Từ xa xưa, hình ảnh con gà trống đã trở nên vô cùng quen thuộc trong đời sống tâm linh của người Việt, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên Đán. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ tại sao gà lại là vật phẩm cúng tế quan trọng trong khoảnh khắc giao thừa. Bài viết này sẽ giải mã sự tích cúng gà đêm giao thừa, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nguồn gốc, ý nghĩa sâu xa và những phong tục đặc biệt gắn liền với tập quán lâu đời này.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về Cúng Sao Giải Hạn: Cần Biết Để Tránh Mê Tín Và Giữ Đúng Tinh Thần Văn Hóa
Nguồn gốc tích gà trống gọi mặt trời
Theo thần thoại của một số dân tộc Đông Nam Á, kể cả người Việt, tích gà trống có mối liên hệ mật thiết với quá trình sáng tạo thế giới của Ngọc Hoàng. Chuyện kể rằng, khi Ngọc Hoàng mới sáng tạo ra mặt đất, mọi thứ còn rất ẩm thấp và lạnh lẽo. Để làm khô ráo mặt đất, Ngọc Hoàng đã sai mười mặt trời chiếu sáng suốt ngày đêm. Tuy nhiên, vì quá nóng, mặt đất nhanh chóng bị đốt cháy, nứt nẻ, cây cỏ và con người khốn đốn vì hạn hán.
Lúc bấy giờ, một chàng dũng sĩ đã dùng cung tên bắn rụng chín mặt trời. Con mặt trời cuối cùng vì quá hoảng sợ đã bay tít lên cao và trốn biệt, không chịu ló dạng. Thế gian lại chìm vào cảnh tối tăm, lạnh lẽo. Con người và muôn loài rủ nhau đi gọi mặt trời nhưng đều thất bại. Cuối cùng, chỉ có con gà trống khoẻ mạnh, oai vệ cất tiếng gáy vang lừng trời. Tiếng gáy của gà khiến mặt trời tò mò ngó xuống, dần dần quên đi nỗi sợ hãi mà hạ thấp độ cao, chiếu sáng cho nhân gian.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về Cúng Chúng Sinh: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Biết
Ý nghĩa của tục cúng gà trong đêm giao thừa
Từ câu chuyện trên, con gà trống trở thành vị “thần sứ” có khả năng đánh thức mặt trời, mang ánh sáng và sự sống trở lại với trần gian. Đêm giao thừa là thời điểm trời đất tối tăm nhất, âm dương giao hòa, cũng là lúc mặt trời ẩn mình sâu nhất. Vì vậy, người Việt quan niệm rằng việc cúng một con gà trống vào thời điểm này là để cầu mong con gà sẽ “gọi” mặt trời xuất hiện, chiếu rọi cho một năm mới đủ đầy ánh nắng, mưa thuận gió hoà.
Tiêu chí chọn gà cúng giao thừa
Theo tục lệ cổ truyền, gà cúng trong đêm giao thừa phải là gà trống hoa (gà trống tơ, mới le te gáy). Loại gà này được chọn vì mang ý nghĩa của sự mạnh khoẻ, tinh khiết, chưa “vướng bụi trần”. Người xưa tin rằng chỉ có như vậy thì lời thỉnh cầu mới linh nghiệm, mang lại điềm may mắn cho gia chủ.
Vị trí và hướng đặt gà cúng
Một chi tiết quan trọng không thể bỏ qua đó là tư thế của con gà khi cúng. Gà trống phải được đặt quay hướng ra cửa với ý nghĩa gọi vận may, tài lộc chiếu vào cửa nhà mình, mang lại vận đỏ suốt cả năm. Hình ảnh bông hoa hồng (mào gà) trên mỏ gà trống chính là biểu tượng của việc cất tiếng gáy gọi mặt trời trong ngày đầu năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thay Đổi Trong Phong Tục Thờ Cúng Tổ Tiên: Khi Truyền Thống Giao Thoa Với Hiện Đại
Tục lệ cúng giao thừa và vai trò của con gà
Bên cạnh ý nghĩa gọi mặt trời, con gà còn là biểu tượng của nền văn hóa lúa nước, gắn liền với tín ngưỡng tôn sùng mặt trời của cư dân nông nghiệp. Tuy nhiên, tục cúng gà trong đêm giao thừa còn mang một ý nghĩa tâm linh đặc biệt khác.
Theo quan niệm dân gian, cúng Giao thừa (hay lễ Trừ tịch) được tổ chức để tiễn đưa vị Hành khiển cũ đã cai quản hạ giới trong năm cũ và đón vị Hành khiển mới xuống làm nhiệm vụ trong năm mới. Các vị thần này sẽ luân phiên sau mỗi 12 năm.
Lễ vật cúng Giao thừa thường được sắp bày ở ngoài cửa chính mỗi nhà. Lý do là vì lúc đó có rất nhiều thiên binh đi thị sát dưới hạ giới, họ rất vội, không thể vào tận bên trong nhà. Con gà trống trên mâm cỗ chính là một trong những sính lễ quan trọng nhất để tiễn đưa người nhà trời cũ và chào đón người mới.
Có thể bạn quan tâm: Sự Kiện Hoài Linh Cúng Tổ: Những Góc Khuất Và Bài Học Đắt Giá Từ Làng Giải Trí
Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc
Ngày nay, khi xã hội hiện đại, nhiều gia đình không còn làm nông nghiệp, câu chuyện về gà trống hoa gọi mặt trời cũng không còn được nhiều người nhớ rõ. Nếp văn hóa ấy có phần bị mờ nhạt. Tuy nhiên, tục cúng gà đêm giao thừa vẫn được giữ gìn như một nét đẹp truyền thống, một cách để người Việt hướng về cội nguồn và cầu mong những điều tốt đẹp cho năm mới.
Việc tìm hiểu sự tích cúng gà đêm giao thừa không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về phong tục tập quán của cha ông mà còn là cách để giáo dục thế hệ sau về lòng biết ơn và sự trân trọng đối với những giá trị văn hóa dân tộc. Nếu bạn muốn khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, lịch sử thú vị khác, hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật những bài viết bổ ích nhất.
Cúng gà trống trong đêm giao thừa đã trở thành một phong tục đẹp, không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết của người Việt, thể hiện ước mong về một năm mới an khang, thịnh vượng và tràn đầy ánh sáng.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
