Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5 âm lịch là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, còn được biết đến với tên gọi dân dã là “Tết diệt sâu bọ”. Trong ngày này, mọi người thường có thói quen chuẩn bị mâm cúng tươm tất. Vậy, tết đoa ngọ thờ cúng ai và ý nghĩa sâu xa đằng sau nghi lễ này là gì? Câu trả lời chính là việc thờ cúng tổ tiên, các vị thần linng và đặc biệt là “diệt trừ sâu bọ” – những thế lực tiêu cực trong cơ thể và đời sống.
Ngày lễ này mang ý nghĩa cầu mong sức khỏe, trừ tà ma, và cảm tạ trời đất đã cho mùa màng bội thu. Nghi lễ thờ cúng trong ngày này không chỉ là phong tục mà còn là cách để con người tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên và cầu xin những điều tốt đẹp cho gia đình. Dưới đây là những thông tin chi tiết và đầy đủ nhất về ý nghĩa và nghi thức cúng bái trong ngày Đoan Ngọ.
Có thể bạn quan tâm: Tết Nguyên Đán Cúng Gì Để Cả Năm May Mắn? Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z
Ý nghĩa của việc thờ cúng trong ngày Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ không chỉ đơn thuần là một ngày lễ lớn mà còn mang ý nghĩa văn hóa – tâm linh sâu sắc. Việc chuẩn bị mâm cúng và thực hiện nghi lễ thờ cúng vào đúng giờ ngọ (giờ từ 11h – 13h) là phong tục đã có từ lâu đời.
Thờ cúng tổ tiên và ông bà
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ trước hết là để tỏ lòng thành kính, uống nước nhớ nguồn đối với tổ tiên, ông bà đã khuất. Người Việt quan niệm, vào ngày này, con cháu chuẩn bị lễ vật dâng lên tổ tiên để cầu xin phù hộ độ trì cho gia đình bình an, mạnh khỏe, làm ăn phát đạt. Đây là nét đẹp văn hóa “uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Thờ thần linh và các vị thần cai quản
Bên cạnh tổ tiên, nhiều gia đình còn làm mâm cúng thần linh, thổ địa, thần tài… với mong muốn thần linh che chở cho gia trung yên ấm, xua đuổi tà khí. Đây là cách con người cầu mong sự bảo vệ của các đấng siêu nhiên trước những biến đổi của thời tiết và dịch bệnh.
Ý nghĩa “diệt sâu bọ” – Cầu mong sức khỏe
Đây là ý nghĩa đặc biệt nhất của ngày Tết Đoan Ngọ. Dựa theo tích truyện dân gian, con người vào ngày này sẽ ăn các loại quả chua, rượu nếp để “diệt sâu bọ” trong bụng. Nghi lễ thờ cúng cũng mang ý nghĩa cầu mong trừ bệnh tật, tiêu diệt những “sâu bọ” bệnh tật trong người để có một cơ thể khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì?
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ không cần quá xa hoa nhưng phải tươm tất, thể hiện được lòng thành. Tùy theo phong tục từng vùng miền mà mâm cúng có thể khác nhau, nhưng nhìn chung đều có những lễ vật cơ bản sau:
Có thể bạn quan tâm: Tết Trùng Dương Có Thờ Cúng Gì Không? Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Các Mâm Cỗ Cúng
Lễ vật cúng gia tiên
- Heo quay hoặc thịt quay: Biểu tượng cho sự no ấm, thịnh vượng.
- Bánh ú, bánh tro: Món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày này.
- Hoa quả: Các loại quả theo mùa, đặc biệt là mít, vải, xoài, chuối… để dâng lên tổ tiên.
Lễ vật cúng “diệt sâu bọ”
Theo quan niệm dân gian, để “diệt sâu bọ”, con người thường ăn các loại quả chua và uống rượu nếp. Do đó, mâm cúng thường bao gồm:
- Rượu nếp: Uống một ly rượu nếp vào buổi trưa để trừ tà, diệt sâu bọ.
- Quả mít, vải, xoài: Các loại quả chín thơm ngon.
- Trứng vịt luộc: Tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở.
- Cơm rượu nếp: Món ăn đặc trưng không thể thiếu.
Thời gian cúng Tết Đoan Ngọ
Thời gian cúng Tết Đoan Ngọ thường được tiến hành vào giờ Ngọ (từ 11h trưa đến 13h). Đây là khoảng thời gian dương khí thịnh nhất trong ngày, theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm tốt nhất để thực hiện các nghi lễ trừ tà, diệt sâu bọ và cầu mong sức khỏe.
Việc cúng đúng giờ Ngọ thể hiện sự thành tâm và mong muốn các vị thần linh, tổ tiên chứng giám cho lòng thành của gia chủ.
Các bài cúng Tết Đoan Ngọ phổ biến
Dưới đây là bài văn khấn Tết Đoan Ngọ chuẩn nhất mà bạn có thể tham khảo để sử dụng trong ngày lễ này.
Bài cúng gia tiên ngày Tết Đoan Ngọ
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Kính lạy:
- Ngài Bản cảnh thành hoàng.
- Ngài Thổ địa long mạch tân thần.
- Ngài Bản gia táo quân.
- Các ngài thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật chư tiên.
Con kính lạy gia tiên tiên tổ, nội ngoại họ…
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tại (địa chỉ):…
Tín chủ con là:…
Chúng con, cùng toàn thể gia quyến, sửa soạn lễ vật dâng lên bàn thờ cúng tổ tiên, thần linh. Nay xuân đã qua, hè đã tới, tiết Đoan Ngọ, khí trời ấm áp, muôn vật sinh sôi.
Có thể bạn quan tâm: Tết Sâu Bọ Nên Cúng Gì Cho Đức Phật
Chúng con thành tâm kính mời các cụ gia tiên tiên tổ, nội ngoại họ… về phù hộ cho con cháu, cầu xin sức khỏe dồi dào, làm ăn tấn tới, gia đình hòa hợp, xua tan mọi bệnh tật, tiêu diệt sâu bọ.
Chúng con dâng lễ薄仪, cúi xin chứng giám.
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Bài cúng thần linh, thổ địa
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Kính lạy:
- Ngài Bản cảnh thành hoàng.
- Ngài Thổ địa long mạch tân thần.
- Ngài Bản gia táo quân.
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tại (địa chỉ):…
Tín chủ con là:…
Thành tâm sửa soạn lễ vật, nhang hoa, dâng lên bàn thờ thần linh. Cầu xin các ngài phù hộ cho gia trung bình an, tránh mọi điều dữ, gặp nhiều may mắn, công danh tấn tới.
Chúng con cúi xin chứng giám.
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Các nghi lễ đặc trưng trong ngày Tết Đoan Ngọ
Ngoài việc thờ cúng, Tết Đoan Ngọ còn có các nghi lễ đặc trưng mang ý nghĩa trừ tà, cầu an.
Treo lá bùa “Ngũ độc”
Vào ngày này, người ta thường treo các lá bùa hình năm con vật độc (rắn, bò cạp, rết, cóc, thằn lằn) trước cửa nhà để xua đuổi tà ma, bệnh tật. Đây là một phong tục có từ lâu đời, thể hiện mong muốn bảo vệ gia đình khỏi những điều không may.
Ăn rượu nếp và hoa quả
Đây là nghi lễ quan trọng nhất để “diệt sâu bọ”. Người lớn tuổi thường khuyên con cháu ăn một bát rượu nếp và các loại quả chín vào buổi trưa. Theo y học hiện đại, các loại men trong rượu nếp và enzyme trong hoa quả chín có tác dụng kích thích tiêu hóa, giúp cơ thể khỏe mạnh.
Tắm nước lá mùi
Một số地方 (địa phương) còn có tục tắm nước lá mùi vào ngày này để tẩy uế, xua đuổi bệnh tật, giúp cơ thể sảng khoái.
Có thể bạn quan tâm: Chuẩn Bị Cho Một Tết Nguyên Đán 2026 Ấm Cúng: Nghệ Thuật Gìn Giữ Và Tái Tạo Nét Đẹp Truyền Thống
Gợi ý một số địa điểm du lịch tâm linh vào ngày Tết Đoan Ngọ
Nếu bạn muốn kết hợp đi lễ chùa, đền vào ngày Tết Đoan Ngọ, dưới đây là một số địa điểm linh thiêng bạn có thể tham khảo:
Chùa Bái Đính (Ninh Bình)
Chùa Bái Đính là một trong những ngôi chùa lớn nhất Đông Nam Á, thu hút rất đông du khách thập phương về cầu an vào các dịp lễ lớn. Tết Đoan Ngọ, chùa diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, tâm linh đặc sắc.
Đền Hùng (Phú Thọ)
Đền Hùng là nơi thờ các vị vua Hùng – những người đã có công dựng nước. Vào ngày Tết Đoan Ngọ, rất đông người dân từ khắp nơi về đây thắp hương tưởng nhớ công lao tổ tiên.
Chùa Yên Tử (Quảng Ninh)
Chùa Yên Tử là trung tâm Phật giáo lớn, nơi có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ. Du khách đến đây không chỉ để cầu an mà còn để tham quan, chiêm ngưỡng cảnh đẹp.
Lời kết
Qua bài viết này, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu chi tiết về ý nghĩa và nghi thức cúng bái trong ngày Tết Đoan Ngọ. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn chuẩn bị được một mâm cúng tươm tất và hiểu rõ hơn về phong tục truyền thống này. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều thông tin văn hóa, tâm linh bổ ích khác. Chúc bạn và gia đình có một ngày Tết Đoan Ngọ ấm cúng, mạnh khỏe và tràn đầy may mắn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
