Hơn 20 năm trôi qua kể từ khi hai pho tượng Phật khổng lồ tại thung lũng Bamiyan (Afghanistan) bị phá hủy, vụ việc vẫn là vết thương lớn trong lòng nhân loại. Những tượng Phật cao 55 mét và 37 mét, được tạc trực tiếp vào vách đá sa thạch từ thế kỷ thứ 6, đã sụp đổ dưới sức công phá của hàng loạt vụ nổ do phiến quân Taliban tiến hành. Hành động này không chỉ xóa sổ một kỳ quan thế giới mà còn để lại nỗi ám ảnh dai dẳng cho những người từng buộc phải tham gia vào quá trình tàn phá đó. Trong số họ là Mirza Hussain, một người dân địa phương từng bị ép mang thuốc nổ đặt vào các pho tượng. Câu chuyện của ông là lời kể chân thực, đau đớn về một trong những tội ác văn hóa tồi tệ nhất thế kỷ 20.
Có thể bạn quan tâm: Sử Thượng Đệ Nhất Phật Tu Review: Hành Trình Cứu Ma Tôn Và Cái Kết ‘lửa Gần Rơm Lâu Ngày Cũng Bén’
Bối Cảnh Trước Ngày Tàn Phá
Thung Lũng Bamiyan: Thánh Địa Phật Giáo Cổ Kính
Trước khi trở thành biểu tượng của sự tàn phá, Bamiyan là một thánh địa Phật giáo hùng vĩ. Nằm ở trung tâm Afghanistan, thung lũng này từng là điểm giao thoa quan trọng trên con đường tơ lụa, thu hút các thương nhân, tăng侶 và hành hương từ khắp nơi trên thế giới.
- Thời kỳ huy hoàng: Các pho tượng Phật Bamiyan được xây dựng vào thế kỷ thứ 6, khi Phật giáo phát triển mạnh mẽ tại khu vực này. Chúng là biểu tượng cho sự giao thoa văn hóa giữa Ấn Độ, Trung Á và Trung Quốc.
- Sự chứng kiến của Huyền Trang: Năm 629, nhà sư Huyền Trang của Trung Quốc đi qua đây và miêu tả Bamiyan là trung tâm Phật giáo rất lớn, có hàng chục nghìn nhà sư. Những bức tượng khổng lồ khi ấy là điểm nhấn nổi bật trong cảnh quan.
- Di sản thế giới: Trước năm 2001, hai pho tượng Phật này được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là một phần của di sản thế giới “Thung lũng Bamiyan”.
Sự Trỗi Dậy Của Taliban Và Cuộc Chiến Tại Bamiyan
Bamiyan không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn là biểu tượng chính trị. Khu vực này chủ yếu là người Hồi giáo Shiite, một nhóm tôn giáo thiểu số mà Taliban, theo dòng Hồi giáo Sunni cực đoan, coi là ngoại đạo.
- Xung đột kéo dài: Taliban nắm quyền kiểm soát tỉnh Bamiyan từ năm 1999, sau những cuộc giao tranh ác liệt với quân chính phủ. Dân địa phương hoặc bỏ làng chạy trốn hoặc bị bắt.
- Sự thù ghét đối với biểu tượng Phật giáo: Đối với Taliban, hai pho tượng Phật khổng lồ là biểu tượng của “thờ hình tượng”, điều bị cấm kỵ theo quan điểm cực đoan của họ. Việc phá hủy tượng Phật được coi là một hành động thể hiện quyền lực và sự “thuần khiết” tôn giáo.
Cuộc Phá Hủy Điên Cuồng: Khi Người Dân Bị Ép Thành Công Nhân
Bắt Đầu Bằng Vũ Khí Thông Thường
Theo lời kể của Mirza Hussain, phiến quân Taliban ban đầu đã cố gắng phá hủy các pho tượng bằng những phương pháp thô sơ.
- Xe tăng và súng cối: “Ban đầu, chúng cố phá các pho tượng bằng xe tăng và súng cối”, ông kể lại. Tuy nhiên, những bức tượng được tạc sâu vào vách đá sa thạch kiên cố nên các vũ khí thông thường không thể làm sụp đổ được chúng.
- Quyết tâm hủy diệt: Sự thất bại này càng làm dấy lên quyết tâm của Taliban trong việc “xóa sổ” các pho tượng bằng mọi giá, bất chấp sự phản đối và phẫn nộ của toàn thế giới.
Những Tù Nhân Bị Ép Mang Thuốc Nổ
Khi các phương pháp quân sự thất bại, Taliban chuyển sang kế hoạch nổ phá quy mô lớn. Họ cần người để vận chuyển và đặt thuốc nổ. Những người bị bắt, trong đó có Mirza Hussain, trở thành “công nhân” bất đắc dĩ.
- Bị ép buộc tham gia: “Không có ai khác. Toàn là phiến quân Taliban. Tôi là một trong số 25 tù nhân. Bởi chẳng còn ai làm việc đó, họ bắt chúng tôi làm. Họ đối xử như thể chúng tôi có thể bị vứt bỏ bất cứ lúc nào”, Hussain nhớ lại.
- Công việc nguy hiểm: Các tù nhân phải khiêng những khối thuốc nổ nặng, có khi được buộc vào gậy dài, vòng ra phía sau các pho tượng để đặt vào vị trí cần nổ. Công việc này không chỉ mệt mỏi mà còn đầy rẫi hiểm nguy.
Những Cái Chết Trong Im Lặng
Có thể bạn quan tâm: Sự Tích Đại Thế Chí Bồ Tát: Hành Trình Trí Tuệ Và Tinh Tấn
Điều kiện làm việc khắc nghiệt không chỉ đến từ thời tiết giá lạnh hay công việc nặng nhọc. Những tù nhân luôn sống trong nỗi sợ hãi về cái chết bất ngờ.
- Xử tử tại chỗ: Một lần, Hussain chứng kiến một người đàn ông bị thương ở chân và không thể tiếp tục mang vác những khối thuốc nổ nữa. Những tên lính canh lập tức bắn chết anh ta ngay tại chỗ và ném xác cho một tù nhân khác vứt đi.
- Mất tự do và nhân phẩm: Các tù nhân chỉ được cho ăn khẩu phần rất nhỏ gồm cơm và bánh mì, mặc duy nhất một bộ quần áo và chỉ có chiếc chăn rất mỏng cho buổi đêm lạnh giá.
Những Vụ Nổ Và Cảnh Tượng Hủy Diệt
Vụ Nổ Đầu Tiên: Chỉ Làm Hư Hại Một Phần
Theo lời kể của Hussain, những người đàn ông đã mất 3 ngày để đặt những khối thuốc nổ xung quanh bức tượng. Sau đó, tất cả dây dẫn của những khối thuốc nổ được nối đến một nhà thờ Hồi giáo gần đó, rồi được kích hoạt giữa những tiếng la hét “Allah Akbar” (Thượng đế chí tôn).
- Cảnh tượng hỗn loạn: “Khi vụ nổ này xảy ra, khu vực ở phía trước bức tượng đầy khói bụi và không khí xung quanh nồng nặc mùi thuốc súng”, ông Hussain nhớ lại.
- Thất bại ban đầu: Tên thủ lĩnh Taliban muốn vụ nổ không chỉ phá huỷ hoàn toàn bức tượng Phật mà còn làm cho cả vách đá nơi bức tượng được tạc vào sập xuống. Nhưng thực tế, sức công phá chỉ đủ làm hư hại phần chân của pho tượng Phật lớn mà thôi.
Những Vụ Nổ Liên Tiếp: Cuộc Vui Điên Cuồng
Sau vụ nổ đầu tiên thất bại, Taliban không từ bỏ ý định. Chúng tiếp tục mang đến các loại thuốc nổ mới, trong đó có loại chất nổ mà Hussain mô tả trông giống như xà phòng, chạm vào thì thấy giống bột.
- Khoan lỗ và đặt thuốc nổ: “Kể từ đó, mỗi ngày chúng thực hiện hai hoặc ba vụ nổ, hòng đánh sập hoàn toàn bức tượng Phật”, ông kể. “Chúng tôi phải khoan những lỗ vào bức tượng để đặt vào đó những khối thuốc nổ. Chúng tôi hoàn toàn không có bất kỳ những công cụ nào để làm việc này. Toàn bộ quá trình đó mất khoảng 25 ngày”.
- Cuộc vui điên cuồng: Khi pho tượng Phật hoàn toàn bị phá huỷ, Taliban tổ chức ăn mừng. Chúng bắn súng chỉ thiên, nhảy múa ca hát và thịt 9 con bò để làm lễ hiến tế.
Nỗi Ám Ảnh Của Người Trong Cuộc
Cuộc Sống Sau Biến Cố
Mirza Hussain nay là thợ sửa chữa xe đạp tại thành phố Bamiyan. Cuộc sống hiện tại của ông có phần bình yên hơn, nhưng nỗi ám ảnh về biến cố năm xưa vẫn chưa hề phai nhạt.
- Cảm giác an toàn: Ông nói rằng hiện ông cảm thấy rất an toàn khi sống tại thành phố, một sự thay đổi lớn so với thời kỳ Taliban cai trị.
- Mong ước tái tạo: Hussain hy vọng chính phủ và các nhà tài trợ nước ngoài sẽ tìm cách để tái tạo các pho tượng Phật, coi đó là một phần quan trọng trong việc khôi phục bản sắc và thu hút du lịch.
Lời Hối Hận Của Người Bị Ép Buộc
Điều khiến Mirza Hussain day dứt nhất là vai trò của ông trong cuộc phá hoại tượng Phật.
- Hối hận sâu sắc: “Tôi đã lấy làm tiếc ngay tại thời điểm đó, bây giờ tôi vẫn hối tiếc và chắc chắn cả đời sẽ luôn luôn hối tiếc”, ông nói.
- Không có lựa chọn: “Nhưng thật sự tôi không có bất kỳ sự lựa chọn nào cả, nếu như tôi không làm việc đó, bọn chúng đã giết tôi”. Đây là lời thú nhận đau đớn của một người dân bình thường bị cuốn vào cơn điên của những kẻ cực đoan.
Hậu Quả Và Tranh Cãi Về Tái Tạo
Có thể bạn quan tâm: Sự Tích Phật Tổ Như Lai: Hành Trình Giác Ngộ Vĩ Đại Của Đức Phật
Một Vết Thương Trong Lịch Sử Văn Hóa
Việc phá hủy tượng Phật Bamiyan không chỉ là một hành động phá hoại đơn thuần. Nó được coi là một trong những tội ác văn hóa lớn nhất thế kỷ 20.
- Tiền lệ nguy hiểm: Hành động này đã tạo tiền lệ nguy hiểm cho những kẻ thuộc các tổ chức cực đoan khác, như Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), tiến hành những cuộc đập phá các di sản kiến trúc và tôn giáo trong những năm gần đây.
- Mất mát không thể đo đếm: Hai pho tượng Phật khổng lồ không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn là biểu tượng văn hóa, lịch sử và nghệ thuật của cả nhân loại.
Tranh Cãi Về Việc Tái Tạo
Đối với người dân địa phương như ông Hussain, việc bảo tồn di sản cổ không chỉ là vấn đề lưu giữ bản sắc của Bamiyan, mà còn là mong ước xây dựng một tương lai bền vững nhờ thu nhập mà khách du lịch sẽ mang lại.
- Bảo tồn hiện trạng: Một số ý kiến cho rằng nên giữ nguyên hiện trạng để lưu giữ bằng chứng về sự phá hoại của Taliban, coi đó là một phần của lịch sử.
- Tái tạo tượng Phật: Một số khác lại mong muốn tái tạo ít nhất một trong những bức tượng khổng lồ đó, coi đó là cách để khôi phục danh tiếng và thu hút du lịch cho khu vực.
- Thách thức kỹ thuật và chính trị: Việc tái tạo các pho tượng Phật khổng lồ không chỉ là thách thức kỹ thuật mà còn là vấn đề chính trị nhạy cảm.
Bài Học Về Sự Tôn Trọng Di Sản Và Con Người
Giá Trị Của Di Sản Văn Hóa
Vụ việc tại Bamiyan là một lời nhắc nhở đau đớn về giá trị của di sản văn hóa. Những công trình kiến trúc, tác phẩm nghệ thuật và các di tích lịch sử không chỉ là tài sản của một quốc gia mà còn là tài sản chung của nhân loại.
- Sự đa dạng văn hóa: Di sản văn hóa là minh chứng cho sự đa dạng và phong phú của các nền văn minh khác nhau trên thế giới.
- Sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại: Những di sản này giúp chúng ta hiểu về quá khứ, từ đó có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.
Trách Nhiệm Của Con Người
Trong khi những kẻ cầm quyền có thể ra quyết định phá hủy, thì người dân bình thường như Mirza Hussain lại là những người phải chịu đựng hậu quả và mang theo nỗi ám ảnh suốt đời.
- Sự ép buộc và đạo đức: Câu chuyện của Hussain đặt ra câu hỏi về trách nhiệm đạo đức của những người bị ép buộc tham gia vào các hành vi tàn bạo. Dù không có lựa chọn, nhưng nỗi ám ảnh và hối hận vẫn tồn tại.
- Sự cần thiết của sự bảo vệ: Cộng đồng quốc tế cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ các di sản văn hóa trước những mối đe dọa từ các tổ chức cực đoan.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
1. Tại sao Taliban phá hủy tượng Phật Bamiyan?
Có thể bạn quan tâm: Sự Tích Phật Thích Ca Mâu Ni – Phần 2: Hành Trình Giác Ngộ Và Hoằng Pháp
Taliban phá hủy tượng Phật Bamiyan vì họ coi các pho tượng là biểu tượng của “thờ hình tượng”, điều bị cấm kỵ theo quan điểm cực đoan của họ. Việc phá hủy tượng Phật cũng là một cách để thể hiện quyền lực và sự “thuần khiết” tôn giáo.
2. Việc tái tạo tượng Phật Bamiyan có khả thi không?
Việc tái tạo tượng Phật Bamiyan là một thách thức lớn về mặt kỹ thuật, tài chính và chính trị. Tuy nhiên, có nhiều ý kiến cho rằng nên tái tạo ít nhất một trong những bức tượng để khôi phục danh tiếng và thu hút du lịch cho khu vực.
3. Mirza Hussain là ai?
Mirza Hussain là một người dân địa phương tại Bamiyan, Afghanistan. Ông từng bị Taliban bắt làm tù nhân và ép buộc tham gia vào việc mang thuốc nổ để phá hủy các pho tượng Phật. Hiện nay, ông là thợ sửa chữa xe đạp tại thành phố Bamiyan.
4. Việc phá hủy tượng Phật Bamiyan có ảnh hưởng gì đến cộng đồng quốc tế?
Việc phá hủy tượng Phật Bamiyan đã gây ra sự phẫn nộ và lên án mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế. Hành động này được coi là một trong những tội ác văn hóa lớn nhất thế kỷ 20 và đã tạo tiền lệ nguy hiểm cho những kẻ cực đoan khác.
5. Người dân Bamiyan hiện nay có cảm nghĩ gì về việc tái tạo tượng Phật?
Đối với người dân địa phương như ông Hussain, việc bảo tồn di sản cổ không chỉ là vấn đề lưu giữ bản sắc của Bamiyan, mà còn là mong ước xây dựng một tương lai bền vững nhờ thu nhập mà khách du lịch sẽ mang lại. Nhiều người mong muốn tái tạo ít nhất một trong những bức tượng khổng lồ đó.
Kết Luận
Hành trình phá hủy tượng Phật Bamiyan là một bi kịch văn hóa mà nỗi ám ảnh vẫn còn vang vọng cho đến ngày nay. Câu chuyện của Mirza Hussain, một người dân bình thường bị ép buộc tham gia vào quá trình tàn phá, là lời kể chân thực, đau đớn về sự tàn bạo của những kẻ cực đoan và nỗi day dứt khôn nguôi của những người sống sót. Việc tái tạo hay bảo tồn hiện trạng di sản này không chỉ là câu hỏi về kỹ thuật mà còn là câu hỏi về đạo đức, lịch sử và tương lai. chuaphatanlongthanh.com hy vọng rằng qua bài viết này, độc giả sẽ có thêm cái nhìn sâu sắc về giá trị của di sản văn hóa và trách nhiệm của con người trong việc bảo vệ những giá trị đó.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 29, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
