Mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5 (Tết Đoan Ngọ) là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm. Đây không chỉ là ngày lễ cầu mong sức khỏe, xua đuổi tà khí mà còn là dịp tưởng nhớ tổ tiên và các vị thần nông. Việc chuẩn bị một mâm cỗ cúng tươm tất, đúng nghi lễ thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với bề trên và mong muốn một năm bình an, mùa màng bội thu. Bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về ý nghĩa, thành phần mâm cỗ và bài văn khấn chuẩn nhất để bạn đọc tham khảo và thực hiện.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Ngày 30 Tết Miền Trung: Từ A-z Cho Ngày Sum Họp
Ý nghĩa sâu sắc của ngày Tết Đoan Ngọ và mâm cỗ cúng
Tết Đoan Ngọ (còn gọi là Tết Đoan Dương) diễn ra vào giờ Ngọ (11h – 13h) ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đây là thời điểm khí dương thịnh nhất trong năm, trời đất giao hòa. Trong quan niệm dân gian, đây là ngày “diệt sâu bọ”, trừ tà ma, giúp con người khỏe mạnh, tránh bệnh tật.
Mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5 không chỉ đơn thuần là lễ vật dâng lên thần linh mà còn mang ý nghĩa tri ân công lao của các vị thần nông (vị thần cai quản mùa màng) và thần Táo Quân (công việc nội trợ). Các thành phần trong mâm cỗ đều có những ẩn dụ đặc biệt: con vịt, con cua, con tôm, quả trứng… đều là những thực phẩm được dùng để “bắt sâu bọ”, tiêu diệt các tác nhân gây bệnh trong cơ thể sau một thời gian tích tụ từ đầu năm.
Bên cạnh đó, ngày này còn là dịp để các gia đình sum vầy, quây quần bên mâm cỗ và chia nhau những trái cây, bánh trái đặc trưng. Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng tươm tất không chỉ thể hiện sự thành tâm mà còn là cách duy trì và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5 gồm những gì?
Mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ không cần quá cầu kỳ như cỗ Tết Nguyên Đán nhưng phải đầy đủ các thành phần chính. Tùy vào phong tục từng vùng miền và điều kiện kinh tế gia đình mà mâm cỗ có thể khác nhau, nhưng nhìn chung sẽ bao gồm các lễ vật sau:
1. Lễ vật chay (bắt buộc)
Lễ chay thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất trên bàn thờ. Các lễ vật chay phổ biến bao gồm:
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cơm Cúng Ông Địa: Ý Nghĩa, Lễ Vật Và Cách Chuẩn Bị Trọn Vẹn
- Hoa quả tươi: Đặc biệt là các loại quả theo mùa, nhưng nhất định phải có quả mít, vải, xoài, na, dưa hấu… Trong đó, mít và vải là hai loại quả không thể thiếu, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở.
- Bánh trôi, bánh chay: Theo truyền thống, bánh trôi bánh chay là lễ vật không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ. Bánh trôi tượng trưng cho sự trôi chảy, hanh thông. Bánh chay (bánh tro) có màu nâu đen do làm từ tro bếp, giúp thanh lọc cơ thể.
- Xôi chè: Xôi đỗ xanh, xôi gấc hoặc các loại chè (chè đậu đen, chè đỗ xanh) cũng thường được dâng cúng.
- Nước trà, rượu nếp: Rượu nếp cẩm hoặc trà sen, trà hương lài dùng để dâng cúng thần linh.
2. Lễ vật mặn (tùy chọn)
Tùy theo phong tục từng vùng, một số gia đình sẽ chuẩn bị thêm mâm cỗ mặn. Tuy nhiên, nhiều nơi quan niệm Tết Đoan Ngọ là ngày kiêng sát sinh nên chỉ cúng chay. Nếu cúng mặn, các món thường thấy là:
- Thịt vịt: Món ăn đặc trưng của ngày mùng 5 tháng 5. Thịt vịt có tính hàn, giúp giải nhiệt, xua tan tà khí. Các món như vịt luộc, vịt quay, vịt om sấu thường xuất hiện.
- Trứng luộc: Trứng luộc là biểu tượng của “sâu bọ”, khi ăn trứng vào sẽ tiêu diệt các loại ký sinh trùng trong cơ thể.
- Bánh ú, bánh tro: Bánh ú (bánh tro) thường được làm từ gạo nếp, lá tre, có hình chóp tam giác. Bánh có vị thanh mát, dễ tiêu hóa.
- Cua, tôm, ốc: Các món ăn từ cua, tôm, ốc cũng được cho là có tác dụng “bắt sâu bọ” rất hiệu quả.
3. Vàng mã
Mâm vàng mã cúng Tết Đoan Ngọ thường đơn giản hơn so với các ngày lễ lớn khác. Các gia đình thường chuẩn bị một ít tiền âm phủ, quần áo mã, hoặc các đồ mã hình con cua, con tôm, con rắn (tượng trưng cho việc trừ sâu bọ). Tuy nhiên, hiện nay nhiều gia đình đã lược bỏ phần vàng mã để hướng tới một nghi lễ tâm linh thuần túy hơn.
Cách chuẩn bị mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5 chi tiết
Để chuẩn bị một mâm cỗ cúng tươm tất, bạn có thể tham khảo các bước sau:
Bước 1: Lập danh sách và đi chợ
Chuẩn bị đầy đủ các loại hoa quả, nguyên liệu làm bánh và thực phẩm tươi sống. Nên chọn các loại hoa quả còn tươi, lành lặn. Đối với bánh trôi bánh chay, nếu không có thời gian làm tại nhà, bạn có thể mua ở các cửa hàng uy tín.
Bước 2: Sơ chế và chế biến món ăn
- Bánh trôi bánh chay: Luộc bánh chay (bánh tro) và bánh trôi. Nếu làm bánh chay tại nhà, cần ng gạo nếp với nước tro (hoặc baking soda) để tạo màu nâu đen, sau đó gói trong lá chuối và luộc chín.
- Thịt vịt: Rửa sạch, khử mùi hôi bằng gừng và rượu trắng, sau đó luộc hoặc om chín.
- Trứng luộc: Luộc trứng gà hoặc trứng vịt, bóc vỏ để sẵn.
- Trái cây: Rửa sạch, gọt vỏ (nếu cần) và bày ra đĩa. Nên cắt tỉa đẹp mắt.
Bước 3: Sắp xếp mâm cỗ
Mâm cỗ thường được sắp xếp theo nguyên tắc “trước chay sau mặn”. Lễ vật chay đặt ở vị trí trung tâm, cao nhất. Hoa quả được bày xen kẽ đẹp mắt. Nếu có mâm cỗ mặn, đặt ở phía dưới hoặc bên cạnh mâm chay. Nước trà, rượu được rót vào ly nhỏ đặt trước mâm cơm.
Bước 4: Bài cúng
Sau khi chuẩn bị xong mâm cỗ, gia chủ thắp hương và đọc bài văn khấn. Thời gian cúng tốt nhất là vào giờ Ngọ (11h – 13h) ngày mùng 5.
Bài cúng mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5 chuẩn nhất
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cơm Cúng Tết Đoan Ngọ: Gợi Ý Đầy Đủ Các Món Ăn Truyền Thống Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Dưới đây là bài văn khấn cúng Tết Đoan Ngọ (cúng thần linh và gia tiên) được nhiều gia đình sử dụng. Gia chủ có thể in ra hoặc học thuộc để đọc khi cúng.
Bài văn khấn:
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Thần Linh Thổ địa, Táo quân, Long mạch, Tôn gia tiên tổ.Hôm nay là ngày mùng 5 tháng 5 năm… (âm lịch)
Tên con là: …
Địa chỉ: …Nhân ngày Tết Đoan Ngọ, chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật: hương hoa trà quả, bánh trôi bánh chay, kim ngân vàng mã, dâng lên trước án.
Kính xin các ngài chứng giám, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin các ngài phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng, làm ăn phát đạt, gia đạo hòa hợp.
Xua đuổi tà ma, tiêu diệt sâu bọ, bệnh tật tiêu tan.
Chúng con cầu xin các ngài phù hộ cho quốc thái dân an,风调雨顺 (phong điều vũ thuận), mùa màng bội thu.Chúng con thân lạy tạ ơn.
Nam mô A di đà Phật!
Ngoài ra, tùy theo phong tục từng vùng, bài cúng có thể được rút gọn hoặc thêm thắt các câu khấn riêng cho thần nông, thần táo.
Các món ăn không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ
Ngoài việc chuẩn bị mâm cỗ, các món ăn đặc trưng của ngày mùng 5 tháng 5 cũng có ý nghĩa quan trọng. Dưới đây là những món ăn truyền thống mà bạn không nên bỏ qua:
1. Bánh tro (bánh ú, bánh gio)
Bánh tro là món ăn đặc trưng của miền Nam và miền Trung. Bánh được làm từ gạo nếp ngâm với nước tro (hoặc baking soda), gói trong lá chuối và luộc chín. Bánh có vị thanh mát, dễ tiêu hóa, giúp giải nhiệt cơ thể trong những ngày hè oi bức. Trong ngày Tết Đoan Ngọ, bánh tro thường được dùng chung với mật ong hoặc đường phèn.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Tạ Đất Đầu Năm: Cẩm Nang Chuẩn备 Lễ Vật Và Nghi Thức Trọn Vẹn
2. Thịt vịt
Thịt vịt là món ăn không thể thiếu trong ngày mùng 5. Theo dân gian, thịt vịt có tính hàn, giúp giải nhiệt, xua tan tà khí. Các món ngon từ vịt như vịt luộc, vịt quay, vịt om sấu, vịt nướng thường được chế biến để cả gia đình cùng thưởng thức. Tuy nhiên, cần lưu ý không nên ăn quá nhiều thịt vịt trong một ngày vì có thể gây lạnh bụng.
3. Trứng luộc
Trứng luộc là biểu tượng của “sâu bọ”. Người xưa quan niệm rằng, khi ăn trứng luộc vào ngày mùng 5, các loại ký sinh trùng, sâu bệnh trong cơ thể sẽ bị tiêu diệt. Trứng luộc thường được bóc vỏ và chấm với muối vừng hoặc nước mắm gừng.
4. Bánh trôi nước
Bánh trôi nước là món ăn quen thuộc trong nhiều ngày lễ của người Việt. Trong ngày Tết Đoan Ngọ, bánh trôi nước dâng cúng thường được làm nhỏ hơn bình thường, tượng trưng cho sự trôi chảy, hanh thông trong công việc và cuộc sống.
5. Rượu nếp cẩm
Rượu nếp cẩm là loại rượu lên men tự nhiên từ gạo nếp cẩm, có màu tím đặc trưng. Rượu có tác dụng kích thích tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng. Trong ngày Tết Đoan Ngọ, một chén rượu nếp nhỏ dâng cúng thần linh và sau đó dùng trong gia đình rất tốt cho sức khỏe.
Một số lưu ý khi chuẩn bị mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5
Để mâm cỗ cúng được trọn vẹn và đúng nghi lễ, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Thời gian cúng tốt nhất là vào giờ Ngọ (11h – 13h) ngày mùng 5. Đây là lúc dương khí thịnh nhất, thích hợp để trừ tà, xua đuổi bệnh tật.
- Lễ vật chay/mặn: Tùy vào phong tục gia đình và quan niệm tôn giáo mà bạn có thể chọn cúng chay hoặc mặn. Tuy nhiên, nhiều gia đình hiện nay倾向于 cúng chay để hướng tới sự thanh tịnh và tránh sát sinh.
- Sắp xếp bàn thờ: Bàn thờ cần được lau dọn sạch sẽ, tươm tất. Lễ vật được bày biện gọn gàng, đẹp mắt. Nên thắp hương trước khi đặt lễ vật lên bàn thờ.
- Văn khấn: Khi đọc bài văn khấn, cần đọc to, rõ ràng, tập trung tinh thần và thành tâm cầu khẩn. Không nên vừa đọc vừa nói chuyện riêng.
- Sau khi cúng: Sau khi hương cháy gần hết, gia chủ có thể hóa vàng mã (nếu có) và thụ lộc. Các món ăn trong mâm cỗ sau khi cúng xong nên được dùng ngay để đảm bảo vệ sinh và giữ được hương vị tươi ngon.
Kết luận
Mâm cỗ cúng mùng 5 tháng 5 là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt. Việc chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất, đầy đủ không chỉ thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và các vị thần linh mà còn là cách để các thành viên trong gia đình sum vầy, gắn kết.
Qua bài viết này, hy vọng bạn đọc đã có những thông tin cần thiết về ý nghĩa, cách chuẩn bị mâm cỗ và bài cúng chuẩn nhất cho ngày Tết Đoan Ngọ. Hãy dành thời gian để chuẩn bị một mâm cỗ thật chu đáo, cầu mong một năm bình an, sức khỏe dồi dào và mùa màng bội thu cho gia đình. Theo dõi thêm các thông tin văn hóa, lịch sử và mẹo vặt đời sống tại chuaphatanlongthanh.com để cập nhật những kiến thức bổ ích hàng ngày.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
