Rằm tháng Giêng, còn gọi là Tết Nguyên Tiêu, là một trong những ngày lễ lớn trong năm của người Việt, diễn ra vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch. Đây là thời điểm quan trọng để con cháu thể hiện lòng thành kính với ông bà tổ tiên, các vị thần linh và cầu mong một năm bình an, may mắn. Việc chuẩn bị mâm cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời tại gia đình có ý nghĩa tâm linh sâu sắc, đặc biệt là để tạ ơn trời đất, thần linh và cầu xin những điều tốt lành cho năm mới.
Việc sắp xếp một mâm cúng ngoài trời vào ngày Rằm tháng Giêng thường được chuẩn bị kỹ lưỡng. Không giống như cúng trong nhà (dành cho gia tiên, thần thổ địa), cúng ngoài trời thường hướng đến các vị thần linh cai quản năm, các vị thánh nhân hoặc để giải hạn. Tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán của từng vùng miền, mâm cúng có thể khác nhau, nhưng nhìn chung đều hướng đến sự trang nghiêm và thành tâm. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để bạn có thể chuẩn bị một mâm cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời đầy đủ và chuẩn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Trọn Bộ Các Lễ Cúng Ngày Tết Nguyên Đán Cho Gia Đình Việt
Ý nghĩa của việc cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời
Việc cúng ngoài trời vào ngày Rằm tháng Giêng mang hai ý nghĩa chính. Ý nghĩa thứ nhất là cúng trời, cúng các vị thần linh cai quản theo năm. Khác với cúng trong nhà là cúng thần bản thổ và gia tiên, cúng ngoài trời thường là để tạ ơn trời đất, thần linh trên cao. Ý nghĩa thứ hai, nếu năm đó gia chủ gặp năm tuổi, sao hạn, thì việc cúng giải hạn, cầu tai qua nạn khỏi cũng được thực hiện vào thời điểm này.
Đây là dịp để con cháu thể hiện sự biết ơn đối với các vị thần linh, các vị quan đại thần, trạng nguyên có công với dân với nước, cũng như cầu mong một năm an lành, thịnh vượng. Mâm cúng ngoài trời thường được chuẩn bị chu đáo, với các vật phẩm tượng trưng cho sự thành kính.
Có thể bạn quan tâm: Ăn Đồ Cúng Cô Hồn Có Sao Không? Sự Thật Về Những Điều Kiêng Kỵ Và Khoa Học
Mâm cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời gồm những gì?
Việc cúng ngoài trời tại gia đình trong ngày này thường có hai hướng chính: cúng thần linh (trời, thần tiên) và cúng giải hạn (nếu có). Mâm cúng thường bao gồm: Một mâm hoa quả (tùy theo mỗi nhà để lựa chọn hoa quả loại nào), một đĩa xôi chè, ấm trà, chén rượu, nén nhang với lòng thành kính. Còn đơn giản nhất, chỉ là một mâm hoa quả, có thể thêm bánh trôi, bánh chay và đậu kho như cúng trong nhà. Nếu mâm lễ thờ gia tiên thắp một hay 5 nén nhang thì mỗi mâm lễ ngoài trời lại thắp 9 nén nhang.
Thường thì cúng ngoài trời cần chuẩn bị 4 mâm lễ ngoài trời, tương ứng với 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc để cúng các vị thần linh cai quản năm đó. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện và hoàn cảnh của mỗi gia đình mà có thể chuẩn bị ít hơn, nhưng thông thường sẽ có ít nhất 2 mâm (một mâm cúng trời – thần linh, một mâm cúng giải hạn – nếu có).
Mâm lễ hướng Đông
Mâm lễ này được thắp ở hướng Đông để tưởng nhớ các vị Hoàng Đế, các vị Thánh nhân, và các vị quan đại thần, trạng nguyên có công với dân với nước. Gia chủ thắp 9 nén nhang, lấy 9 lạy để thể hiện sự thành kính.
Mâm lễ hướng Nam
Mâm lễ hướng Nam để thể hiện lòng kính trọng và biết ơn tới các vị Thần Tiên. Gia chủ thắp 9 nén nhang, lấy 9 lạy.
Mâm lễ hướng Tây
Mâm lễ hướng Tây để thể hiện lòng kính trọng với Đức Phật. Gia chủ thắp 9 nén nhang, lấy 9 lạy.
Mâm lễ hướng Bắc
Mâm lễ hướng Bắc để kính tôn Thượng Đế, Ngũ Đế, các vị Đại Tiên, cùng chư vị thần tướng, thiên tướng, thiên binh, thiên mã.
Ngoài ra, gia đình nào có chủ sự vướng hạn Cửu Diệu (La Hầu, Thổ Tú, Kế Đô…) nếu không an tâm, có thể đi xin sớ giải hạn. Gia chủ có thể chuẩn bị thêm địa gạo, muối, bông… để cúng các hương linh cô thể ngoài ban công. Lưu ý, nếu cúng như vậy, nhớ thắp hương xong thì đóng cửa ban công cho đến khi tàn hương.
Có thể bạn quan tâm: Đũa Hoa Cúng Mụ: Ý Nghĩa Thiêng Liêng Và Những Lưu Ý Không Thể Bỏ Qua
Chuẩn bị chi tiết các vật phẩm cho mâm cúng
Để chuẩn bị một mâm cúng ngoài trời đầy đủ, bạn cần chú ý đến các vật phẩm cúng cơ bản và cách sắp xếp chúng sao cho hợp lý.
1. Hoa quả tươi và trầu cau
Mâm hoa quả là vật phẩm không thể thiếu. Bạn nên chọn các loại quả tươi ngon, còn nguyên vẹn, có màu sắc đẹp. Các loại quả thường dùng là: Bưởi, cam, táo, chuối, mãng cầu, dừa, xoài… Tùy theo mùa và điều kiện của gia đình. Cần rửa sạch quả, lau khô và sắp xếp đẹp mắt trên đĩa hoặc mâm. Ngoài ra, cần chuẩn bị lá trầu và quả cau (thường là 3 hoặc 5 quả cau, 3 hoặc 5 lá trầu) để thể hiện sự trang trọng.
2. Xôi chè và bánh kẹo
Xôi chè là lễ vật không thể thiếu trong các mâm cúng của người Việt. Bạn có thể chuẩn bị xôi đỗ xanh, xôi gấc (mang ý nghĩa may mắn) hoặc xôi trắng. Chè thường là chè đỗ đen, chè trôi nước (biểu tượng cho sự trôi chảy, thuận buồm xuôi gió). Ngoài ra, có thể chuẩn bị các loại bánh kẹo khác như bánh chưng, bánh tét (nếu còn), bánh phu thê, kẹo mứt…
3. Nước, trà, rượu và thuốc lá
Chuẩn bị ấm trà nóng, 5 chén nước nhỏ (hoặc 3 chén tùy theo phong tục), 5 chén rượu nhỏ. Đây là các lễ vật dâng lên các vị thần linh, thể hiện sự hiếu khách và thành kính. Nếu gia chủ có sử dụng thuốc lá, có thể chuẩn bị một điếu thuốc lá hoặc một gói thuốc nhỏ.
4. Nhang, nến, đèn
Chuẩn bị 9 nén nhang (thường là nhang vòng hoặc nhang que), 2 hoặc 4 cây nến (nến đỏ hoặc nến trắng). Đèn dầu cũng có thể được sử dụng. Cần chuẩn bị lư hương hoặc bát hương chắc chắn để cắm nhang.
5. Vàng mã
Vàng mã bao gồm tiền vàng, quần áo, ngựa, xe… Tùy theo tập quán của từng vùng mà số lượng và loại vàng mã khác nhau. Cần chuẩn bị vàng mã cho các hướng (nếu cúng 4 hướng) hoặc vàng mã chung cho thần linh. Lưu ý, vàng mã nên được đốt ở nơi an toàn, tránh gây cháy nổ.
6. Đồ mặn (nếu có)
Ngoài các lễ vật chay, một số gia đình có thể chuẩn bị đồ mặn như thịt lợn quay, gà luộc, giò chả… Tuy nhiên, nếu cúng thần linh (trời), thường ưu tiên các lễ vật chay để thể hiện sự thanh tịnh. Nếu cúng giải hạn, có thể dùng đồ mặn. Cần chuẩn bị muối, gạo, nước để cúng các hương linh, cô hồn (nếu có).
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Đi Chùa Đầu Năm: Văn Khấn Đầy Đủ Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Cách sắp xếp mâm cúng ngoài trời
Việc sắp xếp mâm cúng ngoài trời cần tuân thủ theo các nguyên tắc sau:
- Vị trí đặt mâm cúng: Nên chọn vị trí thoáng đãng, sạch sẽ, không bị che khuất. Nếu cúng 4 hướng, cần sắp xếp 4 mâm lễ ở 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc. Nếu chỉ cúng chung một mâm, có thể đặt ở ban công hoặc sân thượng, quay mặt về hướng chính Nam (hướng của trời).
- Thứ tự sắp xếp: Mâm hoa quả thường được đặt ở vị trí trung tâm. Xôi chè, bánh kẹo đặt hai bên. Nước, trà, rượu đặt phía trước. Nhang, nến đặt ở vị trí dễ nhìn thấy và thuận tiện cho việc thắp hương. Vàng mã có thể đặt ở một góc riêng hoặc gói gọn trong một phần của mâm lễ.
- Thắp hương: Sau khi sắp xếp xong mâm cúng, gia chủ thắp hương. Nếu cúng 4 hướng, thắp 9 nén nhang cho mỗi hướng, mỗi hướng thắp 1 nén, sau đó thắp nén cuối cùng ở giữa. Cần đọc văn khấn cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời một cách thành tâm.
- Thời gian cúng: Nên cúng vào sáng hoặc trưa ngày Rằm (ngày 15 tháng Giêng). Nếu gia chủ bận rộn, có thể cúng trước đó 1-2 ngày.
Một số lưu ý quan trọng khi cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời
- Thành tâm là chính: Dù chuẩn bị mâm cúng đơn giản hay hoành tráng, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành của gia chủ. Hãy chuẩn bị mọi thứ bằng sự tôn kính và biết ơn.
- An toàn khi đốt vàng mã: Cần chọn vị trí đốt vàng mã an toàn, tránh xa các vật dễ cháy nổ. Sau khi đốt xong, kiểm tra kỹ để đảm bảo tàn lửa đã tắt hoàn toàn.
- Vệ sinh môi trường: Sau khi cúng xong, cần dọn dẹp sạch sẽ khu vực cúng. Rác thải từ vàng mã, thức ăn thừa cần được xử lý đúng quy định để bảo vệ môi trường.
- Phong tục vùng miền: Như đã đề cập, phong tục cúng Rằm tháng Giêng có thể khác nhau giữa các vùng miền. Bạn nên tham khảo ý kiến của người lớn tuổi trong gia đình hoặc những người có kinh nghiệm để chuẩn bị cho phù hợp.
- Giải hạn: Nếu gia chủ có năm tuổi, sao hạn, nên tham khảo ý kiến thầy bói để biết cách cúng giải hạn đúng cách, tránh làm sai lệch ý nghĩa tâm linh.
Việc chuẩn bị mâm cúng Rằm tháng Giêng ngoài trời không chỉ là một nghi lễ mà còn là cách để con cháu thể hiện sự nhớ ơn đối với tổ tiên và các vị thần linh. Hy vọng với những thông tin chi tiết trên đây, bạn có thể chuẩn bị một mâm cúng đầy đủ, chu đáo và ý nghĩa nhất cho gia đình mình trong ngày Rằm tháng Giêng năm nay.
Chúc bạn và gia đình có một năm mới an khang, thịnh vượng, vạn sự như ý. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về văn hóa, phong tục và đời sống.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
