Rằm tháng 7 không chỉ là một ngày lễ thông thường mà còn mang ý nghĩa văn hóa – tâm linh sâu sắc trong đời sống người Việt. Đây là dịp để con cháu thể hiện lòng thành kính, báo hiếu tổ tiên và cầu mong những điều tốt đẹp. Tuy nhiên, để hiểu đúng và đầy đủ về sự tích cúng rằm tháng 7, chúng ta cần nhìn nhận câu chuyện này từ nhiều khía cạnh của văn hóa và tín ngưỡng.
Bài viết dưới đây sẽ hệ thống hóa lại những kiến thức quan trọng về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như các nghi thức chuẩn bị cho ngày lễ đặc biệt này.
Có thể bạn quan tâm: Sự Tích Cúng Gà Đêm Giao Thừa Và Những Ý Nghĩa Văn Hóa Đặc Sắc
Nguồn gốc văn hóa đằng sau phong tục cúng Rằm tháng 7
Phong tục cúng Rằm tháng 7 có nguồn gốc từ hai truyền thống văn hóa lớn của phương Đông, đó là tín ngưỡng Phật giáo và phong tục dân gian Trung Hoa. Dù xuất phát điểm khác nhau nhưng tựu chung lại đều hướng tới mục đích thiện lành: báo hiếu cha mẹ và bố thí cho chúng sinh.
Trong Phật giáo: Sự tích Mục Kiền Liên và lònghiếu thảo
Đây là câu chuyện được xem là nguồn gốc thiêng liêng nhất của ngày lễ Vu Lan báo hiếu. Câu chuyện về sự tích cúng rằm tháng 7 bắt nguồn từ đệ tử thân cận của Đức Phật là Bồ tát Mục Kiền Liên (Moggallana).
Theo tích xưa, sau khi tu luyện được phép thần thông, Mục Kiền Liên đã dùng mắt trí tuệ nhìn khắp thế gian để tìm người mẹ đã khuất của mình. Ông bàng hoàng khi thấy mẹ mình vì những nghiệp ác đã gây ra ở trần gian mà phải đầu thai làm ngạ quỷ dưới địa ngục, chịu cảnh đói khát hành hạ khổ sở.
Thương mẹ, Mục Kiền Liên đã đem bát cơm đến cho mẹ. Tuy nhiên, do đói ăn lâu ngày và vì lòng tham lam ích kỷ, khi ăn người mẹ đã dùng một tay che bát cơm lại để không cho các cô hồn khác đến tranh cướp. Khi thức ăn chưa kịp đưa lên miệng đã hóa thành lửa đỏ, không thể ăn được.
Mục Kiền Liên quay về bạch Phật để xin phương cách cứu mẹ. Đức Phật dạy rằng: “Dù ông thần thông quảng đại đến đâu cũng không đủ sức cứu mẹ ông đâu. Chỉ có một cách nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong giải cứu được. Ngày rằm tháng bảy là ngày thích hợp để cung thỉnh chư tăng, hãy sắm sửa lễ cúng vào ngày đó”.
Làm theo lời Phật dạy, Mục Kiền Liên đã thiết lập đàn tràng cúng dường chư Tăng, nhờ đó mẹ ông được giải thoát. Đức Phật cũng dạy rằng: “Chúng sanh ai muốn báo hiếu cho cha mẹ cũng theo cách này”. Từ đó, ngày lễ Vu Lan cũng là ngày rằm tháng 7 trở thành truyền thống tốt đẹp của người Phật tử.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về Cúng Sao Giải Hạn: Cần Biết Để Tránh Mê Tín Và Giữ Đúng Tinh Thần Văn Hóa
Các ý nghĩa quan trọng của ngày Rằm tháng 7
Qua sự tích cúng rằm tháng 7, chúng ta có thể thấy rõ hai ý nghĩa lớn lao mà ngày lễ này mang lại cho đời sống tâm linh và văn hóa của người Việt.
Ý nghĩa báo hiếu và lòng biết ơn
Điều quan trọng nhất mà ngày rằm tháng 7 nhắc nhở chúng ta chính là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Đây là ngày để mỗi người con, người cháu thể hiện lòng biết ơn đối với công sinh dưỡng của cha mẹ và tổ tiên. Qua các nghi thức cúng bái, chúng ta không chỉ cầu mong cho các cụ được siêu thoát mà còn là dịp để tự nhắc nhở bản thân phải sống hiếu thảo, biết trân trọng những gì mình đang có.
Ngày nay, ý nghĩa này đã được mở rộng hơn, không chỉ dành cho cha mẹ đã mất mà còn là dịp để báo hiếu cha mẹ còn sống, thể hiện tình cảm và sự quan tâm đúng mđúng lúc.
Ý nghĩa từ bi và bố thí
Bên cạnh việc thờ cúng tổ tiên, rằm tháng 7 còn là ngày “mở cửa ngục”, các cô hồn được lên dương thế. Việc cúng cháo, cơm, gạo, muối… cho các vong linh không có người thờ cúng là hành động bố thí, từ bi theo tinh thần Phật giáo. Điều này giúp nuôi dưỡng lòng thương người, biết chia sẻ với những mảnh đời bất hạnh, dù họ đã khuất.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về Cúng Chúng Sinh: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Biết
Nguồn gốc dân gian và phong tục Trung Hoa
Ngoài tích truyện Mục Kiền Liên, sự tích cúng rằm tháng 7 còn có nguồn gốc từ Đạo giáo thời Hậu Đông Hán của Trung Quốc, được gọi là Tiết Trung Nguyên.
Theo quan niệm này, từ ngày mùng 1 tháng 7 Âm lịch (ngày “mở cửa quỷ môn”) đến ngày 30 tháng 7 (ngày “đóng cửa quỷ môn”), c cửa địa ngục mở ra cho các cô hồn, vong linh không có người thân thờ cúng được lên dương gian. Những vong linh này sẽ thọ hưởng đồ cúng tế và tìm người thế mạng nếu không được cúng bái chu đáo.
Vì vậy, người dân thường làm lễ cúng cô hồn vào ngày rằm tháng 7 với các vật phẩm như vàng mã, đồ ăn, thức uống. Mục đích là để các cô hồn no ấm, tránh quấy phá hoặc làm hại đến gia chủ.
Tuy nhiên, trong văn hóa Việt Nam, nghi thức cúng rằm tháng 7 thường được thực hiện chu đáo với hai mâm cúng riêng biệt: mâm cúng Phật, thần linh, gia tiên và mâm cúng chúng sinh (cô hồn). Điều này thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng Phật giáo và văn hóa dân gian.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thay Đổi Trong Phong Tục Thờ Cúng Tổ Tiên: Khi Truyền Thống Giao Thoa Với Hiện Đại
Chuẩn bị nghi lễ cúng Rằm tháng 7 đúng chuẩn
Để chuẩn bị cho ngày rằm tháng 7 một cách tươm tất, bạn cần lưu ý các khâu sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng vào ngày 14 hoặc 15 tháng 7. Mâm cúng chúng sinh (cô hồn) nên cúng trước, sau đó mới đến mâm cúng gia tiên, thần linh.
- Mâm cúng gia tiên: Bao gồm các món ăn truyền thống như xôi, gà luộc, các món chay, hoa quả tươi, vàng mã cho tổ tiên.
- Mâm cúng chúng sinh: Gồm cháo trắng, gạo, muối, bánh kẹo, tiền vàng, quần áo mã… Mâm này thường được đặt ra ngoài sân hoặc trước cửa nhà.
Ngoài ra, vào ngày này, các gia đình cũng thường đi chùa để cầu an, làm lễ Vu Lan và tham gia các hoạt động từ thiện để tích phước.
Kết luận
Qua bài viết này, hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn về sự tích cúng rằm tháng 7 cũng như những ý nghĩa văn hóa sâu sắc đằng sau nó. Đây không chỉ là một phong tục tín ngưỡng đơn thuần mà còn là dịp để mỗi người sống chậm lại, nhìn nhận lại về lòng hiếu thảo và sự từ bi trong cuộc sống.
Việc chuẩn bị chu đáo cho ngày rằm tháng 7 không chỉ thể hiện sự thành kính mà còn là cách để nuôi dưỡng những giá trị đạo đức tốt đẹp cho thế hệ sau. Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về văn hóa và phong tục tập quán của người Việt.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
