Tết Đoan Ngọ, hay còn được biết đến với tên gọi thân thuộc là Tết diệt sâu bọ, là một trong những lễ truyền thống đặc sắc của người dân Việt Nam. Vào ngày này, không khí gia đình rộn ràng với các nghi thức cúng bái và ẩm thực đặc trưng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về nguồn gốc, ý nghĩa sâu xa cũng như cách chuẩn bị mâm cúng sao cho chuẩn chỉnh. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một cách toàn diện những kiến thức cần thiết về ngày lễ này, giúp bạn đọc có cái nhìn sâu sắc và chuẩn bị tươm tất cho gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Tết Cổ Truyền Cúng Thịt Gì? Giải Đáp Chi Tiết Ý Nghĩa Phong Tục Dân Tộc
Có thể bạn quan tâm: Tết Dương Lịch Có Cần Cúng Cơm Không? Giải Đáp Chi Tiết Cho Người Việt
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết diệt sâu bọ
Theo lịch sử dân gian, Tết Đoan Ngọ có nguồn gốc từ Trung Quốc và du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, hòa quyện với văn hóa bản địa để tạo thành một nét đẹp riêng. Cái tên “Đoan Ngọ” bắt nguồn từ thời gian: “Đoan” nghĩa là bắt đầu, “Ngọ” là khung giờ từ 11 giờ đến 13 giờ trưa. Vậy nên, ngày lễ này diễn ra vào đúng giờ Ngọ, ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hằng năm.
Người xưa quan niệm rằng, đây là thời điểm “âm dương giao thoa”, khí trời ấm áp, vạn vật sinh sôi. Tuy nhiên, cũng là lúc các loại sâu bọ, côn trùng và dịch bệnh bắt đầu hoành hành, gây hại cho mùa màng và sức khỏe con người. Vì thế, Tết diệt sâu bọ ra đời với ý nghĩa cầu mong một vụ mùa bội thu, sức khỏe dồi dào, xua đuổi tà ma và tiêu diệt những “loài vật gây hại” trong cơ thể con người.
Một tích truyện dân gian phổ biến kể rằng, có một gia đình nọ sau khi đi làm đồng về, thấy con trai bị đau bụng quằn quại. Vợ chồng họ đã làm mâm cơm cúng tạ ơn thần linh, rồi cho con ăn các loại trái cây và uống rượu nếp. Không ngờ, sau khi ăn, đứa trẻ cảm thấy khỏe ra, bụng dạ yên ổn. Từ đó, người dân tin rằng vào ngày mùng 5 tháng 5, ăn các thức ăn đó sẽ tiêu diệt được “sâu bọ” trong người. Ý nghĩa này vẫn được giữ gìn và trở thành một phong tục đẹp của người Việt cho đến ngày nay.
Có thể bạn quan tâm: Tết Cần Cúng Mấy Lần Vào Những Ngày Nào? Hướng Dẫn Chi Tiết Cho Từng Gia Đình
Mâm cúng Tết diệt sâu bọ gồm những gì?
Mâm cúng Tết diệt sâu bọ không cần quá cao sang, nhưng phải thể hiện được lòng thành kính và đầy đủ các lễ vật theo truyền thống. Tùy vào điều kiện và phong tục từng vùng miền, mâm cúng có thể có sự khác biệt nhất định, nhưng nhìn chung sẽ bao gồm những items sau:
- Bánh tro (bánh gio): Đây là loại bánh không thể thiếu, tượng trưng cho sự trong sạch, tinh khiết. Bánh được làm từ gạo nếp, vo kỹ, ủ tro rồi gói kỹ bằng lá chuối và luộc. Khi ăn chấm với mật mía hoặc đường, có vị thanh mát, rất dễ ăn.
- Rượu nếp: Rượu nếp cẩm hay rượu nếp trắng đều được. Rượu có vị cay nồng, ngọt nhẹ, giúp ấm bụng, tiêu diệt vi khuẩn. Người lớn thường uống một chén nhỏ, còn trẻ em thì dùng rượu để xoa bụng với ý nghĩa “diệt sâu bọ”.
- Hoa quả tươi: Các loại hoa quả theo mùa, đặc biệt là các loại quả có vị chua hoặc chát như mận, vải, sấu, xoài, dưa hấu… Theo quan niệm dân gian, vị chua, chát này giúp tống khứ các ký sinh trùng trong cơ thể.
- Xôi, chè: Xôi đỗ xanh, chè kho hay chè đậu xanh là những món ngọt dâng cúng tổ tiên, thể hiện sự no ấm, đủ đầy.
- Nước, trà, thuốc lá: Bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, thần linh.
- Hoa, vàng mã: Hoa tươi (thường là hoa sen, hoa cúc) và ít vàng mã để dâng cúng.
Điểm đặc biệt ở một số vùng miền là có thêm thịt vịt. Thịt vịt có tính mát, vị ngọt, giúp cân bằng âm dương, giải nhiệt cơ thể. Vì vậy, người miền Trung và miền Nam thường chế biến các món từ vịt để cúng và享用 trong ngày này.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Tết Nguyên Đán: Các Mâm Lễ Quan Trọng Và Ý Nghĩa
Các nghi thức cúng Tết diệt sâu bọ
Thời gian cúng Tết diệt sâu bọ thường được chọn vào giờ Ngọ (từ 11h – 13h trưa) ngày mùng 5 tháng 5. Đây là khoảng thời gian dương khí thịnh nhất, tốt cho việc trừ tà.
Sau khi chuẩn bị xong mâm cúng, gia chủ thắp hương, khấn vái thành tâm cầu xin tổ tiên, thần linh phù hộ cho gia đình khỏe mạnh, mùa màng bội thu, tiêu tan dịch bệnh. Sau khi hương cháy gần hết, gia chủ hóa vàng mã và thụ lộc.
Về phần lễ vật, người lớn sẽ uống một chén rượu nếp nhỏ. Trẻ em thì không nên uống rượu mà thay bằng cách dùng rượu nếp xoa bụng theo thứ tự: xoa rốn trước 7 lần, sau đó xoa quanh bụng 7 lần theo chiều kim đồng hồ. Hành động này mang ý nghĩa “diệt sâu bọ” trong bụng, giúp trẻ hay ăn chóng lớn. Sau đó, cả nhà cùng享用 các loại hoa quả và bánh kẹo.
Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng
Khi chuẩn bị mâm cúng Tết diệt sâu bọ, bạn cần lưu ý một số điểm sau để nghi lễ được trọn vẹn:
- Lễ vật phải tươi ngon: Hoa quả, bánh trái phải chọn loại ngon, không bị dập nát, héo úa. Đây là thể hiện sự tươm tất và thành kính.
- Bày biện gọn gàng, sạch sẽ: Mâm cúng cần được sắp xếp ngăn nắp, không để lung tung. Nên dùng mâm đồng hoặc mâm gỗ, lau chùi kỹ trước khi sắp lễ.
- Thời gian cúng: Nên cúng đúng vào giờ Ngọ hoặc có thể cúng trước đó một chút nhưng không nên cúng muộn hơn 13h chiều.
- Văn khấn: Cần đọc đúng, đủ các tên gọi của gia tiên, thần linh và trình bày rõ nguyện vọng của gia đình.
- Tâm thành: Điều quan trọng nhất khi cúng bái là lòng thành, không cần quá câu nệ vào vật chất.
Việc chuẩn bị mâm cúng Tết diệt sâu bọ không chỉ là một nghi thức tâm linh mà còn là cách để các thành viên trong gia đình quây quần, nhắc nhở nhau về truyền thống uống nước nhớ nguồn, đồng thời quan tâm đến sức khỏe của nhau trong thời điểm giao mùa.
Chuẩn bị một mâm cúng Tết diệt sâu bọ đầy đủ và đúng phong tục giúp gia đình bạn đón một ngày lễ ý nghĩa, tràn đầy may mắn và sức khỏe. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ về Tết diệt sâu bọ cũng như cách chuẩn bị mâm cúng phù hợp. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, mẹo vặt gia đình hữu ích khác nhé!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
