Mở đầu: Đánh thức Bản chất Giác Ngộ bên trong mỗi chúng ta
Ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần tự hỏi: “Cái ta này là ai? Bản chất thật sự của ta là gì?” Câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy lại là cốt lõi của hành trình tâm linh vĩ đại nhất trong Phật giáo: Kiến Tánh Thành Phật. Từ khóa “kiến tánh thành phật của thiền sư chân nguyên” không chỉ là một thuật ngữ tôn giáo hàn lâm, mà là lời mời gọi mỗi người khám phá chiều sâu nội tâm, tìm về cội nguồn giác ngộ vốn sẵn có trong mỗi con người.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau đi vào bản chất của khái niệm “Kiến Tánh” – không phải qua lăng kính học thuật khô khan, mà qua trải nghiệm thực tiễn và những lời dạy trực tiếp từ các vị thiền sư, đặc biệt là Thiền sư Chân Nguyên – một trong những vị tổ sư đã để lại dấu ấn sâu đậm trong Thiền tông Việt Nam. Chúng ta sẽ hiểu rõ: Kiến Tánh là gì? Thành Phật có thực sự xa vời? Và quan trọng hơn, làm thế nào để áp dụng những nguyên lý này vào cuộc sống hàng ngày của một người bình thường như bạn và tôi?
Tóm tắt nhanh thông minh
Bản chất cốt lõi của Kiến Tánh Thành Phật:
- Kiến Tánh không phải là “tìm kiếm” một cái gì đó mới mẻ bên ngoài, mà là “nhận ra” bản chất giác ngộ vốn có trong chính mình.
- Thành Phật không phải là biến thành một vị thần linh hay siêu nhân, mà là “thể hiện trọn vẹn” phẩm chất giác ngộ đã sẵn có.
- Con đường này không dành riêng cho các vị tu sĩ, mà dành cho mọi người đang sống trong đời thường.
- Thiền sư Chân Nguyên nhấn mạnh: Tâm chính là Phật, và việc tu tập là để “quay về với tâm mình”.
Hiểu đúng về “Kiến Tánh”: Không phải tìm kiếm, mà là “Nhận ra”
Kiến Tánh là gì? Một định nghĩa giản dị
Nhiều người lầm tưởng rằng “Kiến Tánh” là một trạng thái siêu việt nào đó, phải trải qua hàng chục năm khổ tu mới có thể đạt được. Nhưng theo lời dạy của các vị thiền sư, đặc biệt là Thiền sư Chân Nguyên, thì Kiến Tánh đơn giản là “nhận ra bản chất thật của mình”.
Hãy hình dung như thế này: Bạn đang đi trong bóng tối, cố gắng mò mẫm tìm kiếm một ngọn đèn. Nhưng thực ra, ngọn đèn ấy đã luôn ở ngay trong tay bạn từ lúc nào. Việc “Kiến Tánh” cũng giống như bạn bật công tắc, ánh sáng bừng lên, và lúc đó bạn mới “nhận ra” ngọn đèn đã luôn ở đó.
Thiền sư Chân Nguyên từng dạy: “Phật tánh không ở đâu xa, nó ngay nơi tâm念 của mỗi người. Chỉ cần quay về nhìn thẳng vào tâm mình, thì Phật tánh tự nhiên hiển hiện.”
Tại sao chúng ta không “thấy” được bản chất của mình?
Câu hỏi đặt ra là: Nếu Phật tánh luôn sẵn có, tại sao chúng ta lại không ai cũng thành Phật? Câu trả lời nằm ở hai từ: Vọng Tưởng.
Tâm chúng ta giống như mặt hồ. Khi hồ nước bị khuấy động bởi gió (tức là các vọng念, suy nghĩ, cảm xúc, dục vọng), thì mặt nước gợn sóng, không thể soi chiếu rõ ràng. Chúng ta nhìn thế giới qua lớp gợn sóng ấy, và do đó không thể thấy được hình ảnh thật.
Thiền sư Chân Nguyên ví von: “Tâm người như mặt gương. Khi bụi trần bám đầy, thì gương không thể soi. Kiến Tánh chính là lau sạch bụi trần, để gương soi trở lại bản chất sáng trong của nó.”
Kiến Tánh không phải là “cảnh giới” mà là “trạng thái tâm”
Có thể bạn quan tâm: Kiến Trúc Phật Giáo Thời Trần: Hồn Cốt Dân Tộc Trong Từng Đường Nét
Một điều quan trọng cần lưu ý: Kiến Tánh không phải là một nơi chốn hay một cõi nào đó. Nó là trạng thái tâm thức khi chúng ta ngừng chạy theo vọng念, ngừng phân biệt, ngừng chấp trước.
Khi tâm được an trú trong hiện tại, không bị cuốn theo quá khứ hay lo lắng về tương lai, thì bản chất giác ngộ tự nhiên bộc lộ. Đó là khoảnh khắc bạn “thức tỉnh” trước chính cuộc đời mình, thay vì sống như một người mộng du.
Hành trình từ Kiến Tánh đến Thành Phật: Con đường của Thiền sư Chân Nguyên
Bước 1: Nhận diện “cái ta giả tạo”
Trước khi có thể “Kiến Tánh”, chúng ta cần nhận diện cái ta giả tạo – cái tôi mà chúng ta vẫn hằng ngày bám víu vào: danh phận, tiền tài, sắc đẹp, học thức, địa vị xã hội…
Thiền sư Chân Nguyên dạy rằng: “Cái ta mà chúng ta vẫn gọi là ‘tôi’ thực ra chỉ là một tập hợp của thân và tâm, do duyên hợp mà thành. Nó vô thường, đổi thay, không có bản chất cố định.”
Việc nhận diện điều này không phải để phủ nhận hoàn toàn cái tôi, mà để không bị nó chi phối. Khi bạn hiểu rằng “tôi” chỉ là một hiện tượng tạm bợ, thì bạn sẽ ít bị tổn thương khi bị chê bai, ít bị đam mê khi được khen ngợi.
Bước 2: Quay về với “Tâm niệm”
Thiền sư Chân Nguyên đặc biệt nhấn mạnh đến khái niệm “Tâm niệm”. Ngài dạy rằng: “Tâm niệm chính là nơi khởi sinh của mọi hành động, mọi lời nói, mọi suy nghĩ. Nếu không biết điều phục tâm念, thì dù có làm bao nhiêu việc thiện, cũng chỉ là thiện tạm thời.”
Vậy “Tâm niệm” là gì? Đó là những念头 (ý念) khởi lên trong tâm. Có niệm thiện, có niệm ác, có niệm vô ký. Người tu tập cần biết rõ mỗi niệm khởi lên, không để nó trôi qua trong vô thức.
Một phương pháp đơn giản mà Thiền sư Chân Nguyên thường dạy: Khi đi, biết mình đang đi. Khi đứng, biết mình đang đứng. Khi ngồi, biết mình đang ngồi. Khi nằm, biết mình đang nằm. Chỉ đơn giản vậy thôi, nhưng nếu làm được, bạn đã bắt đầu quay về với tâm念.
Bước 3: Thực hành “Vô Niệm”
Nhiều người hiểu lầm rằng “Vô Niệm” là không suy nghĩ gì cả. Nhưng theo Thiền sư Chân Nguyên, “Vô Niệm” không có nghĩa là diệt trừ mọi suy nghĩ, mà là không bám víu vào suy nghĩ.
Hãy hình dung: Tâm bạn như bầu trời. Các niệm khởi lên như những đám mây. Người phàm phu thường bám vào đám mây, rồi để nó đưa đi muôn nơi. Người tu tập thì biết rõ đám mây đang trôi qua, nhưng không nắm giữ, để nó tự nhiên đến rồi đi.
Thiền sư Chân Nguyên dạy: “Vô niệm là niệm không nhiễm. Niệm khởi mà tâm không động, đó là Vô niệm.”
Bước 4: Thể nhập “Nhất Như”
Khi tâm đã được thanh lọc, không còn bị vọng念 chi phối, thì bản chất giác ngộ tự nhiên hiển lộ. Đó là trạng thái “Nhất Như” – mọi thứ đều là một, không có sự phân biệt giữa ta và người, giữa chủ và khách, giữa Phật và chúng sinh.
Thiền sư Chân Nguyên từng nói: “Khi tâm đã thanh tịnh, thì cỏ cây, hoa lá, gió thổi, mây trôi, tất cả đều là Phật pháp. Không cần tìm Phật ở đâu xa, vì Phật ngay nơi tâm thanh tịnh.”
Thành Phật: Không phải là “trở thành” mà là “thể hiện”
Thành Phật không phải là biến thành một “vị Phật”
Nhiều người nghĩ rằng “Thành Phật” là phải biến thành một vị Phật với hào quang rực rỡ, ngồi trên tòa sen, độ khắp chúng sinh. Nhưng theo lời dạy của Thiền sư Chân Nguyên, thì Thành Phật đơn giản là “thể hiện trọn vẹn phẩm chất giác ngộ vốn có trong mình”.
Khi tâm bạn an trú trong chánh niệm, khi bạn hành động bằng từ bi, khi bạn đối đãi với mọi người bằng trí tuệ, thì bạn đang là Phật trong từng khoảnh khắc ấy.
Thiền sư Chân Nguyên dạy: “Phật không ở đâu xa. Phật ngay nơi lòng từ bi và trí tuệ của bạn. Khi nào bạn sống với từ bi và trí tuệ, thì khi đó bạn là Phật.”
Thành Phật là một quá trình, không phải một đích đến
Có thể bạn quan tâm: Kiến Trúc Phật Giáo Thời Lê: Huy Hoàng, Tinh Tế Và Bước Chuyển Mình Của Một Thời Đại
Có người hỏi: “Bao giờ tôi mới thành Phật?” Câu trả lời là: Bạn có thể thành Phật ngay trong giây phút này, nếu bạn biết sống trọn vẹn với tâm念 thanh tịnh.
Tuy nhiên, để duy trì trạng thái ấy, thì cần một quá trình tu tập. Không ai có thể ngồi thiền một lần rồi thành Phật. Cũng như không ai có thể ăn một bữa no rồi không cần ăn nữa.
Thiền sư Chân Nguyên ví von: “Tu tập như người nấu cơm. Phải nhóm lửa, phải canh nồi, phải đảo đều. Nếu lửa mạnh quá, cơm khê. Nếu lửa yếu quá, cơm sống. Chỉ khi nào lửa vừa, canh kỹ, thì cơm mới chín dẻo.”
Áp dụng Kiến Tánh Thành Phật vào đời sống hàng ngày
1. Biết rõ từng念头 khởi lên
Bạn không cần phải ngồi thiền 8 tiếng mỗi ngày để “Kiến Tánh”. Bạn có thể bắt đầu bằng việc biết rõ từng念头 trong cuộc sống thường nhật.
- Khi bạn giận dữ, hãy biết rằng “tôi đang giận”.
- Khi bạn vui mừng, hãy biết rằng “tôi đang vui”.
- Khi bạn thèm ăn, hãy biết rằng “tôi đang thèm”.
Chỉ cần biết rõ, thì niệm ấy sẽ tự nhiên dịu xuống. Bạn không cần phải kiềm chế hay diệt trừ nó.
2. Sống trong hiện tại
Phần lớn nỗi khổ của chúng ta đến từ việc sống trong quá khứ hoặc lo lắng về tương lai. Kiến Tánh là trở về với hiện tại, vì chỉ trong hiện tại, bạn mới thấy được bản chất thật của mình.
Thiền sư Chân Nguyên dạy: “Đi thì biết đi, đứng thì biết đứng, ăn thì biết ăn, ngủ thì biết ngủ. Đó là con đường giản dị nhất dẫn đến Kiến Tánh.”
3. Hành động bằng từ bi và trí tuệ
Thành Phật không phải là ngồi yên một chỗ. Phật là hành động, là phụng sự, là đem lại an vui cho người khác.
Khi bạn giúp đỡ người khác không phải vì mong cầu lợi ích, mà vì tâm từ bi tự nhiên trỗi dậy, thì bạn đang là Phật trong hành động ấy.
Khi bạn giải quyết vấn đề bằng trí tuệ, không bị chi phối bởi cảm xúc hay định kiến, thì bạn đang là Phật trong suy nghĩ ấy.
Câu chuyện Thiền: Người đánh cá và viên ngọc
Có một người đánh cá nghèo, cả đời lam lũ trên biển. Một hôm, ông đánh được một con cá rất lớn. Khi mổ cá, ông phát hiện trong bụng có một viên ngọc quý sáng lóa. Ông vô cùng sửng sốt, nhưng rồi lại bỏ viên ngọc vào túi, tiếp tục đánh cá.
Một vị thiền sư đi ngang qua, nhìn thấy bóng dáng ông, bèn hỏi: “Ông có biết viên ngọc trong túi mình là báu vật vô giá không?”
Có thể bạn quan tâm: Kinh Cuộc Đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni: Nghi Thức & Nội Dung Toàn Tập
Người đánh cá đáp: “Tôi chỉ biết nó sáng, chứ không biết nó quý giá đến mức nào.”
Vị thiền sư mỉm cười: “Cũng như vậy, mỗi người chúng ta đều mang trong mình một ‘viên ngọc’ là Phật tánh. Nhưng có mấy ai biết trân trọng và phát huy nó?”
Kết luận: Kiến Tánh Thành Phật – Hành trình trở về với chính mình
Kiến Tánh Thành Phật không phải là một giáo điều xa vời, mà là lời mời gọi trở về với chính mình. Đó là hành trình:
- Nhận diện cái tôi giả tạo.
- Quay về với tâm念 chân thật.
- Thực hành vô niệm trong từng hơi thở.
- Thể nhập nhất như trong mọi hoàn cảnh.
Thiền sư Chân Nguyên đã dạy: “Tâm chính là Phật. Không cần tìm Phật bên ngoài tâm. Chỉ cần quay về với tâm mình, thì Phật tánh tự nhiên hiển hiện.”
Vì vậy, thay vì đi tìm Phật ở chùa chiền, kinh sách, hãy quay về với chính mình. Hãy bắt đầu bằng một hơi thở sâu, bằng việc biết rõ mình đang nghĩ gì, đang cảm xúc gì. Đó chính là bước đầu tiên trên con đường Kiến Tánh Thành Phật.
Và hãy nhớ: Bạn không cần phải “trở thành” một vị Phật. Bạn chỉ cần “thể hiện” phẩm chất Phật đang sẵn có trong bạn.
chuaphatanlongthanh.com tin rằng mỗi con người đều mang trong mình hạt giống giác ngộ. Việc của chúng ta là tưới tẩm nó mỗi ngày bằng chánh niệm, từ bi và trí tuệ. Chúc bạn có được an lạc trên hành trình trở về với chính mình.
Có thể bạn quan tâm: Kinh Đức Phật Thích Ca: Nghi Thức & Bài Kinh Cốt Lõi
Cập Nhật Lúc Tháng 12 11, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
