Tết Nguyên đán là khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm của người Việt, không chỉ đánh dấu sự giao mùa mà còn là lúc để con cháu hướng về tổ tiên, cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng. Vì vậy, các nghi thức cúng kiếng vào những ngày này luôn được chuẩn bị vô cùng chu đáo. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ ngày lễ cúng Tết Nguyên đán như thế nào cho đúng truyền thống và đủ ý nghĩa. Bài viết này sẽ giúp bạn tổng hợp và hệ thống lại các nghi lễ quan trọng từ đầu năm đến cuối năm một cách chi tiết nhất.
Việc chuẩn bị mâm cúng ngày Tết là một phong tục đẹp, thể hiện lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với các đấng sinh thành cũng như các vị thần linh cai quản năm mới. Tuy nhiên, để không bị lúng túng giữa muôn vàn nghi lễ, việc hiểu rõ trình tự và ý nghĩa của từng mâm cúng là vô cùng cần thiết. Dưới đây là các mâm cúng chính mà gia đình nào cũng cần phải nhớ.
Có thể bạn quan tâm: Tết Dương Lịch Có Cần Cúng Cơm Không? Giải Đáp Chi Tiết Cho Người Việt
Có thể bạn quan tâm: Tặng Hương Cúng Phải Đưa Tiền Lẻ: Nên Hay Không Nên Và Quy Tắc Tâm Linh Cần Biết
Các bước chuẩn bị mâm cúng theo nghi lễ truyền thống
Theo phong tục tập quán của người Việt, các lễ cúng Tết Nguyên đán sẽ diễn ra theo một trình tự nhất định, bắt đầu từ việc tiễn Táo quân về trời cho đến việc hóa vàng mã tiễn tổ tiên. Dưới đây là chi tiết các nghi lễ mà bạn cần tham khảo.
Cúng ông Công, ông Táo (23 tháng Chạp)
Đây là lễ cúng đầu tiên trong chuỗi các nghi lễ Tết Nguyên đán. Dân gian quan niệm rằng, vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân sẽ bay về trời để báo cáo lại những việc làm của gia chủ trong suốt một năm qua với Ngọc Hoàng. Vì thế, các gia đình thường dọn dẹp nhà cửa, đặc biệt là khu vực bếp núc thật sạch sẽ để tiễn Táo quân lên đường.
Lễ vật cúng Táo quân không cần quá cầu kỳ nhưng phải thành tâm. Tùy vào điều kiện của mỗi gia đình mà mâm cỗ có thể là mặn (xôi, gà, thịt cá…) hoặc chay. Tuy nhiên, có những thứ không thể thiếu đó là:
- 3 bộ mũ ông Táo: Trong đó có 2 mũ đàn ông (có cánh chuồn) và 1 mũ đàn bà (không có cánh chuồn).
- Cá chép: Dân gian quan niệm cá chép là phương tiện để Táo quân cưỡi về trời. Sau khi cúng xong, cá được phóng sinh ở sông, suối hoặc ao hồ.
Sau khi hoàn thành lễ cúng, gia chủ sẽ đốt các bộ mũ và bài vị cũ của năm trước để tiễn Táo quân lên đường.
Cúng tất niên (chiều 30 Tết)
Lễ cúng tất niên được tổ chức vào chiều 30 Tết, có ý nghĩa kết thúc một năm cũ và mời tổ tiên, ông bà về sum vầy, đón Tết cùng con cháu. Đây là một mâm cỗ rất quan trọng, là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau sau một năm làm ăn xa xôi.
Mâm cỗ cúng tất niên ở mỗi vùng miền có sự khác nhau theo phong tục tập quán, nhưng nhìn chung đều có những món ăn truyền thống như bánh chưng, xôi, gà luộc. Dù gia đình có khó khăn đến đâu thì vào ngày này cũng cố gắng chuẩn bị một mâm cơm tươm tất nhất để tỏ lòng thành kính với tổ tiên và là dịp để mọi người cùng nhau sum họp.
Cúng giao thừa (đêm 30 Tết)
Nghi lễ cúng giao thừa diễn ra vào đúng thời khắc giao mùa, chuyển từ năm cũ sang năm mới (lúc 12 giờ đêm 30 Tết rạng sáng mùng 1 Tết). Đây được coi là nghi lễ quan trọng nhất, vì theo quan niệm, mọi việc suôn sẻ hay không đều dựa vào thời khắc này. Vì vậy, người lớn thường dặn dò trẻ em phải giữ gìn ý tứ, không được cãi cọ hay làm những điều không hay để tránh mang lại điều xui xẻo cho cả năm.
Lễ cúng giao thừa thường được tiến hành ở hai nơi:
- Ngoài trời (trước sân nhà): Mâm cúng này để cúng các vị thần linh, tề thiên đại thánh và các vong hồn lang thang không nơi nương tựa. Lễ vật thường bao gồm: hương hoa, trà quả, trầu cau, đèn nến, gạo muối, bánh chưng, thịt, gà, rượu…
- Trong nhà (bàn thờ gia tiên): Đây là lễ chính để cầu mong những điều tốt đẹp đến với gia đình. Lễ vật thường đầy đủ các món như: trà quả, bánh kẹo, bánh chưng, hoa quả và các đặc sản khác của từng vùng miền.
Vào thời khắc thiêng liêng, chủ nhà sẽ thắp nhang, khấn vái và cắm nhang vào lư hương (lưu ý cắm nhang ngay ngắn, không cắm ngả nghiêng).
Cúng Nguyên đán (sáng mùng 1 Tết)
Sáng mùng 1 Tết là lúc diễn ra lễ cúng Nguyên đán, còn gọi là lễ cúng đón năm mới. Đây là mâm cỗ cúng đầu năm, thường được chuẩn bị thịnh soạn và đầy đủ nhất. Mâm cỗ này thường có các món mặn như: gà luộc, thịt đông, bánh chưng, giò chả, xôi…
Đặc biệt, theo quan niệm dân gian, ngày mùng 1 Tết kiêng sát sinh, vì thế con gà cúng thường được làm từ tối 30 Tết để sẵn lên mâm cúng vào sáng mùng 1. Nhiều gia đình còn có tục lệ cúng cơm hằng ngày từ chiều 30 cho đến khi hóa vàng xong, nhưng mâm cơm này không cần quá cầu kỳ, chỉ cần có cơm, xôi, bánh chưng, giò chả là đủ. Bàn thờ luôn được thắp đèn sáng và nhang khói nghi ngút để tạo không khí ấm cúng ngày Tết.
Cúng hóa vàng (từ mùng 3 đến mùng 7)
Lễ cúng hóa vàng là nghi lễ cuối cùng trong chuỗi các ngày Tết, có ý nghĩa tiễn tổ tiên, ông bà trở về âm phủ sau khi đã hưởng tết xong với con cháu. Thời gian hóa vàng thường từ ngày mùng 3 đến mùng 7 Tết. Tuy nhiên, hiện nay để thuận tiện cho việc đi lại của con cái làm ăn xa, nhiều gia đình thường làm lễ hóa vàng vào ngày mùng 3.
Mâm cỗ cúng hóa vàng cũng tùy thuộc vào hoàn cảnh từng gia đình. Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ đốt giấy tiền, vàng mã để gửi xuống cho tổ tiên ở âm phủ chi tiêu. Sau lễ hóa vàng, các con cháu có thể lên đường đi làm ăn xa với sự chúc phúc của tổ tiên.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Làm Chè Trôi Nước Cúng Tết Đoan Ngọ Chuẩn Vị Truyền Thống
Gợi ý các món ăn không thể thiếu trong mâm cúng ngày Tết
Để chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, bạn có thể tham khảo các món ăn truyền thống sau:
- Bánh chưng/bánh tét: Đây là linh hồn của ngày Tết, không thể thiếu trên bàn thờ.
- Gà luộc: Biểu tượng cho sự no ấm, đủ đầy.
- Xôi: Thường là xôi gấc (màu đỏ may mắn) hoặc xôi đỗ xanh.
- Giò chả: Món ăn quen thể hiện sự trọn vẹn.
- Món canh: Canh măng, canh bóng…
- Nem rán (chả giò): Món ăn mang ý nghĩa sum vầy.
- Mâm ngũ quả: Biểu trưng cho ước vọng của gia chủ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Vật Cúng Rằm Tháng Giêng 2026: Ý Nghĩa Và Chi Tiết Từng Mâm Ngũ Quả
Lời kết
Có thể thấy, ngày lễ cúng Tết Nguyên đán là một quá trình diễn ra liên tục từ ngày 23 tháng Chạp cho đến khi hóa vàng, mỗi nghi lễ đều mang một ý nghĩa riêng và thể hiện sự thành kính của con cháu đối với tổ tiên và thần linh. Dù là cỗ to hay cỗ nhỏ thì điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành tâm. Hy vọng những thông tin trong bài viết này đã giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện và chuẩn bị một cái Tết trọn vẹn, ấm cúng bên gia đình.
Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều cẩm nang kiến thức đời sống bổ ích khác nhé!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
