Tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 hay còn gọi là tục “cướp cháo, cướp cúng” là một nét văn hóa đặc sắc, có phần kỳ lạ nhưng lại chứa đựng nhiều giá trị nhân văn sâu sắc. Đây không phải là hành vi trộm cắp thông thường mà là một nghi thức được người dân một số địa phương duy trì vào ngày Rằm tháng Bảy (tức ngày Vu Lan). Hành động này diễn ra ngay sau khi các gia đình hoàn thành việc cúng cô hồn, với mục đích chia sẻ lộc và cầu mong những điều may mắn.
Đối với nhiều người, đặc biệt là người dân các tỉnh miền Tây Nam Bộ, tục lệ này đã trở thành một phần không thể thiếu trong ngày lễ xá tội vong nhân. Tuy nhiên, để hiểu rõ về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như cách thực hiện đúng chuẩn mực, chúng ta cần một cái nhìn toàn diện và thấu đáo.
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Trình Ma Tây Bắc: Nét Văn Hóa Tâm Linh Độc Đáo Của Dân Tộc Thái
Tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 là gì?
Tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 là hành vi người dân tranh nhau lấy những mâm cúng, đồ ăn được dâng lên cho các vong linh sau khi buổi cúng tế kết thúc. Hoạt động này thường diễn ra rất sôi động và nhộn nhịp, thu hút sự tham gia của nhiều người từ già đến trẻ.
Theo quan niệm dân gian, sau khi cúng xong, đồ cúng sẽ được “chia lộc” cho người sống. “Lộc” ở đây không chỉ là của cải, vật chất mà còn là may mắn, tài lộc. Vì vậy, việc tranh cướp lộc cúng không chỉ để lấy về những món đồ hay thức ăn mà còn để mong nhận được phước lành từ các đấng thần linh và tổ tiên. Hành động này thường được thực hiện tự phát, mạnh ai nấy làm, tạo nên một khung cảnh náo nhiệt.
Nguồn gốc của tục lệ
Nguồn gốc của tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 xuất phát từ tích truyện dân gian về việc “cướp của quỷ”. Chuyện kể rằng, vào thời Tam Quốc, có một vị quan tên là Ôn Tự (hoặc theo một dị bản khác là một vị thần đất), thấy người dân nghèo khổ, bị quan lại bóc lột nên đã nghĩ ra kế để giúp dân. Vào ngày Rằm tháng Bảy, ông cho đặt các mâm cỗ ở giữa đường và ra lệnh cho mọi người cùng nhau “cướp” lấy.
Ban đầu, quan trên cho rằng đây là hành vi phạm pháp, nhưng Ôn Tự đã giải thích rằng đây là tục lệ “cướp của quỷ”, ý nói rằng đây là của cải do quỷ dữ để lại, người nào cướp được sẽ có lộc. Dần dần, tục lệ này được lưu truyền và trở thành một phong tục tốt đẹp, thể hiện tinh thần tương thân tương ái, giúp người nghèo có của ăn của để.
Phân biệt cướp lộc và trộm cắp
Điều quan trọng nhất cần hiểu rõ là tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 hoàn toàn khác với trộm cắp. Sự khác biệt nằm ở mục đích và bối cảnh:
- Về mặt chủ quan: Người đi “cướp” lộc không có ý định chiếm đoạt tài sản của người khác một cách bất chính. Họ tin rằng đó là đồ cúng đã được “thần linh chứng giám” và ban phát lộc.
- Về mặt khách quan: Hành động này được cộng đồng công nhận và diễn ra công khai. Thậm chí, nhiều gia đình còn cố ý chuẩn bị nhiều đồ cúng hơn bình thường để mọi người cùng đến “cướp” cho đông vui.
Ý nghĩa văn hóa và tinh thần của tục cướp đồ cúng
Dù mang tên gọi “cướp”, nhưng tục lệ này lại ẩn chứa những giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện qua nhiều khía cạnh của đời sống tâm linh và xã hội.
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Đêm 30: Giữ Lửa Thiêng Và Thờ Thần Sấm Của Người Thái Xứ Nghệ
1. Tinh thần “lá lành đùm lá rách”
Tục lệ này là một hình thức từ thiện ngầm. Những người có điều kiện sẽ chuẩn bị mâm cúng đầy đặn, sau đó để lại rất nhiều đồ ăn, vật phẩm để người khác mang về. Hành động này giúp chia sẻ của cải, giảm bớt gánh nặng cho những gia đình khó khăn trong ngày lễ lớn. Đây là một cách làm thiết thực để giúp người nghèo có thêm thức ăn, đồ dùng mà không phải đi xin.
2. Cầu mong may mắn và tài lộc
Theo quan niệm dân gian, “lộc” là của trời ban. Nếu ai đó nhặt được đồ cúng, đặc biệt là tiền hoặc vàng mã, sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn tấn tới cả năm. Vì vậy, người đi “cướp” lộc không chỉ vì miếng ăn mà còn vì mong muốn cầu an, cầu lộc cho gia đình. Đây là niềm tin tâm linh có từ lâu đời trong văn hóa người Việt.
3. Tạo không khí vui tươi, đoàn kết
Vào ngày Rằm tháng Bảy, sau khi cúng xong, không khí tại các khu vực có tục lệ này trở nên rất náo nhiệt. Tiếng cười nói, sự hào hứng khi tranh nhau từng gói bánh, chai nước tạo nên một không khí lễ hội. Điều này giúp xua tan không khí u ám, tang thương của ngày Vu Lan, thay vào đó là sự sum vầy, vui vẻ. Đây cũng là cơ hội để hàng xóm láng giếng giao lưu, gắn kết với nhau hơn.
Các địa phương còn giữ tục cướp đồ cúng rằm tháng 7
Tục lệ này không phải diễn ra ở khắp mọi nơi, mà chỉ phổ biến ở một số tỉnh thành, đặc biệt là các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Dưới đây là một số địa điểm nổi tiếng:
- An Giang: Đây là tỉnh có tục lệ này diễn ra rất mạnh mẽ, đặc biệt là tại các khu vực gần chùa, miếu. Người dân An Giang rất hào phóng, họ chuẩn bị rất nhiều đồ cúng để mọi người cùng đến “cướp”.
- Kiên Giang, Đồng Tháp, Cà Mau: Các tỉnh này cũng giữ gìn tục lệ này. Vào ngày Rằm tháng Bảy, các con đường gần các cơ sở tôn giáo thường nhộn nhịp người đi “cướp lộc”.
- Các tỉnh miền Đông Nam Bộ: Một số khu vực như Bình Dương, Đồng Nai cũng có tục này, nhưng có phần ít phổ biến hơn so với miền Tây.
Quy trình và nghi thức cúng cướp lộc
Để thực hiện tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 đúng cách, cần tuân thủ một số quy trình nhất định. Điều này giúp đảm bảo tính tôn nghiêm của nghi lễ và sự an toàn cho người tham gia.
1. Chuẩn bị mâm cúng
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Ông Bà Trong Ngày Tết Nguyên Đán: Nguồn Cội Của Văn Hóa Gia Đình
Mâm cúng để đi “cướp lộc” thường không cần quá to lớn, nhưng phải tươm tất. Các vật phẩm thường bao gồm:
- Đồ ăn: Cháo, bánh kẹo, trái cây, xôi, chè.
- Tiền vàng: Tiền lẻ, vàng mã.
- Đồ dùng: Áo quần giấy, dép giấy.
Lưu ý: Nhiều người quan niệm nên chuẩn bị đồ ăn chín để đảm bảo vệ sinh và có thể dùng ngay.
2. Thờ cúng và xin phép
Trước khi thực hiện hành động “cướp”, gia chủ phải làm một mâm cúng nhỏ để cúng cô hồn, thần đất. Gia chủ sẽ đọc bài khấn xin phép các đấng thần linh cho phép mọi người đến “xin lộc”. Đây là bước quan trọng để biến hành động “cướp” thành một nghi thức được chứng giám.
3. Thời điểm “cướp”
Thời điểm thích hợp nhất để “cướp” lộc là khi gia chủ đã thắp hương xong, khấn vái xong và thắp nén hương cuối cùng. Khi que hương gần tàn, người đi “cướp” sẽ ập vào. Cần phải nhanh tay, lẹ mắt nhưng phải lịch sự, không chen lấn, xô đẩy để tránh gây thương tích.
4. Cách xử lý đồ cướp được
Sau khi đã “cướp” được lộc, người tham gia cần xử lý đúng cách:
- Đồ ăn: Nên mang về nhà và chia cho gia đình cùng ăn. Không nên vứt bỏ vì sẽ phạm tội với thần linh.
- Tiền, vàng: Nên mang về nhà cất giữ, hoặc dùng để làm từ thiện.
- Quần áo, dép giấy: Nên đốt ngay tại chỗ hoặc mang về đốt để “gửi” cho người âm.
Những điều kiêng kỵ và lưu ý khi tham gia
Mặc dù là một tục lệ tốt đẹp, nhưng người tham gia cần phải tuân thủ các quy tắc để tránh bị xem là “phạm thượng” hoặc gây ra những sự cố không đáng có.
- Không được tranh cướp quá thô bạo: Tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 là để cầu may, chứ không phải để tranh giành. Nếu chen lấn, xô đẩy gây chảy máu, đổ vỡ sẽ mang lại điều không may.
- Không được cướp của người khác: Chỉ nên cướp đồ trong mâm cúng của gia chủ đã đồng ý. Tuyệt đối không lấy đồ của người khác đang giữ hoặc cướp giật từ tay người khác.
- Người có tang không nên tham gia: Theo quan niệm dân gian, người đang có tang (đặc biệt là tang cha, tang mẹ) không nên tham gia cướp lộc để tránh mang vận rủi.
- Phải thật lòng: Hành động này phải xuất phát từ lòng thành, không nên có ý nghĩ trục lợi hoặc lừa đảo.
Góc nhìn hiện đại về tục cướp đồ cúng rằm tháng 7
Trong xã hội hiện đại, tục lệ này vẫn được duy trì ở nhiều nơi, nhưng cũng có những thay đổi để phù hợp với thực tế.
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Xóm Đầu Năm: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Các Bước Chuẩn Bị
Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm
Một trong những lo ngại lớn nhất hiện nay là vấn đề vệ sinh. Đồ cúng để ngoài đường bụi bẩn, ruồi nhặng bu. Để giải quyết, nhiều người đã chuyển sang dùng đồ ăn được đóng gói cẩn thận, hoặc dùng tiền mặt thay cho đồ ăn. Điều này vẫn giữ được ý nghĩa “chia lộc” mà đảm bảo sức khỏe cho người tham gia.
Tính văn minh và an toàn
Tình trạng chen lấn, xô đẩy vẫn diễn ra ở một số nơi. Để đảm bảo an ninh trật tự, chính quyền địa phương và các cơ sở tôn giáo đã có những điều chỉnh. Thay vì để đồ cúng la liệt trên đường, họ có thể tập trung lại một điểm và phát lộc theo hàng lối. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng làm như vậy sẽ làm mất đi không khí “cướp” đặc trưng của tục lệ.
Ý nghĩa giáo dục thế hệ trẻ
Đây là một cơ hội tốt để giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn, sự chia sẻ và các giá trị văn hóa truyền thống. Bằng cách giải thích rõ ràng về nguồn gốc và ý nghĩa, các bậc phụ huynh có thể giúp con em hiểu rằng đây không phải là hành vi trộm cắp, mà là một phong tục đẹp của dân tộc.
Lời khuyên cho người tham gia
Để có một trải nghiệm trọn vẹn và ý nghĩa khi tham gia tục cướp đồ cúng rằm tháng 7, bạn nên lưu ý những điều sau:
- Tìm hiểu kỹ địa điểm: Nên chọn những nơi uy tín, đông người tham gia để đảm bảo an ninh.
- Chuẩn bị tâm lý: Hãy xem đây là một hoạt động vui chơi, giải trí và cầu may, không nên quá coi trọng vật chất.
- Tuân thủ quy tắc: Luôn nhường nhịn, lịch sự, tránh xô đẩy.
- Chia sẻ: Nếu gia đình bạn có điều kiện, hãy chuẩn bị nhiều đồ cúng hơn một chút để chia sẻ với người khác.
Kết luận
Tục cướp đồ cúng rằm tháng 7 là một nét đẹp văn hóa tâm linh độc đáo, thể hiện tinh thần “tương thân tương ái” của người Việt. Dù tên gọi của nó có phần “nghịch tai” nhưng ẩn chứa bên trong là những giá trị nhân văn cao đẹp. Việc duy trì và phát huy tục lệ này một cách văn minh, an toàn sẽ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tạo nên một ngày lễ Vu Lan đầm ấm, ý nghĩa. Hy vọng qua bài viết này, bạn đọc sẽ có cái nhìn đúng đắn và đầy đủ hơn về tục lệ đặc biệt này.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
