sơn bóng | Đỏ, vàng, nâu sẫm, sơn mài |
| Công dụng | Ngồi trong không gian nhỏ, tiết kiệm diện tích | Ngồi trong các buổi lễ cúng, trang trọng |
| Ý nghĩa | Giản dị, gần gũi, tiết kiệm | Trang trọng, tôn kính, thiêng liêng |
| Giá thành | Rẻ, dễ mua, dễ thuê | Đắt, đầu tư lâu dài |
| Bảo quản | Đơn giản | Cần cẩn thận, tránh ẩm mốc |
Lời kết
Ghế ngồi mêm và ghế ngồi cúng là hai loại ghế có những đặc điểm, công dụng và ý nghĩa khác nhau. Việc lựa chọn và sử dụng đúng loại ghế không chỉ giúp buổi lễ diễn ra thuận lợi mà còn thể hiện lòng thành, sự kính trọng đối với tổ tiên, thần linh. Dù là ghế mêm hay ghế cúng, điều quan trọng nhất là tấm lòng thành kính của người thực hiện lễ. Chỉ cần có lòng thành, dù là dùng ghế mêm hay ghế cúng, thì nghi lễ cũng sẽ được tổ tiên, thần linh chứng giám và phù hộ.
Theo các chuyên gia văn hóa dân gian, việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống trong nghi lễ cúng bái là một phần quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Việc hiểu rõ về các vật dụng trong nghi lễ, như ghế ngồi mêm và ghế ngồi cúng, sẽ giúp chúng ta thực hiện các nghi lễ một cách trọn vẹn và ý nghĩa hơn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 8, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
