Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Hòa Hảo & Đức Huỳnh Giáo Chủ: Hành Trình Lịch Sử Và Tư Tưởng
Khái quát về Phật giáo tại thành phố Cảng
Được mệnh danh là “thành phố hoa phượng đỏ”, Hải Phòng không chỉ là trung tâm kinh tế, cảng biển lớn nhất miền Bắc mà còn là một trong những mảnh đất có bề dày về truyền thống Phật giáo. Với vị trí địa lý đặc biệt – nằm ở cửa ngõ ra biển của vùng Đồng bằng sông Hồng, Hải Phòng từ lâu đã là điểm hội tụ của nhiều luồng giao lưu văn hóa, tôn giáo, trong đó Phật giáo giữ vai trò then chốt.
Phật giáo Hải Phòng là một phần quan trọng trong bức tranh tổng thể về đời sống tâm linh của người dân thành phố. Từ những ngôi chùa cổ kính ven biển đến các tự viện hiện đại trong nội thành, Phật giáo Hải Phòng không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục, từ thiện xã hội. Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.Hải Phòng, các hoạt động Phật sự ngày càng được đẩy mạnh, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân, đồng thời khẳng định vị thế của Hải Phòng trong bản đồ Phật giáo cả nước.
Lịch sử hình thành và phát triển
Thời kỳ dựng nền: Từ thời Trần đến thời Nguyễn
Sự hiện diện của Phật giáo tại Hải Phòng có thể được truy nguyên từ rất sớm, ít nhất là từ thời kỳ phong kiến. Các tài liệu cổ và di tích còn lưu lại cho thấy, vào thế kỷ 13, trong thời kỳ nhà Trần hưng thịnh, nhiều vị vua Trần như Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông đều là những vị hoàng đế mộ đạo, đã có công trùng tu, xây dựng nhiều ngôi chùa lớn ven biển để cầu mong quốc thái dân an, mùa màng bội thu.
Một trong những ngôi chùa cổ nhất còn tồn tại đến ngày nay là chùa Dư Hàng (quận Lê Chân). Chùa được xây dựng vào thế kỷ 15, thời Hậu Lê, và trải qua nhiều lần trùng tu lớn. Đây không chỉ là nơi tu tập của chư Tăng Ni mà còn là trụ sở chính của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.Hải Phòng từ nhiều năm nay.
Bên cạnh đó, các ngôi chùa như chùa Phổ Chiếu (quận Lê Chân), chùa Cao Linh (huyện Thủy Nguyên), chùa Hang (Đồ Sơn) cũng là những di tích tôn giáo có tuổi đời hàng trăm năm, gắn liền với quá trình khai phá, lập làng, lập ấp của cư dân Hải Phòng.
Thế kỷ 20: Hồi sinh và thích nghi
Bước sang thế kỷ 20, trong bối cảnh đất nước trải qua nhiều biến cố lịch sử, Phật giáo Hải Phòng cũng có những thời kỳ thăng trầm. Tuy nhiên, tinh thần “tùy duyên bất biến” của đạo Phật đã giúp các bậc cao tăng, cư sĩ tại gia kiên trì gìn giữ và phát huy truyền thống tốt đẹp.
Đặc biệt, trong giai đoạn trước và sau năm 1975, các vị trụ trì, tăng ni phật tử tại Hải Phòng đã tích cực tham gia các phong trào “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội”, góp phần ổn định xã hội, an ủi tinh thần nhân dân sau chiến tranh.
Giai đoạn hiện đại: Hội nhập và phát triển
Từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới (1986), Phật giáo Hải Phòng có điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh mẽ. Năm 1988, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.Hải Phòng chính thức được thành lập, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc thống nhất quản lý, điều hành các hoạt động Phật sự trên địa bàn.
Từ đó đến nay, Giáo hội Phật giáo Hải Phòng đã không ngừng kiện toàn tổ chức, xây dựng và phát triển mạng lưới tự viện, đào tạo đội ngũ Tăng Ni trẻ có trình độ, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động từ thiện xã hội, văn hóa, giáo dục, góp phần làm lan tỏa tinh thần từ bi, trí tuệ của Đức Phật trong đời sống hiện đại.
Hệ thống tự viện tiêu biểu
Chùa Dư Hàng – Trụ sở chính của Giáo hội
Vị trí: 181 Dư Hàng, phường Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân, TP.Hải Phòng.
Lịch sử: Được xây dựng vào năm 1461, dưới thời vua Lê Thánh Tông, chùa Dư Hàng có tên chữ là Phúc Hải Tự. Trải qua nhiều lần trùng tu lớn, ngôi chùa hiện nay vẫn giữ được nét kiến trúc truyền thống, xen lẫn yếu tố hiện đại.
Có thể bạn quan tâm: Chùa Quy Thiện Hải Lăng: Hành Trình 450 Năm Kiến Tạo Tâm Linh Và Lịch Sử
Ý nghĩa: Không chỉ là một trong những ngôi chùa cổ nhất Hải Phòng, chùa Dư Hàng còn là nơi đặt Văn phòng Ban Trị sự GHPGVN TP.Hải Phòng từ nhiều nhiệm kỳ. Hằng năm, chùa là nơi diễn ra các Đại lễ Phật đản, lễ Vu Lan, khóa tu mùa hè và nhiều sự kiện Phật giáo trọng đại của thành phố.
Chùa Phổ Chiếu – Ngôi chùa ven sông
Vị trí: 160 Phan Bội Châu, phường Hoàng Văn Thụ, quận Hồng Bàng.
Đặc điểm: Chùa Phổ Chiếu tọa lạc bên bờ sông Tam Bạc, là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời ở khu vực trung tâm thành phố. Chùa không chỉ là nơi tu tập của tăng ni, phật tử mà còn là điểm đến quen thuộc của du khách thập phương khi muốn tìm hiểu về đời sống tâm linh của người dân Hải Phòng.
Chùa Cao Linh – Di tích quốc gia
Vị trí: Xã Tân Liên, huyện Thủy Nguyên.
Lịch sử: Chùa được xây dựng vào thế kỷ 17, dưới thời chúa Trịnh. Năm 2013, chùa được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.
Kiến trúc: Chùa có quy mô lớn, bao gồm nhiều hạng mục như Tam quan, Tiền đường, Thượng điện, Nhà Tổ, nhà khách… Các công trình được làm chủ yếu bằng gỗ lim, chạm khắc tinh xảo, thể hiện trình độ nghề mộc cao của vùng Kinh Bắc xưa.
Chùa Hang – Di tích thắng cảnh
Vị trí: Khu 2, phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn.
Đặc điểm: Chùa được xây dựng trong một hang động tự nhiên trên sườn núi Đồ Sơn, tạo nên một không gian thiêng liêng, tĩnh mịch. Chùa Hang không chỉ là nơi tu niệm mà còn là điểm du lịch tâm linh hấp dẫn, thu hút nhiều du khách đến tham quan, lễ Phật.
Các ngôi chùa mới nổi bật
Bên cạnh các ngôi chùa cổ, Hải Phòng trong những năm gần đây cũng xuất hiện nhiều công trình chùa mới, được xây dựng khang trang, hiện đại, đáp ứng nhu cầu tu tập ngày càng cao của phật tử:
- Chùa Kim Quang (phường Đằng Hải, quận Hải An): Nổi bật với công trình đại hồng chung được đúc vào năm 2022, chùa Kim Quang là nơi thường xuyên tổ chức các khóa tu, lễ hội lớn.
- Chùa Ngọc Quang (xã Hòa Bình, huyện Thủy Nguyên): Sau nhiều năm tu tạo, Tổ đường chùa Ngọc Quang đã được khánh thành vào năm 2021, trở thành nơi sinh hoạt Phật giáo quan trọng của khu vực ngoại thành.
- Chùa Linh Quang (xã Bát Trang, huyện An Lão): Nơi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, lễ hội, đặc biệt là lễ khánh đản Đức Phật A Di Đà với đêm hoa đăng lung linh, huyền ảo.
Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.Hải Phòng
Cơ cấu tổ chức
Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.Hải Phòng là cơ quan lãnh đạo cao nhất của Phật giáo thành phố, hoạt động theo Hiến chương của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Ban Trị sự gồm các vị chức sắc cao cấp, do một vị Hòa thượng làm Trưởng ban, cùng các Phó ban, Ủy viên Thường trực và các Ủy viên phụ trách các Ban ngành chuyên môn như: Ban Hoằng pháp, Ban Từ thiện Xã hội, Ban Hướng dẫn Phật tử, Ban Nghi lễ, Ban Văn hóa…
Các vị lãnh đạo tiêu biểu
- Hòa thượng Thích Bích Nguyên: Vị cao tăng có công lớn trong việc phục hưng và phát triển Phật giáo Hải Phòng sau năm 1975. Ngài từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong Giáo hội, để lại nhiều di sản về kinh sách, nghi lễ, văn hóa Phật giáo.
- Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu: Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự Trung ương GHPGVN, đồng thời là Trưởng ban Trị sự GHPGVN TP.Hải Phòng trong nhiều nhiệm kỳ. Ngài là vị lãnh đạo có uy tín, được chư Tăng Ni, Phật tử kính trọng, có nhiều đóng góp trong việc đưa Phật giáo Hải Phòng phát triển vững mạnh, hội nhập.
Các hoạt động trọng tâm
Dưới sự điều hành của Ban Trị sự, Phật giáo Hải Phòng đã và đang triển khai rất nhiều hoạt động Phật sự có ý nghĩa:
- Tổ chức Đại giới đàn:定 kỳ tổ chức Đại giới đàn để truyền giới cho Tăng Ni, đảm bảo nguồn nhân lực cho Giáo hội.
- Hội thảo Nghi lễ Phật giáo: Ban Nghi lễ Giáo hội đã tổ chức nhiều hội thảo chuyên đề, thu hút sự tham gia của các học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Gần đây nhất là hội thảo vào tháng 7-2022, được sự quang lâm chỉ đạo của Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương GHPGVN.
- Đào tạo Tăng Ni trẻ: Phối hợp với Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội để tuyển chọn, đào tạo đội ngũ Tăng Ni trẻ có trình độ chuyên môn cao, đạo đức tốt.
- Vận động tu sửa, xây dựng tự viện: Hướng dẫn, hỗ trợ các chùa trong việc trùng tu, xây dựng mới các công trình đảm bảo an toàn, mỹ thuật và đúng với truyền thống.
Các hoạt động từ thiện – xã hội
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Hòa Hảo Ở An Giang: Lịch Sử, Tín Ngưỡng Và Di Sản
Từ thiện y tế
Các chùa, Ban Từ thiện Xã hội Giáo hội và các nhóm phật tử tại Hải Phòng thường xuyên tổ chức các chương trình khám chữa bệnh, phát thuốc miễn phí cho người nghèo, người cao tuổi, trẻ em vùng sâu vùng xa. Một số hoạt động tiêu biểu:
- Khám bệnh, phát thuốc miễn phí định kỳ tại các xã khó khăn thuộc huyện Tiên Lãng, An Lão, Kiến Thụy…
- Ủng hộ quỹ phòng chống dịch bệnh: Trong đại dịch COVID-19, các chùa lớn như Dư Hàng, Phổ Chiếu đã tổ chức nấu và phát hàng chục nghìn suất cơm chay, nước uống, nhu yếu phẩm cho các khu cách ly, bệnh viện dã chiến.
- Hiến máu nhân đạo: Nhiều khóa tu, đại lễ có tổ chức chương trình hiến máu tình nguyện, thu hút hàng trăm tăng ni, phật tử tham gia.
Hỗ trợ giáo dục
- Trao học bổng cho học sinh, sinh viên nghèo hiếu học trên địa bàn thành phố.
- Xây dựng, sửa chữa trường học ở các vùng nông thôn, hải đảo.
- Ủng hộ quỹ khuyến học, khuyến tài của các phường, xã.
Cứu trợ thiên tai, hộ nghèo
- Ủng hộ đồng bào miền Trung trong các đợt bão lũ.
- Trao tặng nhà tình thương, nhà đại đoàn kết cho các hộ nghèo, hộ cô đơn không nơi nương tựa.
- Phát gạo, mì tôm, nước mắm… cho các gia đình khó khăn trong các dịp lễ, Tết.
Các mô hình ấn tượng
- “Bếp cơm chùa” tại nhiều tự viện, cung cấp suất ăn giá rẻ (5.000 – 10.000 đồng) cho người lao động, sinh viên.
- “Chuyến xe yêu thương” do các phật tử vận hành, miễn phí đưa đón bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn đến các bệnh viện lớn trong thành phố.
- “Tủ quần áo từ thiện” đặt trước một số chùa, ai có nhu cầu có thể lấy miễn phí.
Phật giáo Hải Phòng với văn hóa – du lịch
Lễ hội và sinh hoạt văn hóa
Các ngôi chùa tại Hải Phòng không chỉ là nơi tu tập mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Hằng năm, vào các dịp lễ lớn như:
- Rằm tháng Giêng (Tết Nguyên Tiêu)
- Lễ Phật đản (Rằm tháng 4 âm lịch)
- Lễ Vu Lan (Rằm tháng 7 âm lịch)
- Lễ vía Đức Phật A Di Đà (17 tháng 11 âm lịch)
các chùa đều tổ chức lễ hội lớn, thu hút hàng ngàn phật tử và du khách tham dự. Các hoạt động bao gồm: cắm hoa, dâng灯, thuyết giảng kinh pháp, văn nghệ, ẩm thực chay…
Đặc biệt, đêm hoa đăng tại chùa Linh Quang (huyện An Lão) vào dịp lễ vía Đức Phật A Di Đà đã trở thành một nét văn hóa đặc sắc, được nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến.
Gắn kết với du lịch tâm linh
Nhận thức được tiềm năng to lớn của du lịch tâm linh, chính quyền thành phố và Giáo hội Phật giáo Hải Phòng đang có những bước đi cụ thể để phát triển hướng đi này:
- Tu sửa, tôn tạo các di tích chùa chiền, gắn biển chỉ dẫn, xây dựng hệ thống dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi đơn giản.
- Xây dựng tour, tuyến du lịch tâm linh kết hợp giữa tham quan chùa chiền và trải nghiệm đời sống tu tập (khóa tu一日, thiền trà, nghe giảng kinh…).
- Tuyên truyền, hướng dẫn du khách về văn hóa ứng xử nơi cửa chùa, giữ gìn vệ sinh, trang phục nghiêm chỉnh.
Đời sống tu tập của Tăng Ni, Phật tử
Tăng Ni
Đội ngũ Tăng Ni Hải Phòng hiện nay có khoảng vài trăm vị, trong đó có nhiều vị trẻ tuổi, tốt nghiệp các trường Phật học hoặc Học viện Phật giáo. Các thầy, cô không chỉ tu tập mà còn tham gia giảng dạy, hướng dẫn Phật tử, làm từ thiện, nghiên cứu kinh điển.
Hằng năm, Ban Trị sự tổ chức khóa tu tập huấn cho Tăng Ni trẻ để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, trau dồi đạo đức, giới luật.
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Hòa Hảo & Đức Thầy: Hành Trình Và Tâm Huyết
Phật tử
Số lượng phật tử tại gia Hải Phòng ước tính lên tới hàng chục ngàn người, sinh hoạt tại các đạo tràng thuộc các chùa lớn nhỏ trên toàn thành phố. Các đạo tràng thường tổ chức tu tập định kỳ (hàng tuần hoặc hàng tháng) với các hình thức như: tụng kinh, niệm Phật, thiền tọa, nghe giảng pháp.
Nhiều phật tử còn tham gia các câu lạc bộ như: CLB Chắp Cánh (lo việc tang cho người nghèo), CLB Ăn chay, CLB Thêu tranh Phật, CLB Nhạc lễ…
Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống người Hải Phòng
Về tinh thần
Phật giáo giúp người dân Hải Phòng có chỗ dựa tinh thần, an ủi trong lúc hoạn nạn, mất mát. Những lời dạy về từ bi, buông xả, sống thiện đã thấm sâu vào đời sống, góp phần làm giảm bớt căng thẳng, mâu thuẫn trong xã hội.
Về đạo đức
Thông qua các buổi giảng kinh, đạo tràng tu học, người dân được giáo dục về luân lý đạo đức Phật giáo: không sát sinh, không trộm cắp, không nói dối, không tà dâm, không uống rượu… Từ đó, góp phần xây dựng nếp sống văn hóa, ứng xử văn minh trong cộng đồng.
Về từ thiện – xã hội
Các hoạt động từ thiện của Phật giáo Hải Phòng không chỉ giúp đỡ người nghèo, người hoạn nạn mà còn lan tỏa tinh thần tương thân tương ái trong xã hội. Một người làm việc thiện sẽ ảnh hưởng đến cả gia đình, xóm giềng, từ đó hình thành phong trào chung.
Những thách thức và định hướng phát triển
Thách thức
- Sự đô thị hóa nhanh chóng khiến không gian tâm linh bị thu hẹp, nhiều chùa nằm trong khu quy hoạch phải di dời.
- Sự xâm nhập của văn hóa ngoại lai có nguy cơ làm phai nhạt bản sắc văn hóa Phật giáo truyền thống.
- Nhu cầu tu tập ngày càng cao nhưng cơ sở vật chất, đội ngũ giảng sư còn hạn chế.
- Công tác quản lý, điều hành của một số chùa còn bất cập, cần được chấn chỉnh.
Định hướng phát triển
- Tăng cường công tác đào tạo Tăng Ni trẻ cả về số lượng và chất lượng.
- Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động Phật sự: livestream giảng kinh, quản lý đạo tràng, truyền bá chánh pháp qua mạng xã hội…
- Phát triển du lịch tâm linh một cách bền vững, có chọn lọc, tránh thương mại hóa quá mức.
- Tăng cường công tác từ thiện theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch, hiệu quả.
- Bảo tồn và phát huy giá trị di tích chùa chiền, nhất là các chùa cổ, chùa có giá trị lịch sử.
Góp phần làm rạng danh Phật giáo Việt Nam
Phật giáo Hải Phòng, với bề dày lịch sử và những đóng góp thiết thực cho đời sống xã hội, đang từng bước khẳng định vị thế của mình trong lòng Giáo hội Trung ương cũng như cộng đồng Phật tử cả nước. Những thành quả đạt được là minh chứng rõ nét cho tinh thần “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội” mà các thế hệ tăng ni, phật tử Hải Phòng đã và đang kiên trì thực hiện.
Trong tương lai, với sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự đoàn kết của Ban Trị sự và sự ủng hộ của toàn thể phật tử, Phật giáo Hải Phòng chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển vững mạnh, góp phần làm cho xã hội ngày càng nhân văn, tốt đẹp hơn, xứng đáng là một trong những trung tâm Phật giáo trọng điểm của khu vực Đồng bằng sông Hồng.
chuaphatanlongthanh.com – Nguồn thông tin tổng hợp về Phật giáo Việt Nam và đời sống tâm linh.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 18, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
